(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Commentaire anonyme sur Prudence d'apres le manuscrit 413 de Valenciennes [microform]"

START 



GUIDE TO CONTENTS 



MASTER NEGATIVE 



AUTHOR 



TITLE 



91-80008-1 



BURNAM, JOHN MILLER 



COMMENTAIRE ANONYME SUR 
PRUDENCE D'APRES LE 
MANUSCRIT 413 DE 
VALENCIENNES... 



91-80008-2 



91-80008-3 



GRATRV, AUGUSTE JOSEPH 
HAMILTON, FREDERICK FITZROV 



LOGIQUE. 

BORDIGHERA ANDTHE 
WESTERN RIVERA... 



91-80008-4 



RABUS, LEONARD 



DIE NEUESTEN 
BESTREBUN6EN AUF DEM 
GEBIETE DER LOGIK BEI DEN 
DEUTSCHEN UND DIE 
LOGISCHE FRAGE. 



91-80008-5 



URBAN, WILBUR MARSHALL 



THE HISTORY OF THE 
PRINCIPLEOFSUFFiCIENT 

REASON: ITS 

METAPHYSICAL AND L06ICAL 
FORMULATIONS. 



MASTER 
NEGA TIVE 

NO. 91-80008 




MCROFILMED 1991 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the 
"Foundations of Western Civilization Préservation Project 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 

The copyright law of the United States - Title 17, United 
States Code - concems the making of photocopies or other 
reproductions of copyrighted material... 

Columbia University Library reserves the right to refuse to 
accept a copy order if, in its judgement, fulfillment of the order 
would involve violation of the copyright law. 



AUTHOR: 



BURNAM, JOHN 



TITLE: 



COMMENTAIRE 
ANONYME SUR 



PLACE: 



PARIS 



DA TE : 



1910 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 

BTRT TOCRAPHTr MTCROFORM TARGET 



Master Négative # 



1(-^(}^^-| 



Original Material as Filmed - Existing Bibliographie Record 



c 



87P97 
DB2 



'i' " ^ 



wT'-^fmm' 1 1 > n-f I» " ■ ' ■ vw ,* m 



^mwm^p^'^m 




Burnam, John Miller, 1864-1921, 

Coramentairo anonyme sur Prudenoe d'après le 
manuscrit 413 de Valenoiennea, par John M. Burnamtj 
Paris, Picard, 1910. 

300 p. 2&i om. j 



G1H31 



U 



Restrictions on Use: 



2>5V<W/\ 



TECHNICAL MICROFORM DATA 



IB IIB 



FILM SIZE: 

IMAGE PLACEMENT: L 



^^AxVpTTMFn- V//(^/?^ INITIALS__-^^ 

Sli^d nl"^ ^p^pTrch-pU-^^-a-tton^- tnc WOODBRIDGE, CT 



l^_< 



BIBLIOGRAPHIC IRREGULARITIES 



MAIN 



ENTRYr^^Mje^^Aa^^V^-iAZ-^.ji^e^ / 



Bibliographie Irregularities in the Original Document 
List volumes and pages affected; include name of institution if filming borrowed text, 

Page(s) missing/not available: 



.Issue(s) missing/not available: 



yolumes(s) missing/not available: 



Jllegible and/or damaged page(s): 



)/ Page(s) or volumes(s) misnumbered: /? * /35 f/^M^d ^/>jc J/5 

^Bound out of séquence: 

Page(s) or illustration(s) filmed from copy borrowed from: 

Other: 



^^ 



•?>. 







o. 





c 




Association for information and Image IKianagement 

1100 Wayne Avenue. Suite 1100 
Silver Spring, Marylancl 20910 

301/587-8202 




Centimeter 

1 2 3 4 5 

imlimliiiilimliiiilniiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiil 



ITT 



Inches 



1 1 1 



1 



n 



7 8 

iiiliiiiliiiilii 



I I I I I 



1.0 



9 10 11 12 13 14 15 mm 

Iiiiiliiiilimlimliinliiiiliiii 



l.l 



1.25 



145 
' |MiM»ii .. 






T 



2£ 

3.2 

3.6 

4.0 



T 



1.4 



2.5 
2.2 



2.0 



1.8 



1.6 



Mil ï I I 



""" '■" 



O 



&. 



à^M ^ 








MflNUFPCTURED TO fillM STfiNDflRDS 
BY RPPLIED IMRGEp INC. 




1^^ 






mm m: î ,HîiA^%3»r: 



\^ 



y 



y 



X. 




^ 






J 



^ir 




%T "P^ 






"À 



"Vf» rf 



Columbîa ®nîberôîtp 

in tfje Citp of ^eto gorfe 

LIBRARY 




:^^sU 






j. 



y 



■■>>- 




>v. 



K 



\ 



r 



/ 



T 



-#•»/> 



J 



*fet^ 



>• I 






^mf/ 



5iv'> ^«^.. 



^:^<:i^ 
'^^. "' - 



s<^ 



^j 









/fc. 



N 



). 



y' 






I 



♦'^««^^i^. 



/T 



1 



* ;.! 




^«^•^=- 



-•«îfe-S. 



^.,.*^ 






€"=«: 






Tri 



'f?. 



i 'SlrSSf''^ 









,^'i 



-<is< 



w^'.*- 
\SÎ 



^%.. 



I ...^ 






■J~ 



"^m 






'M 



-^ff 




■% t 



m 



i 



/ 



COMMENTAIRE ANONYME 



SUR 



PRUDENCE 



D'APRÈS LE MANUSCRIT 413 DE VALENCIENNES 



j c^ 



10 



PAR 



JOHN M. BURNAM 

Professeur à l'Université de Cincinnati 



I 



PARIS 

LIBRAIRIE ALPHONSE PICARD ET FILS 

Libraire des Archives NaUonales et de la Société de l'Ec4)le des Chartes 

82, RUE BONAPARTE, 82 



f^. 



1910 



Ci 



rawiwp— — ^^ 



.A 







COMMENTAIRE ANONYME 



SUR 



PRUDENCE 



^'1 



E,? 



COMMENTAIRE ANONYME 



SUR 



PRUDENCE 



D'APRES LE MANUSCRIT M3 DE VALENCÏENNES 



PAU 



JOHN M. BUllNAM 



I kl 



Professeur à l'Université de Cincinnati 



PARIS 



■H 



ALPHONSE PICARD ET FILS, EDITEURS 

82, RUE BONAPARTE, 82 



1910 



/^ 



* 






Aé 



ri 



A KhMLxi) Hai.1. burnam 



Mon Père, mon preiniei Maître 



PRÉFACE 



Le manuscrit 'il3 [anciennes côk>s 394-551) de la Biblio- 

Uiêquc municipale de Valenciennes consiste en deux 

parties. La seconde, dont nous ne nous occupons 2:>cis, 

contient des traites grammaticaux. La première ou les 

feuillets \-M se compose dun commentaire sur Prudence 

jusqu'ici incdit. Nous en avons fait une transcription 

partielle en 190\ et M. Maurice Renault, bibliothécaire 

adjoint de la Bibliothèque, Va complétée. Grâce à Vobli- 

c/eance de MM. Emile Chàtclcnn et Aritoinc Thomas, nous 

avons pu revoir et corriger cette transcrijjtion à Paris. 

Tout en réservant une discussion détaillée du manuscrit 

et ses particularités, notons que ce livre a été copié sur 

un archétype (a) en demi-onciale Hiber no-Saxonne ou 

« insulaire » (b) pai' un scribe Bas-Allemand ou Néer- 

Ltndais et que (c) Vouvrage doit être attribué à Rémi 

d Auxerre. 

Nous ne pouvons finir sans exprimer notre reconnais- 
sance à MM. Châtelain et Thomas, et à D. Germain 
Morin à qui nous devons ciuelques citations patristiques. 

Les matériaux pour notre « Index Latinus » ont été 
en grande partis réunis par les soins de notre élève 
Miss Ethel Sanders, 

Paris, le 'Jl Juillet 1907. 



LISTE 



DES PIUXCIPALHS ABHK\ lATIOXS 



et des Ouvrages cités. 



(L A, c, etc., indiquent les divisions des gloses dans notre texte. 
Alhric. Albricius dans les Auctorrs Mythographi Latini éd. Au-. 

van Stavcrcn. Lu^^d. Batav. el AiiistclLed., 17'f2. 
.1. !.. L. <»u.ire/i!r. Archiv fur lateinsiclie Le.\icographic und Gram- 

matik de Wœlflflin. Leipzig;, ISSfi et ss. 
Amhros. Les ouvrai^cs de saint Ambroise sont cités d'après l'édition 

de Paris, 2 tom., l()S5-90. 
Arurd. Ilelv., Anecdota lielvetica éd. Magen. Lps., ISTO. 
Ap., apud. 

ApuL, Apuleius éd. Hildebrand, 2 tomes, Lps., IHVJ. 
Arcr., Arcvakis, rédacteur de Prudence et S. Isidore. 
Arnob adv. ijcnt. Arnobius adversus j^entes, éd. Fr. Oehler. Lps., 

tS'iB. 
Am\ el Ps.-Asc, Les commentaires sur Cicéron ascrits à Asconius 

sont cités d'après l'éd. de Baiter-Halm. Turici, 18313. 
.1»//., S. Augustin, éd. liencdict.. Il tomes. Parib. lixS9-1700. 
/iihda Sacr ', éd. Fillion. Paris, iS87. 
c, caput; ce, capita. 
Cass. ùj.s/., Cassiani Institutiones . nous avons suivi les indications 

dans les (ilossie Kmendatic (voir (•'/. E. . 
c/.,confer: cff., confcrantur. 
C. ^J/., Corpus (ilossariorum Latinorum edd. (itetz. f.ncwe, (iunder- 

mann, tomes II-V. Lps., i878-1^5Sl Cf. lU. II. 
^'ù., Cicéron, œuvres citées d'après lîaiter et Kayser, Il tomes. 

Lps.. 18t>()-l8t)9. 
Tof/., Codex. Pour les diiïérents codiccs de Prudence nous suivons les 

sigles de Dressd; pour ceux des gloses nous suivons >«.it Are- 

valus Vat. .1. Vat. B), soit Dressel (gl. a, etc.). 
Comm. Luc, M. Annxi Lucani Commenta Bernensia éd. Il.Usener. 
Lps., IKBlt. 

Curf., Curtius Hufus fïir den Schulj^^ebrauch herausg. v.Th. Stang! 

Lp/-.. 1902. 
D , le Servius Danielis >. ou -- plenior ou " interpolator Servii. ». 
Diff , Digesta rec. Th. Mommsen, édition mineure, 



LISTE DES ABREVIATIONS 



9 



Don., Donati quod fcrtur commentum Terenti, éd. Wessner. Lps., 

1902-1905. 
Dr., Dressel, rédacteur de Prudence. Lps., 1860. 
Ducange, Glossarium Mediic et Infimae Latinitatis, cité d'après l'éd. 

deDidot, 7 tomes. Paris, 18i0-1850. 
Fest., Festus, éd. Mueller. Lps., 1839. 

Firmic. Mat.^ Firmicus Maternus, éd. Fr. Oehler. Lps., 1847. 
Flo7\, Florus, éd. C. Halm. Lps., 1872. 
Fulg., Fulgentius Planciadcs, éd. Helm. Lps., 1898. 
(IclL, A. Gellius, éd. M. Hertz. Lps., 18()l-77. 
(U. E., Glossse Emendatye, cest-à-dirc les tomes VI etVIl du Corpus 

Glossariorum Latinorum. 
iU. P., Glossemata de Prudentio.ed. J. M. Burnam. Cincinnati, 1905. 
Greg., Dial. ou Moral. Les (tuvres de S. Grégoire le Grr.nd sont 

citées d'après l'édition de Paris. 4 tomes, 1705. 
i\r. L., Auctores Grammatici Latini, éd. H. Keil, 7 tomes. Lps., 

1856-80. 
Hieron.y Hieronymus, éd. Vallarsius, 11 tomes. Veronae, 1734-42. 
Hor., Horatius, edd. Keller et Holder. Lps., 1864-69. 
Jlyg., llyginus Fabulœ et Poeticum Astronomicum, dans le recueil 

de V. Staveren. 
/s., Isidorus Origines, Xaturae rerum, etc., éd. Arevalus, 7 tomes. 

Romaî, 1797-1803. 
Isoiiy Iso, les gloses du maître Ison citées d'après Arevalus. 
luvenalis, éd. John. Berolini, 1851. 
Kœrting, Lateinisch-romanisches Wœrterbuch, 2' éd. Paderborn, 

1901. 
Lact. 1. D. ou fnst. Dii., les Institutiones Divinœ de Lactance, éd. 

O. F. Fritsche. Lps., 1812-44. 
/. c, loco citato ; //. citt., locis citatis ; quelquefois /. /.,loco laudato ; 

loc, locum. 
Liv., T. Livius erklaert von W. Weissenborn, 10 tomes. Lpzg., 

1873-94. 
Luc, Lucanus, éd. Franken. Lugduni Batav, (sans date). 
LuciL, Lucilius, éd. Marx. Lps., 1904-05. 
Lucr., Lucretius, généralement cité d'après la 4« éd. de Munro, 3 tomes. 

Cambridge, 1886. 
Macr., Macrobius rec. Fr. Eyssenhardt. Lps., 1868. 
Mart. Cap , Martianus Capella rec. Fr. Eyssenhardt. Lps., 1866. 

Y compris les Scholia in Germanici Aratea. 
AL V., Scriptores Mythographi Vaticani, éd. Bode., Celle, 1834. 
Non. iW., Nonius Marcellus, éd. L. Mueller, 2 tomes. Lps., 1888. 
Gros., Orosius, éd. Zangermeister. Vindob. 1882. 
Ovid., Ovidius, éd. P. Burmann, 4 tomes. Amstelod., 1727. 
Pap., Papias : Je me suis servi de l'exemplaire de la Sorbonne, Incu- 
nables 139. 
PauL, Pauli epitome ex Festo, éd. Mueller. Lps., 1839. 
Pcrsius, éd. Jahn. Lps., 1843. 



10 



LISTE DES ABRÉVIATIONS 



T^L / iMt r.firi fabula* cd. L. Muller. Lps., 1H6H. 

ptT 4c/. r" Lactntii Placidi qui fertur iu Statii Theba.dem 

commentarius ecK H. •'f"';^. ^P;."' '^f sillig « tomes. l!am- 

^.«'"''pr^'ènTius, cité daprcs les édd. de Dresse.. I.ps. ISOO et 
d-Àre àlus. 2 tomes. Roma., X'^^. Les ..uvrcs du Pofte son 
ind qu!es par les mêmes abréviations que chez Dressel: .1. ou 
4P J. Vpotheosis; Cou Catk., Cathemerinon ; A D.ttochxon ; 
// 1 l,-.martiKenia ; P., Peristephanon ; Ps., Psychomachia ; I.S. 
ouSvm., etc. ; / ou // adversus Symmachum. On a employé Pr 
.soit pour la Pra^tatio generalis, soit pour les préfaces aux 1 vres 
divers, et encore pour proœmium,cest-à-d.re les introductions 

aux irloses. 

Ps. peut M^nitier les Psaumes bibliques. 

(juint., Ouintilianus, éd. C. Halm. Lps., 1S68-69. 

Hat., Codex Ratisbonensis, cité par Dressel. 

SchoL Acr. ou Schol. Hor. Les Scholia Horatiana sont cités quel- 
quefois d'après Hauthal. Berlin, 2 tomes, 1864-66. quelquefois 
d'aprcs Keller, 2 tomes. Lps., 1902-04. 

SchoL />Vrn., Scholia Berncnsia ad Vergili Bucolica atque Georgica, 
éd. H. Hagen. Lps., 1867. 

SchoL Gcrman.. voir Mart. Cap. 

SrkoL Veron., voir Scrv. 

Scrv. Servii (irammatici qui feruntur in Vergili Bucolica. Georgica 
Aeneidem, etc.. 3 tomes. Lps., 1878-1902 : le troisième tome 
contient VAppendix Serviana i. e. Philargyrius, Schoha Vero- 
ncnsia, Probus, Brevis Expositio, etc. 

Solin., Solinus,Collectanea, etc., 2' éd. parMommsen. Berlin, 1890. 

Ss., quiL' sequuntur, etc. 

Stat., Statius, généralement cité d'après l'éd. de Baehrens et 

Kohlmann,2tomes. Lps.. lH79-8'i. Commentaire, voir Plac. 
Sti'inmcyc)\ etc., Sieinniever und Sievers Althochdeutsche Glossen 

gesammelt und erkcurtert, 4 tomes. Berlin, 1884, ss. 
s. r. vv., sub voce, sub vocibus. 
Tac, Tacitus, éd. C. Halm. Lps., 1889-91. 
Ter., Terentius, éd. Umptenbach. Berlin, 1870. 
illp. Dig., voir Dig. 
\. ou i\, vide ou voir. 

VaL Max., Valerius Maximus, éd. C. Kempf. Lps., IS<S8. 
Varro /. /.. Varro de lingua latina, éd. Spengel. Berlin, 1885. 
Vat. A ou B cités pour les frloses dans le Prudence d'Arevalus. 
Vitr., Vitruvius, éd. Rose. Lps., 1899. 

Les lemmata en majuscules indiquent que le texte de Prudence 
est semblable, tandis que des italiques déclarent des variantes. Mais 
celles-ci s'emploient très souvent pour le sujet d'une note. Les mots 
entre < > ont été ajoutés par le rédacteur. 



PRAEFATIO 

(In Gennadii vitam Prudentii) 



SAECVLARIS • LITTERATVRAE 1 r« a) quia per 
LVII annos mundia moribus fuit retentus vel quia^ pluri- 

mam poemata legit. 

DITTOCHEVM'^ dicitur b) duplex refectio et ideo sic 
praetitulatur quia de veteri et novo testamento com- 
positus habetur. c) Exa graece VI, r.aéoa * dies : inde EXA- 
MERON opus sex dierum. d) Wj/jr^ graece anima, 
machia pugna : hinc PSICHOMACHIA pugna animae 

cum vitiis. 

e) Iste liber ymnorum vocatur graeco nomine xaOT.jÀep'.vô;»^ 
id est cotidianus quia cotidie potest cani. f) Inveniuntur 
enim ibi ymni omnibus horis in Christi laude canendi. 

(In Prudentii Praefationem). 

8. a) FERVLAE dictae a fervore, eo quod fervere id est 
tremere discipulos faciant et hic ostendit grammaticum se 
fuisse, b) FERVLA est proprie genus arboris cuius succus 
tapsica vocatur. c) Grammatici autem FERVLAS porta- 
bant ad feriendos discipulos : hinc Juvenalis (I, 15) « Et 
nos manum ferulae subduximus ». cl) Ante quintum deci- 
mum annum pueri praetexta utebantur, postea vero sub 
disciplina togae vivebant <cum> in juvénile robur éva- 
dèrent. 

9. FALSA id est rethoricam ac dialecticam quae ali- 

quando falsa concludunt '^. 

1. Saeculares. — 2. Vel quia ora. : supplevi ex Gl. P. — 3. Dirocheu. — 
4. nemera. — Tt. Psiche. — C. Caetamerinos. — 7. condudunt. 



p, PRAEFATIO 

'l,, „ l'rotervia et PROTERVITAS idem est, superbia 

„o ^, Snlprit enimiudicesetadvo- 
scilicet maie perseverans. 6, Soient enimju 

cati in causa quam proponunt perseverare donec vm 

"Tl HEV 1>\-1)ET a) pudet dicimus de praesenti, piget 
,lo praeteritis. h l'udet me facere, piget me fecisse. 

•>'5 lliREPSll irrepereest aliquid latenterrapere. 

■>') BOX V VEL M ALA o 1 Media dicit; unde et Salo- 
môn (Eccl. IX. 10, dicit, . Non est prudentia ^ non est 
sapientia apud inferos quo tu properas o. /' Med.a ergo 
sunt quia in hac vita et bonis et malis^' commun.ter eve- 

niunt. . 

30. Aboleo componitur a verbo leo quod m iisu non est, 

sicut delco ■ : inUc et loetum dicitur id est mors. 

Xi. rVlVS HAHKBEllIS ad quem solum pertinebis 
post mortem aut ut remuneret aut ut damnet. 

;î7. Ymnus graece, laus latine. 

41. Jdca ^raece dicitur forma. 

W. ai Emico esl exilio vel commoveo : unde Virgilius 
(Aen.X, :m .' Emicantdigiti->. h Dicitur emicare splen- 
dere quia c^uod splendet exilit ■' et in motu est. 

Cath. 1. l. xVLES id est gallus qui diem canendo denun- 
tiat, Christum convenienter désignât qui mentes homi- 
num ab infidelitatis errore revocans ad vitam veramque 

lucem excitât. 

(>. Deses dicitur piger a diu sedendo sicut reses a rese- 

dendo. 

14. Cubncn a culmo unde antiqui culmina domorum 

cooperiebant. 

23. (/ Exercitus dicitur fatigatus, exercitatus vero doc- 
tus. 6) Exercitus id est multitudo hominum aliud est ". 

26. Haec et hoc praepes. 

37. DAEMONAS dicitur graece quasi orvxovaç'^ id est 
omnia scientes. 

l. l'rotervia-vincant post <« me fecisse •>. — 2. Est prudentia, crasum. — 
:'.. Rasura : et malis om. — 4. Del. — ô. Exilire. — 0. I'é, 2^ post 2*). — 
0. 37 post 1. — 7. Damonas. 



CATHEMERINON I-H 13 

43. Situs dicitur proprie lanugo quaedam * in locis sole 
carentibus nascens. 
54. PRAECO est proprie vocimissarius qui adventum 

principis adnontiat^. 

59. CVM MENS MANERET INNOCENS quia quam- 
vis voce Christum negaret timoré correptus, mens tamen 
etanimus fidem servabant^. 

73. a) Probus autem quasi proibus etjustus qui se ab 
omni malo prohibet. b) Alias vero improbus dicitur per- 
severans : unde Virgilius (G. I., 145-6), « Labor improbus 

omnia vincit. « 

82. SOBRII ato-j^pojv * graece parcus sive temperans (1 v^) 
unde (jM'jizorjÙYf^ ^' temperantia dicitur. 

89. Frivolus dicitur fere obolus id est vix obolum valens. 

Cath. II, 7. COLOR REDIT. Secundum phisicos loqui- 
tur, qui dicunt omnia colorata in nocte colorem perdere, 
luce iterum redeunte illis redire colorem. 

15. MANE adverbium est temporis, sed in hoc loco 
nomen est quia conjungitur declinabili parti ut est (Verg. 
G. I, 325.) u Mane novo >. 

36. Serium dicitur utilitas vel honestum. 

40. INSTITOR id est negotiator dicitur ab insistendo : 
nam institutor venit ab instituo. 

42. Clasen '• Graece tuba Latine : hinc clasicum, sonus 

tubae. 

45. Fcnus est aucta pecunia dicta a feno quodmanipulis 

augetur. 

58. DISPICE id est diligenter inspice : vel despice, id 

est deorsum aspice. 

59. Fucus dicitur de omni colore : unde fucatas vestes 
dicimus quoquo modo fuerint tinctae. 

71. Ebenus est genus ligni nigri quod incisum vertitur 

in lapidem. 

108. A LUCE PRIMA totum intellege diem, ut a cus- 
todia matutina usque ad noctem perducatur. 

1. Quadam. --2. 54 post 1'». — 3. Seruabant corr. ex servabat. — 4. Sobra, 
sobros. — 5. Unde aw-p. om. — 0. xXiÇetv? 



1^ CATHEMERINON III 

Cath m 16. a). Per id quod continet, id quod conti- 
netur : per fercula cibos. 5) FERCVLA enim sunt Graece, 

clarni Latine dicitur. 

17. Patena vas aptum receptui potus, pa/era vero dicta 

est a patendo. . 

23 AMBROSÎVS a) JiowT'.; ^ Graece cibus : hinc ambro- 
sia^ dicitur cibus deorum, sicut nectar potus. b) Bromius 
dicitur gulosus. et ambrones dicuntur qui carnibus hu- 

manis vescuntur. 
2(;. l fédéra quae in mûris nascitur poetis consecrata est 

qui intra muros habitare soient. 

21». aStrophium cingulum; ita dictum quod a renibus^ 
ad anteriora convertitur. /> Xam TTso^pr; • Graece, conversio 

Latine. 

\2. Maculae sunt internodia retis quae et plagae di- 
cuntur. 

rC). Ikica générale nomen est omnium fructuum qui 

moUiore cortice teguntur. 
57. a Subpetiasdicimuspluraliterauxilia: undelegimus 

in historiis « Praebuerunt suppetias))idest auxilia. 6) Hinc 
suppedito verbum, ministro vel auxilior. 

(kÎ. (i Hinc aperte demonstrat quid est SILIQUA, dum 
dicit « teta multo legumine »>. b\ Demonstrat vero 
SILIQUA esse folles vel tecas omnium leguminum. c) 
Unde Virgilius iG. l, 74;, « Siliqua quasante legumen », 
id est résonante. 

m. MVLCTRA id est vas ubî mulgetur; mulctrale 

locus est. 

71. Cecrops fuit rex Atheniensium : hinc CECROPIA 
MELLA dicuntur. 

ÎM. QVOD CALET HALITVS hortatur omnia quae in 
fratre sunt * ad laudem Dei id est hoc quod vivo et quod 
possum loqui sit laus Dei. 

97. Argilla dicta est terra de qua creatusest Adam. 

1)8. MEDITATA id est operata: sic et Virgilius (G. III, 

1. brosis. - 2. rentib. — 3. strophe. — 4. leg. quae infra te. 



CATHEMERINON IV 15 

153), de Junone, u Inachiae pestem meditata juvencae ». 

99. MATERIES dicitur quasi mater rei. 

129. SOLVM quicquid aliquid sustinet, solum potest 
dici : sic terra et hominum solum est et animalium, aer 
avium, mare piscium. 

199. PHLEGETHONTE' ^iJ^' Graece flamma : hinc 

Flegetos fluvius infernalis, flameus. 

203. SARCOPH AGO aàpxa -^ Graece caro, ©ays^v 4 come- 
dere '• : hinc sarcofagum dicimuseo quod carnem comedat, 

ossa reservet '•. 

Cath. IV 1. PASTIS VISCERIBUS a) metrum falae- 
cium. 6). Primuspes spondeus, secundus dactilus, et tri- 
bus trocheis clauditur. 

4. a ) CHER VBIM hinc reprehenditur quod dixerit Deum 
sedere supercherubim etseraphim. 6) Ut enim Beatus Hie- 
ronimus dicit i Ep. ad Damas. XVIIl, 17), Super Cheruphin 
« Deustantum sedet», sed sciendum quia vir iste secu- 
laris erat nec adeo in divinis misteriis eruditus. c) Ché- 
rubin et séraphin Hebraice per m proferuntur (2r°) et mas- 
culin! generis, Graece vero per n et neutri generis : unde 
dicimus beata séraphin, d) Dicitur cherup et serap pro- 
pria '. 

7. SABAOTH quartum nomen Dei est quod Graece 
ojvi;jL£0)v ^ Latine virtutum vel militiarum sive exerci- 

tuum. 

37. PRAECLVENScIuo verbum id est ausculto : hinc 
PRAECLVENS et praecluus nomine id est nobilis sive 

gloriosus. 

43. TYRANNVS Graece rex Latine, invasor aliène 

potestatis. 

49. COMINVS quasi cum manibus. 

51. RICTIBVS ringo, os aperio : hinc rictus, nimia 

oris apertio. 

54. INDIGENSQVE a) id est cibi ^o. h) Victus genetivus 
est. c) Indigeo illius rei et illa re et illam rem. 

1. Flegetonte. - 2. flos. — 3. sarca. - 4. fage. — 5. Comfîe. — G. réservât. 
7. 4 post 7. — 8. dinamaion. — 9. post 1. - 10. Id est cibi sui>ra. 



CATHEAIERINON V 

58. INEMPTAS ' id est viles : res enim vilis quae abun- 

dat non emitur. 

59. Abbacuc amplexans interpretatur. 

72. Alléluia cantare ei qui est vel laudare Deum inter- 
pretatur. 
95. NIL Q. P. id est nihil est dultius ac magis sapo- 

rum. 

90. ORS A ordior - crsus sum id est coepit fari. 

Cath. V. Metrum Asclepiadeum ex sp(mdeo et duobus 
coriambis, et pirrichio vel iambo clauditur. 

5. REGIAM a) id est palatium. /) Hegia •' etiam dici- 

tur janua. 

(). LVNAUIQVI*: P. L. P. id est quam\ is, inquid, noc- 
teni sideribus et lunari lumine illustres. 

14. A>/vo; Miraece, lucerna Latine. 

15. FAVIS FLORLIS id est quia de flore favi • effi- 

ciuntur. 

18. LINTEOL( ) (/ ex canabi vel lino. /)) SVGGERIT 
sumministrat. v, EBRK)'' id est madido de sagino vel 

oleo. 

19. Pingraece : hinc PlNVSarbor dicta quod acuta habet 

folia. 

20. SEV CE RAM tlunt cerei vel candelae : candela 
autem dicta quod a candendo deleatur. 

20. ATRIA dicuntur ab atro id est a fumo, quia antiqui 
in atriis domus prandebant. 

'M. Rubus est genus virgulti spinosissimi. 

',M). Hoc volucliun et baec rolucla dicilur quo aliquid 
involvi potest, sicut vestes et calcei et caetera talia. 

47. Cahors proprie quingenti milites %sed hic pro exer- 
citu ponitur. 

52. Gnosus ^ metropolis Craetae a qua omnis Craeta 
Gnosia dicitur. 

53. (Inmargine . Cuneus dicitur 

exercitus proce- 

1. ineptas. — 2. (.rior. :v reia. — '.. lichnu'>. — 5. fauii. — C. hebrio. — 
7. milit. — 8. G gn* to;. 



i 



C ATHEMERINON V 17 

dens prima fronte 

acuminata 

ad similitudine 

cunei. 

56. CLARA DRACONIBVS illa vexiUa dracones in se 
habebant, sicut Ilomana aquilas. 

57. SERVrriI PRISTIM id est prions quia^ servierant 
Aegyptiis. 

58. Pelusium civitas Aegypti a qua Aegyptus sic dicitur. 
GO. a) lÎLibrum mare dicitur non quod rubrum sit per 

se, sed quia rubra habet littora. b) Aqua enim non habet 
per se colorem sed ex rébus circumpositis colorem trahit, 
caelo scilicet vel terra sive aliis rébus. 

08. DVM PLEBS PERMEAT ferunt autem quidam 
(|Uod singulis tribubus singulae viae factae sunt per 
mare : hinc Psalmus (W'XXV, IH), « Qui divisit mare 
in divisiones ». 

()9. PVBES i3i:COLOR id est juventus Aegyptiaca, 
nigra propter calorem solis. 

77. CVRRVS T. E. E. post enumerata bénéficia, ad lau- 
dem Dei se confert. 

80. ARCIS a) id est potestatem. IVSTITIYM b) iustitium 
proprie est juris statio sicut solstitium solis statio : poni- 
tur autem pro luctu et re vera ubi justitia statur, relin- 
quitur, luctusesse potest. 

82. PHARON a) id est Aegyptum. 6) Pharos est civi- 
tas Aegypti, a qua reges Aegypti pharaones vocabantur. 

89. Cum lEIVNA- a id est arida) heremi. b) Sin- 
gula bénéficia Dei enumerat quae fecit erga populum 
llebreorum. 

92. SVB IGNE:0 id est sub perusta plaga id est per Ara- 
biam. 

94. AticuiH Graece llos : hinc Aticum MEL quod pre- 
tiosum. 

97. NINGVIDVS a) id est candidus. 6)Ninguit unum 
est de exceptivis verbis : unde ninguidus. 

1. qua. — 2. inuna. 



( h 



CATHEMERINON VI 



19 



J^g CATHEMERINON Y 

102. ALTTRS id est coturnices vel (spatiiim 22 milli- 
metrorum) cadivae id est pasmos facientes. 
108. MISTICÏS idest secretis, spiritalibus. 
101). PFIl FllCTA SECVLI id est labores praesentis 

vite. 
114. CATTAOVK PING VI A id est herba crocea. 

117. JJalsama a xilobalsamum ligniim hnlsami. b) Nam 
i/Aov* Graece lignum, opobalsamun cortex; 'i.-ô;^ enim 
(Iraece (2 v«) caverna. o Et cortex ipsius arboris flebo- 
tomo inciditur et sic de caverna eius i;utta balsami 
stillat. cl Carpobalsamum •' fnictus ciuia x/^^-d; Graece 
fructus. 

118. RAIIA ac per hoc pretiosa. 

119. ET FOLiVM folium est her}>a pretiosissima quae 
dicitur venire de paradiso : undc til unguentum pre- 
ciosum, de que Juvenalis i VI, W» Ad me venit meretrix 
foliato per u nota )>. 

125. SVXT ET SPIRlTliVVS a animabus peccato- 
runi. hj Hoc pium est licet non sit aucloratuni. 

128. EX ACHEROXTICISyrlpcu^gaudeo: hinc acheros 
^iyapr,;, k/izor/!, sine gaudio. 

130. 1MB VIT respergit. 

133. MARCENT id est deficiunt, cessant. 

i:¥). SVLPHVRE a] sulphur in se naturaliter icrnem 
habet. h Tnde et dicitur quasi soli rSjz •• id est terrae 
ignis, qui aetiam in aquis vigorem su uni tenet. 

142. PER LAQVEARIA laquear et laqueare facit : 
idem est et lacunar. 

143. Lx\X(i\TDVLlS a^ parvis, marcentibus. hi FOTA 
id est nutrita. c) NATATIBVS id est flammis. d) Natatus 
dicit olei in que papirus natat. 

145. AREAM id est planiciem id est tabulatum templi. 

145-G. «' Sic », inquid, <• clare rutilant luminaria in 
laquearibusdependentia, ut putes esse GEMINOS TRIO- 
NES » id est duas ursas Elicem et*' ^^spatium 9-10 litt.) quae 

1. xilon. — 2. opos. — 3. carbobalsamu. — 4. chcro. — 5. pir. — G. Adde 
Cynosuram. 



sunt in septentrionali parte habentes praelucidas stellas. 

158. GLORIA gloria tua quae est invisibilis per illum 
facta est visibilis. 

163. CONTINVAT aVid est conjungit. b) NVMINE 
TRIPLICl id est Patris et Filii et Spiritus Sancti. 

Cath. VI. Metrum iambicum dimetrum S catalecticum 
primo loco et spondée vel iambo, secundo semper iambo, 
tertio loco iambo vel spondeo. 

1. ADES a) pro adsis. b) SVPREME id est excelse ^-^ 
venit a supra et scribitur cum uno p : cum vero componi- 
tur a sub et -^ premo cum duobus pp scribitur. 

7. DEVS EX DEO id est Filius ex Pâtre. 

8. DEVS EX UTROQUE id est Spiritus Sanctus. 
13. PROCELLA dicta est quod procellat mentem. 

18. LETHEA VIS a) kr.fir,^ Graece sopor vel oblivio: 
lethargus, morbus qui générât mentis oblivionem et cor- 
poris somniculositatem : letargicus dicitur per diriva- 
tionem. b) Lethargia, oblivio. 

26. AMICA delectabilis. 

27. FERIATVM id est quietum, otium (leg. otiosum) 

28. PLAÇAT scilicet illa quies. 

29. LIBER solutus. 

30. RAPIDO veloci. 
32. OPERTA oculta. 

34. ORIGO caelum quia caelestis est. 

35. AB AETHRA ether est elementum; ethra vero 
splendor ipsius elementi sicut et fulgur elementum est, 
fulgor vero splendor ipsius fulguris. 

36. INERS a) id est pigra. b) Hic et bec et hoc iners. 

40. TENVI id estsubtili. 

41. Sed sensaa) idestsensus. 5)Sensa pluralitertantum 
reperitur pro sensu: hinc TuUius « Caro <laesa^> ledit 
sensa », sicut verum pro veritate et justum pro justitia. 

42. DISPAR a) id est dissimilis, b) FATIGAT id est 
lassât. 

1. dimetirum. — 2. excelse, supra. — 3. eo. — 4. Lethos. — 5. laesa 
Vat A. 



20 t ATHEMi:iUNON VI 

'i3. Splendor a) id est visio superna. /)) INTFRER- 
liAT' id est intervenit. 

45. DISSIPATIS YEKIS evacuata veritale. 

48. AMBAdlvidest diibietnte. 

41). QVEM id est illum. 

51. HUNC (i id est talcm. 6) LVX id osl veritas. 
rSKRENA idcsLciara. d \ IIMIANS id est rcsplendens. 

TkI ATQVl idestsedille. 

.54. COR (t scilicet suum. /> IMPIAVIT id est macu- 

.57. HOC a) scilicet dico. h IWTRTARCllA NOSTER 

id est Joseph. 

59. C.EMINIS id est pincernae et pistori. 

(il). APPlîOBAVIT id est laudavit. 

<V1. OVOUV'M ex quibus unus pincerna. 

r»2. TlRANNOa id est Pharaoni. b) 'Ijz'xy^^^;- Graece, 
rcx Latine : apud Latinos autem in malum semperponi- 
tur. c) Est enim tira nn us qui aliorum invadit posses- 

siones. 

03. AST ALTKRVM scilcct ministrumid est pistorem^-. 

r/i. FIXVM (i^ id est crucifixum. 6 VORANT id est 
comedunt. 

()(). PERPLEXA id est obsciira, ligata. 

Vit, MOXX'iT scilicet Josc})lî. 

(î8. ACERVIS cellulis uranariis. 

(il), l'etrarcha vel Ictrarches est quarte partis repjni 
princeps : unde tetrarclia dicitur ipsa possessio. 

72. SOCLXM a scilicet Pharaoni. h VIRGAM id est 
sceptriim. 

75. TVKXUA id est \ icK nda scilicet clara. 

70. TACENDA non dicenda. 

80. NEBVLIS idestobsciirilatibus. 

81. TONANTIS id est iJei Patris. 

82. DE CEDE o id est PasMone. b PVRPVP.ANTEM 
id est sanguineum. 



CATHEMERIXON VII 



21 



84. RESIGNAT ai id est aperit. b) Resignare dicimus 
aperire. 

80. AN CE PS a) dicitur quasi ambiceps, id est duo 
capita habens utrimque ' acutus. b) GLADI VS ANCEPS 
signilicat sermonem Dei qui bis acutus dicitur, quia cor- 
pus et animam interficit. 

89. QV^ESlTOPt id est judex, dicitur ab inquirendo id 
est examinando facta cuiusque. 

9'i. RETVNDIT id est mitigat. 

1)8. TPiIBVNAL a) id est juditiariam sedem. 6) Tri- 
bunal sedes judicis et cathedra sedes judicis : soUum 
sedes régis et dicitur solium quasi solidum, ex uno ligno 
factum ad tutanientum - regii (o r**) corporis. 

103. MONSTRO id est Diabolo. 

ia4. TROPEVM id est victoriam. 

105. BESTIAM CAPACEM id est recipientem omnia. 

107. CARIPIDIM Caripidis est locus periculosissimus 
in mari qui naves dévorât ad se venientes : unde et 
Antichrist us Caripdis vocatur ([ui omnes devorare cona- 
l>itur. 

108. lOlTAX^NES... (lacuna non indicatur). 

ll'i. r/ R1:LAXAT id est difTundit. b) HEROS id est 
senex. 

121. S AT EST a) id est sufficit. b) Sufficit, inquid, si 
sine timoré securi dormire possimus. 

124. VMBRAE id est larvae. 

127. ROREM id est liquorem. 

128. INNOTATVxM id est signatum. 

139. PROCVL ESTO a) id est procul ' sint. b) PERYI- 
CACI id est perseveranti. 

140. PRESTIGIATOR id est vulnerator. 
142. FER MEANDROS id est tortuositates. 
140. LIQVESCE id est evanesce. 

149. FATISCENS idest lassum, defîciens. 

150. RECLINE id est quiescens. 



t. interat. — 2. Tirranno. :i. pi>t"ii.-. 



J. Utrûq. ^ 2. tôtaïïïtïï. — 3. pro. 



22 



CATHEMERIXON VII 



Cath. VIT. 
lambicum trimetrum catalectum. Primus iambus sena- 
rius^, secunda regio - habet iambum, alla spondeum vel 

iambum. 

1. O XAZARr:XE quia in Nazareth conceptus et nutri- 

tus fuit. 

2. PROTN^LIT id est perperit. 

3. PARSIMONIIS a) id est jejuniis. b) Parco peperci 
vel parsi facit praeteritum : hinc venit parsimonia, M 
est parcitas ciborum. 

5. LITAM \'S id est sacrificamus. 

(i. PROFKCrO ai id est certe. b) MTSTERIO id est 
jejunio. 

7. VIVIDI id est viventis. 

9. AR\ IXAa) id est pinguedo ventris. b) PVTREM 
id est liquefactum. c) CRAP VLAM id est indigeriem vel 
nauseam. 

10. STRANGVLATE id est suffocate. 

12. DEOEXER a) id est ignobilis. b) SOCORDIA id est 
pigritia. 

13. a) LEPOS id est facundia : tractum est a leporinis 
carnibus quibus ad vescendum nulla caro suavior habe- 
tur. 

b) FRONTEM LOCVMQVK CORDIS, haec sunt duo 
liminaria que sanguine agni jubebantur respergi : sicut 
enim frons superliminare est capitis, sic et cor (alia 
manus addit supra : pectus) superliminare et principale 
capitis (vel cordis : addit eadem manus). 

c) Je/umw?n dicitur quasi inedium vol a quadam parte 
intestinorum =', que semper exilis est et vacua jejunaque. 

15. PARCAM idestsobriam. 

18. SE:QVn VR Cl) id est consequens. b) MARCIDA 
id est tepida (supra : ipsa scintilla). 

19. SCINTILLA a) id est ingenium nobile. 6) TEPE- 
SCAT id est arescat. 



cathemerinOn vn 23 

20. STERTAT id est obdormiat. 

22. TERSA a) id est mundata. b) EMICET id est 

exiliat. 

23. PERSPICAX idestsubtilis. 

26. HELIA a) id est primus heremita. b) OBSER- 
VAXTIA scilicet jejuniorum. 

27. VETVS SACERDOS a) id est antiquus. b) Jepte 
dum iretad preliandum contra gentes, vovit se Deo immo- 
laturum quicquid ei re vertenti * a prelio cum Victoria occur- 
risset. c) At ille victor effectus domumque revertens, 
invenit filiam sibi obviam cum timphanis venientem, 
quamvoluit Deo sacnficare : Finees autem sacerdos eam 
defendere non valens relicto sacerdotio adiit desertum. 
d) Ergo Judaei aestimant eum fuisse Heliam : inde a 
Prudentio vocatur u vêtus sacerdos. » (3 v«) e) ARIDI id 

est déserta. 

28. REMOTVM a) id est separatum. b) SEGREGEM 
id est segregatum, separatum a grege : unde egregius 
dicitur quasi electus a grege. 

29. FREQVEXTIAM id est multitudinem. 

30. SIRTIVM a) id est heremi. b) Syrtes sunt loca are- 
nosa in mari : syrtes etiam in terra habentur. 

32. CVRRV PREPETE id est angelico coetu. 
37. MOYSES de aqua tultus interpretatur, quia Ter- 
mat filia Pharaonis traxit eum de aqua. 

39. PERAGRANS id est perlustrans. 

40. SVBSTANTIA id est victu. 

41. VICTVS idestcibus. 

42. PERNOX id est pervigil. 

44-45. DOXEC EXPAVIT [Lacuna non indicatur] LO- 
QVENTISVOCE PERSTRICTVS DEI. 
53. CLIVOSA a) id est alla, b) CONFRAGOSA id est 

aspera. 
56-57. NON VSITATIS ORTVS scilicet quia parentes 

illius senes erant. 



1, senerius. — 2. régie. — 3. corr. ex intestinaru. 



1. reuertendi. 



I 



2\ 



CATHKMERINON VU 



57. lAM VIETO id est recurvo '. sene. 

58. SEllVS id est tardus. 
a*^. SETIS id est pilis. 

f>5. OPPIDOIIVM id est civitalum. 

06. ILLir a id est in solitudine. /> PARCVS id est mo- 
destus. 

69. PARVVM a] id est modicuni. h ET FAVORVM 
AGl^ESTTVM scilicetmellis. c^ Zocus/a est quaedam avis 
dii^italis molis- acri volatu sed deciduo. di Non rêvera 
mel comedebat, sed foliacuiusdam arhoris que confricata 
mellis saporem dabant '^ 

72. IN FLVMINEscilicet Jordanis. 

73. PIETAS scilicet illius Johannis. 
7'i. DEFECAVEIIAT id est purgaverat. 

75. CAELO lîEFVLGENS LXFI.VEBAT infî. s. (ex- 
punxit scribn deest Olossa . 

76. HOC E. L. L. D. CRIMIXIM. a Hoc non est aucto- 
ratum, nam Johannes in aqua tantuin baptizabat, non 
in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. h] Ergo 
illius baptisma nihil prodcrat nisi ut ( hristo viam prae- 
pararet baptizaturo. 

78. PVLCRVM SPî.ENDI':A'1' id est luceat. 

80. SVDV'M a adverbium^; sudum aerem dicimus 
post pluvias quasi subudum tune enim melius splen- 
descit : hinc tractum est. h PR A EXITENS subaudis ipsa 
lux. 

82. PLIODITVM a id est manifestum. 6* VOLVMIM': 
scilicet Jonae. 
84. BENIGXVM ndverbium ■•. 
86. JNSOLENTI id est superbia. 

88. VV1,(;() id estpassim. 

89. BRVTO a scilicet stulto. 6 FASTIDIO« id est 
fastu, superbia. 

90. NEGLEGEBAT id est spernebat. 

93. ROMIMIEALI romphea est gladius bis acutus. 




1. reluruo. - 2. mollis. - 3. Glossa post T.. - h. Adû 
sxipra. — «'». Fasto. 



supra. — 5. Adu. 



CATHEMERINON VU 25 

U). DV M DATV^R DIECVLA secundum Septuaginta 
XL, secundum Hebreos très. 

98. N V(rAS id est vanitates ineptias. 

99. EXORABILIS scilicet Dei K 
KJO. SENTENT! A id est vindicta. 
iOl. MTTIS scilicet Deus. 

105. IN THARSOS idest mare. 

106. PONTIBVS id est scalis. 

107. REVIXCTA id est disligata. 
110. VATEM scilicet Jona. 

m. JVSSVS est, scilicet Jona. 

1 12. VRNA id est sors, quae in urna agebatur. 

117. INCRVENTAM noncruentam. 

118. IMPWXK r/i id est sine poena. b) MORDICVS 
id est adverbialiter. 

123. ERRABAT ILLIC idest in ventre ferino. 
125. ANHELVSidestcalidus. 

128. QUA id est ubi. 

129. SALSOSQVE I. a) id est et qua. 6) SPVMA 
scilicet maris, b PVMICES id est rupes vel lapides caver- 
nosos. 

133. CEXSOR id est judex. 

138. STRVEM id est densitatem. 

139. FLAGELLIS id est viminibus. 

l/iO. NATO ET REPENTE PER V. a) id est quia una 
nocte creverat ipsa cucurbis-. /)) YMBRACVLO id est 
cucurbitae. 

142. HAVSIT id est recognovit. 

146. PLACET a) scilicet illis. b) FREMENTEM idest 
irascentem. 

147. MOS id est consuetudo. 

151. PVLLAIT PATRES id est nigri qui in luctu 

nigris vestibus utebantur : puUuni enim nigrum dici- 
mus. 

155. PROVOLVrrVR id est proicitur. 

1. Glossa .sîtprn. - 2. Corr. ex cucuruis. 



il 



25 CATHEMERINON VIII 

15G. CHOOS MVRICES a) id est regales purpuras. 
b) Choa est insula ubi optima purpura invenitur. 

159. INSIGNE efexegesis. 

160. IMPENDITVIl figura est. 

ia5. Parcilas^ a) avara. DEIlO(iA'l'6) id est negat. 

1f)8. R(JilVLE\TA idestrore plena. 

1()9. STREPEXTIS id est currentis. 

170. VACVISa scilicet a cibo. QVERERE h) scilicet 
animalium. 

175. FAVriUXid estadjutrix. 

181. MOLLE scilicet nostrum. 

183. ART A lege scilicet jejunii-. 

18'i. EISiAXCIPATOR id est liberator. 

185. ANTE VICTOR scilicet ad vent uni. 

190. INBECILLVM scilicet corpus. 

197. DOGMATIS scilicet jejunii : hoc est jejunium. 

202. PROBA'l id est laudat. 

208. SCARRA a id est aspera. SEGES b) id est derisi- 
tas. 

217. RAl^ACEM id est cupidam. 

218. FACTVMbonumopus. 

Cath. VIII. 
HYMNUS POST lEIVMVM. 
Metrum Safficum : primum locum semper tenet tro- 
cheus, secundum spondeus vel trocheus, tertium dactilus 
(4 r°) et duobus trocheis clauditur. 

2. HABEXIS habenae sunt proprie retinacula equo- 
rum, dictae al) habendo *. 

4. LEGE id est tuo jugo. 

5. IPSEaid est o Christe. b) IMPEDITVM id est 
grave, scilicet quando incarnatus es*. 

7. EXEiMPLIS scilicet tuis. 

8. PALPAS id est demulces et reficis. 

9. SVMMISSVM id est inclinatum .\ 

clauditur). — 5. (il. supra. 



CATHEMERINON IX 



27 



10. VIXDVM TRIBVS a) adjectio syllabica. b) EVO- 
LVTIS id est VII II horis'. 

12. PORTIO id est très horae. 

13. VINDICTA id estsumpta. 

15. QVIBVS a) id est mensis. b) IMBVATVR sacietur. 

18. INDVLGENS scilicet nobis. 

19. OBSEQVELA id est mandatum, ab obsequendo 
dicta -î. 

23. DECVS VVLTVS scilicet sui. 

24. COMAT a) ornât. HONORE 5) scilicet honorem \ 

33. RESIDEM a) id est pigram. b) GREGIQVE id est 
de grege. 

34. MALE DISSIPANTE ^ bonus dicitur a Greco 
quod est BOO, malus vero a Greco quod est ;jL£Aav -% 
nigrum : unde melancholia dicitur nigra colera. b) Sub- 
audire est intus in animam audire. c) Cucumis vel cucu- 
mer, genus pomi. 

35. HIRTAE id est spinosae '\ 

42. IMPLEXIS spinosis. 

43. LAPPIS a) lappa est herba spinosissima. b) SVDI- 
BVS id est spinis. 

47. FLVEXTIS ablativus. 

58. AEQVAT scilicet ipsa cura. 

59. CRATEM LVTEAM a) id est corpus terreum. 
b) LABORIS scilicet jejunii. 

60. GRANDIOR VSVS id est immoderatus. 

61. NE LIMViM id est corpus. 
64. ENERVANS ipse humor. 

75. FIDIMVSN. F. subaudis, quid? 
Cath. IX. 

Metrum ^ trochaicum trimetrum Archiloichum epta- 
metrum ; prima regio trocheum habet, et in fine semper 
dactilis clauditur. 

1. PLECTRVM a) est instrument um eburneum vel 
aeneum quo tanguntur corde. 6) Hoc loco PLECTRVM 



i 



I 



1. 7-10 post 19. — 2. 12-10 post 4. — 3. 23-24 post 10. 
— 6. 35 post 2'*. — 7. Meretrum. 



4. Dissi. — 5. Melan. 



28 CATIIEMERINOX IX 

ponit pro verbis quae formanturpîectro ' linguae. c) CHO- 
|{i:iS cantibus: chorea dicuntur carmina Apollinis (sed 
hic pro cantibus ponuntur) et MKÎ>Ol)VM suave. 

3. I ' A X î i A' r i d est ca n a t . 

4. QVEM HKX SATÎMIDOS id est David qui fuit 
sacerdos qui- aephot vestitus corani archa Dei saltabat. 

5. IXFV'LATX S infuiaest vestis sacerdotalis ; proprie 
vero infula est redimiculum capitis t|uo vit ta ligabatur. 

6. Pl'A\ AFEDVLLAS a id est visccra. HAVIUEXS 
b) id est rccipiens, scilicet ipse rex. 

7. FA( I A XOS David, inquit, futura cecinit miracula. 
nos vero i'Wv' l'A etiani probata. 

S. 171" 'l'MS'l'lS KST OHBIS </ scilicet miraculorum. 
6 l'EllKA id est Iiomincs. 

i). COMAll.XVSo cjuasi cum maiiibus, id est prope. 
b iMlODITVM idestnatum. 

10. COIU )E id est ex substaiitia. 

11. FOXS ' !<! «st orii;o. bj CLA,'S\'L.\ id est finis. 
1/i. ["(îSSA t\)X ri a id est concavitas maris. 6) TRI- 

NA AL\('IIIXA id est terra, caelum, mare. 

16. OIîXOXIA id est débita debitricia? Iso.^ 

17. IX i) VIT (liristus in his scilicet tribus machinis. 

18. MMUSKllAT f/ id est demerscrat scilicet gentem. 
b) NOXALIS id est mortifera. Ci TAiri'ARVS dicitur i-ô 
Tvj -y.z'zy.yZivj ■' id esta trenMre : omnis enim profunditas 
tremorem habet. 

21. OS SACUATVM cum in mundo aparuit. 

37. IXCKEI\VXS pro increpat, Christus. 

.'i8. VEUTxVr AEOV^OR ipse ventus vertat mare. 

AO. EXTLMVAI i a id est eAtremitatem. 6) MVLIER 
A'rTKilT emorreussa. 

43. EPHEBVM id est imberbem. 

Vi. FVXKKABAT funereis \ icibus prosequebatur. 

51. NFX FATISCIT id est aperitur, resolvitur. 

53. M. IMPOSa id est impotens, insanus. 

i. pUtro. - 2. quia. ~ 3. Apo tu tartarizin. — i. Sexlïï. 



CATIIEMERINON X 



29 



TiCy. SVILLI a) id est porcini, suini. b) EFFERATIS 
(deest glossa) : /Vc/i est membranula quae dividit supe- 
riora et inferiora ventris ; qui illam vitiatam habuerit 
frenesin pratitur ; ille autcni frenelicus efficitur. 

58. QVALYS id est canistrum : inde quaxillus. 

79. FERRVGIXE id est nigredine : ferrugo est pur- 
pura Ilispanica nigri coloris. 

81. CHAOS Graece, caus !-atine. 
Cath. X. 
YMNUS CmCA EXSE(,)VIAS DEFVNCTI. 

Metrum anapesticum ' 'i v*') dimetrum brachicatalec- 
ticum : constat ex tribus anapestis et pentimemeri et 
aliquando recipit spondeum. 

1. DEVS IGXEE id est qui peccata excoquis. 

2. SOCIANS ai id est coniungens. 6 DVO ELE- 
IVIENTA id est corpus et animam. 

7. TIBI D. V. L. a te vel in tuum honorem. 

[). RESOLVTA id est dissoluta, separata. 

14. SVPREMVM id est mortem quodammodo. 

16. SIBI S. S. O. I. S. unumquodque enim elementum 
ad suam redit origincm, terra ad terram et caetera. 

17. IIANC T. scilicet separationem corporis et anime. 
19. ITER IXVIOLABILE MOXSTRAS id est quia 

sicut resurrexisti, similiter nos erimus surrecturi. 

21. V. D. GENEROSA ci) id est pudica corpora. 
/) Cx\DVCIS scilicet membris. 

26. LVTEVM a) adverbiuni id est spurce vel lutee. 
b ET GRAVE id est graviter. 

29. MEMOR IGXIS id est animae quae inignee est 
naturae. 

30. CONTAGIA X. (t id est fragilitatem corpoream. 
b\ RECUSET id est di\ ideret. 

31. HOSPlTxV V. id est corpus in quo habuit copulam. 
:V{. VACVVM carens anima. 

:^. SPATIVM B. id est hveve tempus. 

1. Post anapesticum alla manus adicit : Magist q de mandatïï magnli in 
nomine patris. Fr o'mtio pennae .' 



30 CATHEMEKINON X 

:M\. HEPETAT a) id est iterum suscipiat. b) COLLE- 
GIA id est societatem ^ sensus - et anime-. 

37. VENIEXT C. S. resurrectionis terminus cum nume- 
rus electorum fuerit impletus. 

m. OSSA scilicet per ossa totum corpus accipe. 

40. GES'FiETille socius color. 

'i5. TïlNC id est quia creditur resurrectio futura. 

M\. IlIXC id est propter resurrectionem. 

48. a) Cymiterion Graece, dormitio Latine : hinc cimi- 
terium*' etcimmiteria idest dormitoria ^ dicunturin qui- 
bussancti quasi dormire videntur usque ad diem juditii. 
6-ETEVNERlS id est sepulturae. r) AMBllVS idest 
ambitus et am})itio pro desiderio accipitur, sed in hoc 
(loco^^ pro honore, di ORNAT scilicet illos artus. 

51. SABEO id est Arabico : Sabei enini dicuntur Ara- 
bici àrô Toj TÉ^c'-v '• id est a cultura quia " apud illos nas- 
cilurtus, unde colitur Deus. 

53. SAXA CAA^ATA a) id est sarcofapri />' la:; ^ Graece 
caro, -savE'.v ■' comedere Latine : inde sarcofa«;us lapis 
cavatus, carnem vorans, ossa reser\ ans. 

55. NISI QVOD RES CREDITVR ILLIS id est cor- 
pus commendatur. 

57. HOC IMU)VII)A (/ id est dispensatrix. 6i CHRIS- 
T I C( ) L A K \^ M Cil ri st u m c o 1 e n t i u m . 

(){). EHIGIDA MOUS quae corpus gelidum facit. 

(36. SOiri'E SUR L\i\ sors mortis est omnibus, quia 
omnes moriuntur. 

(i9. SA iOR ILLE TOBIAE id estgenitor, Tobias vide- 
licet. 

72. JVSPRAETVLIT E. idest legem sepulturae prae- 
posuit epulis. 

73. ILLE MINISTRIS id est pincernis ^^ et caeteris. 

74. ET EERCVl .A ferculum est proprie discus, qui 
Graece dicitur clarnus. 



1. Societate. - 2. Supra. - 3. Cymitron. - '». Cimftium dormitiniiî. Ex 
Isone correxi. - r>. L. \= loco). - «. Apo tu sabein. - 7. p. - 8. Sarca. — 
U. Fage. — 10. pincennis. 



CATHEMERINON X 



31 



75. ACCINCTVSa) id est praeparatus. h) Accinctos dici- 
mus praeparatos, sicut discinctos inparatos. c) HVMANDI 
id est sepeliendi. 

76. OSSA DETper ossa totum corpus intellige. 

77. PRECIVMQVE R. L quia recipit visum et omnia 
duplicia. 

81. JAM T. D. P. O. quodammodo allegorizat quod 
antea dixit. 

82. RATIONIS EGENIS id est his qui egeni i sunt 
ratione. 

89. MORS BEATIOR id est mors beata per se est. 

93. SIC CORPORA MORTIFICATA a) id est sic, id est 
tali modo. 6) Sicut corpus Christi post resurrectionem 
factum est inmortale, ita quoque et nostra corpora post 
o-eneralem resurrectionem immortalia et incorruptibilia 
futura sunt. 

94. MELIORIBVS ANNIS id est sempiternis id est ad 

meliorem vitam. 

99. TVNC id est post resurrectionem. 

102. LACERTOS lacerti sunt musculi brachiorum. 

105. PESTIFER id est pestem afferens id est diabolus 
qui morbos infert. 

lOG. ANHELVS id est fatigabundus. 

108. MILLE finitus numerus pro infinito. 

109. HVNC E. scilicet morbum qui est auctor morbi 
et mortis. 

110. VICTRIX CARO id est jam immortalis facta. 

1 1:*,. QVID TVRBA id est utquid? apostrofam facit ad 
eos qui alios- tristantur. 

119. NVLLVS SVA PIGNORA PLANGAT id est 
neque pater aut mater (5 r«) suorum filiorum funera 
plangat. 

124. MEDITANTVR id est imitantur. 

127. HOMINIS T. M. id est non animam sed corpus. 

1. egeiî. — 2. Corr. ex aliO^. 



32 CATIIEMERINON XI 

132. SAPIEX riA idestanimaquaeestcapaxsapientiae. 

I3G. ENIGMATA WLIVS enigma est proprie obscura 
j>arabola, secl in hoc loco pro imagine ponitur. 

|;î8. CVM SPE D. I. O. ut hoc quod nunc contem- 
l)lamur in spe, percipiamus in re. 

l'ii.CAllIOSA (supra: putrida VETYSIAS caries est 
putredo lignorum quam faciunt termetes id est vermes. 

I'i3. CINISCVLX S diminutivum est a cinere K 

[Vi. Dicit hoc : quod non périt humanum corpus quod 
non iterum resuruat etiamsi in tantum putrefactum ut 
pugillus cineris rriiianserit vel etiamsi mare obsorbuerit 
aut ctiam peraunis respersum fuerit. 

l'i/). XEC SI VAC.A scilicet hominem périsse licebit. 

150. RI'IVOCAS id est de corruptione ad incorrup- 
tionem -. 

15V ELEx\.ZAlî id est Lazarus mendicus quem iste 
appeliat Isloa/arum. 

llil-2. PATEr \'IA EVCIDA id est patefacta est : 
nam romphea jam pellitur. 

172. L. S. ODOllI': vel ADOKÎ-:. n Acb^r est genus 
farris quod in sacriticiis deoruni ponebatur: venit autem 
a verbo adoro unde et producitur, sed alia régula répu- 
gnât. 6; Xam oninia nomina neutri generis in or desinen- 
tia corripiunt o, ut marmor. ut aequor. c\ His ergo regu- 
lis in vicem repugnantibus mansit ador indeclinabile. 
FINIT LIHEJI Qi:i Pli AETITVLATVH CATA 

MERINOS (;i;.\Ef'E, COTIDIAXVS LA TIXE. 
Cath. XI '. 

1. QVID EST y\'()D ARTVM a id est brevem idest 
brumalem : quasi nesciens interrogat quare sol ab aus- 
trali circulo ad septentrionalem ascendendo recurrit. 
h. lambicum dimetruni acatalecticum, scanditur sicut 
Aies diei (Cath. l) : primam versus spondeus scmper, 
secundam regionem iambus regat, tertiam spondeus vel 
iambus, pirrichius omnes claudat. 

1. Post là'..- 2. at incorriiptione. - 3. Cath. XI et X 11, in-f» xi« V post P. x. 



|i 



CATHEMERINON XI 



33 



5. QVAM FVGACEM id est caeleberrime (1. celer- 
rime : cf. Vat. A) fugientem. 

6. FESTINA id est brevis, velox, cita. 

7. SUBDVCTAM F. subtractam lucem. 

8. SENSIM a) id est paulatim. b) RECISA scilicet^ 
ipsa festina dies per momenta. 

11. GRADATIM a) id est per gradum. h) Iterum 
(deest Lemma : DENVO). 

12. PRIORES L. id est septentrionales : per centum 
octoginta lineas gradatim ascendit sol Cjuando dies cres- 
cunt, et per easdem descendit quando videlicet decres- 
cunt. 

20. CALLEBAS id est vigebas, prudenter sapiebas, 
afiluebas antequam aliquid faceres. 

27. ANNALIVM id est annorum VI, quia in sexta 
aetate natus est Christus. 

{]\. X EXIAS id est vanitates ; sed proprie - neniae sunl 
scripta c^ue pagani tumulis adhibebantmortuorum quibus 
nil est vanius. 

35. VEL AERA a id est ereas statuas, b) ALGIDA 
frigida : ideo mortua. 

37. PERFIDl scilicet mortales homines, sine fide. 

39. MAXCIPATAM quasi mancipio traditam : man- 
cipare dicimus servituti redigere ; hinc emancipatus 
dicitur a servitute liberatus. 

M. NOX"^ TVLIT id est non passus est. 

42. CHRISTVS scilicet subvenit. 

44. FABRICA id estopus : EFFIGIES id est homo. 

47. CATENAM id est v^inculum peccati, quo tene- 
bamur. 

48. HOMINEM scilicet quem induerat. 

50. QVOD Tt] id est quo humanitatem Christi allo- 
quitur. 

51. INDIDIT idest ingessit immisit. 

r>4. MATVRA a) id est plena. 6) Fastidia id est tedia 
(et venit a fastu id est superbia) per viiij menses. 

1. s. supra. — 2. " P'œ. 

3 



34 



CATHEMERINON XII 



61. VAGITVS proprie dicitur infanlum vox. 

62. VERNAX lis id est florentis per fidem. 

m. VETERNVM a) id est vetustatem. b) Veternus 
est morbusqui et intercus et intercutaneus id est idrops ; 
sed hic ponitur pro vetustate. c) Inde dicitur (63-4) SOR- 
DIDVM \'ETI:RXVM id est senectutem vitiosam. 

68. NARDVSa) est herba aromatica. 6) NECTAR pro 
omni dulcedine ponitur. 

76. MYRICA ' Graece, genesta Latine. 

80. MVTIS id est animalibus brutis, « Agnovit », enim 
(Isail,^^) « buspossessorem » et caetera. 

82. INDOCTA TVRBA scilicet quid est illud pecus? 

ai. EXCOBS XAllO id est stulta natio-, sine corde: 
intenti tantummodo de paslu corporis curant. 

89. NI^XiAT (12 r«) PATRVM PROSAPIA id est 
Judei scilicet filii prophetarum. 

91. EBRIAM scilicet ipsam prosapiam. 

93. QVID IMIOXA id est quia raperis in deterius. 

97. LATEBRA a id est latibulum praesepis. h) OBS- 
TETlUXid estSefora. 

101. PECCATOR opopuli Judaeorum. 

102. COfîVSCIS N. innube enim apparebit in juditio, 
(Apoc. 1, 7). 

103. ET IXRITIS inmanibus, nihil proficientibus. 
107. CAIIDINEM id est caelum aerium divisum. 

109. IPSE a) scilicet Christus. b) ET PRAEMIXEXS 
id est excelsus, supereminens. 

HYMXUS EPlPlIAXlAi:. a Idem metrumquod supra 
sicutiC I) Aies diei. bi Epiphania superapparitio vel super- 
ficies : etJJ super -^aivr» * appareo : teophania vero dicitur 
aparitio. 

5. STELLA a) in ore canis quae lulio mense oritur et 
multa mala suo calore corporibus hominum ingerit. 
b) Ideo dicit (5) (( lIAi:C STELLA Q. S. R. » 

13. (J[\'AMV1S SID. id est polum septentrionalem 
dicit. 

1. Mrica. — 2. natatio. — 3. F.pi. — 'i. Phano. 



CATHEMERINON XII 35 

15. OBIREa) id est occidere. b) NOLINT id est, nam 
tribus elevatis IIII deponuntur, rursum IlII erectis III 
deprimuntur. 

16. SVB NIMBIS nubibus enim aliquando obscuran- 

tur. 

17. HOC SIDVS AETERNVM id est quia Christum 

qui aeternus est nuntiat. 

20. OBVMBRAT a) id est obtenebrat. b) OBDVC- 
TAM idest coopertam : obductam ' cicatricem dicimus 

clausam. 

21. COMETA a crinibus - dicitur ; qui quando visitur 
aut mortem régis aut regni mutationem, aut etiam famem 
vel pestilentiam significat : et ideo dicitur TRISTIS. 

22. Sirius stella dicta est a longo tractu quem habet, 
-yjocoSenim Graece, traho Latine. 

25. SINV id est recessu receptaculo regione. 

26. lANVAM id est ortum exordium quia ibi est 

oriens ^ 
36. CVI LVX AETHRA per aethera omnia elementa 

intelleguntur. 

40. ET CHAO a) id est primordiali confusione. b) Chaos 
est proprie confusio elementorum quae extitit in pri- 

mordio. 

50. RADICE lESSE insulae •• sacrificium interpretatur. 
52. CACVMEN idest principatum omnium rerum<^. 
55. S VLCVM id est via quam fecit lumen stellae \ 

58. Imminens imminere est rei quae supra verticem 

pendet. 

59. SuiTDnissum id est inclinatum. 

60. <PRODITVM> manifestavitlumine. , 

68. INDOLES est proprie imago futurae^ nobilitatis 
quam in pueris (videmus Vat. A.) in quibus non est 
adhuc virtus sed signa virtutis '*. 

71. SABAEI a) idest Arabici. b) Saba Arabia dicitur 
à-ô ToG cra^àciv i^' id est a colendo : apud illos enim tus nas- 

1. obducrâ. — 2. anibus. — 3. secro. — 4. ouens. — 5. insuluae. — G. Post 
60. — 7. Post 59. — 8. futuae. — 9. iiirt. — 10. Apo tu sabaein. 



36 CATIIEMERINON XII 

citur unde colitur deus. c) Mirrha interpretatur amara : 
idco <quod> corpora putrefieri non permittit. 

78. Bethléem quae et Efrata dicta est. 

84. IDEMQVE S. M. quiadivinitas latebat in carne. 

89. AMBn; OMXïxV id est omnia ambigit regnum 

Christi'. 

IK). a) Dia id est divina. J> Aloç- dicitur generosus vel 
nobilis, hinc divos vocant antiquisuos imperatores id est 
caelestes : v.o: - graece clarus. 

ÎH. I{l\(. V.\î PRIXCUMvM idestinvîisoremutputabant. 

1)9. SA'l'Ki.LI^Sid est miles quod satis agat régi obse- 
quendo. 

102. SriîVTARF: N. S. siibaudis ul inde au ferai iilios. 

!05. SV'SPi^CTA ' id est in suspicionem venit. 

KK). i'\'l'J{PI'.iix\l{ VM id est puellariini puerosparien 
tium K 

H(». PV<:U) est gladius et diotus ([uod pu^no tenetur. 

!2(). OCVLOS q! P. V. V<JAiri'idest digerit \ diversa 
morum gênera describit. 

130. [MMOLATOIIVAI H-XKI! non venit iste gene- 
tivus al) eo nomine quod est inmlator, sed a participio 
imolatus. 

131. Ara passio est Christi ; ante AllAM Christi dicit 
qui ante passionem Christi occisi sunt : unde de aliis dici- 
tur, ^Apoc. VI, !> . Vidi sub altare Dei animas Sancto- 
rum ). id est post passionem Christi. 

139. OHP>AI)AT a id est orbas laciebat. />' NVllVS 
est uxor filii. 

\M. Farao dissipans interpretatur. 

nV^MOYSES lîKCEPTOR id est liberator qui recepit 
eos de strvitute Aegyptiorum. 

145. CAVrV'M (i id est firmatuni. 6 . Caveo '• caves "^ 
confirmo : inde cautum et cautio id est firmatio et facit 
praeteritum cevi. r Cevo vero ce\ i indicative modo est 
crisso id est dunes agito vel moveo. 

1. Post '.H). — 2. dios. — 3. Suscepta. — 4. parentiuni. — 5. degerit — 
G. cauo. — 7. cauis. 



\ 



. 



CATIIEMERINON XII '^ 

147. ALVl ABSOLVERENT id est cum filios gigne- 

rent. 

148. T0LLERE(12v«) id est nutrire, educare. 

150. PIE a) idest quia ipsa superbia pietas fuit, h) IN 
TYRANNVM id est contra iussa tiranni. 

159. DV^Xscilicet Moyses Aegyptio quem sabulo coo- 
poruit, ( F'xod. II, 12). 

ÎGI. AUegorizat quid signifîcaverit Moyses. 

163. SAVCIO id est Diabulo vulnerato. 

1(^5. IIIC id est Moses aut losue. 

169. EXERCITV a) subaudis contra Amelech : pro- 
eliante exercitu sustentatus <est> Moyses ab Aaron qui 
nions fortitudinis et Ur qui ignis interpretatur. (Vid. 
Exod., XVII, 12). h) Per Moysen legem debemus accipere, 
per Aaron Dei Filium, per Ur Spiritum Sanctum. c) Et 
hoc significat quod irrita erit lex nisi in Christo adimple- 
retur, et Spiritu Sancto manifestaretur. 

174. POST DISPENDIA id est dampna, pericula 

XL annorum. 

176. IVGERA id est Terra Repromissionis. 

178. ALVEO a) idest in medio lordanis. REFLVEN- 
TIS b) id est iterum iluentis, iam incipientis fluere. 

181. IVDAE ' id est tribus. 

184. FINXERIN'T^ id est adumbraverint. 

laS. ETPRISTIXI idestantiquiidestTEMPLÎ ludeo- 

rum. 

189. EFREM^ id est Efraim ; interpretatur frugifer 

vel altus. 

190. MANASSE id est oblivio interpretatur et signi- 
ficat populum gentium cui dicitur (Gen. XLI,5l). u Obli- 
viscere populum tuum » et reliqua. 

193. DEGEXER id est ignobilis : degener est qui non 
sequitur nobilitatem parentum. 

202. IVDAEA propter legem, ROMA propter princi- 
patum et GRETIA propter sapientiam'. 

1. Iud,.i. — 2. Effrê. - :i. sapientia. 



\1M)THH0SIS 



a) Liber IVimus A-oOiwTu ' idest Deificatio. 6) Metrum 
eroicum exametrum. 

Intr. 1. a) Spetiem id estdecus, pulcritiido. b) VNUS id 
est una virtus, una maiestas : quando substantialiter de 
Deo dicitur commune est tribus; quia sic ut dicimus u om- 
nipotens Pater » ita « omnipotens Fiiius »>, « omnipotens 
Spiritus Sanctus » dicimus. c Sed quod personaliter de eo 
praedicatur, sinf]fulis est proprium nec transmittit unus 
vocabulum suum adalterum, quia alia est persona i-^atris, 
alia Filii, alia Spiritus Sancti. (/ Unde cum spiritus sit 
Deus (ut proprie tamen de Spiritu Sancto hoc nomen intel- 
legatur) cum additamine - dicitur quod est sanctus ; 
unde in Greco dicitur Tô Ay.ov Ihj-jta '. 

3. SVBSTITIT a) id est procedit. 6 SPIIUTVS 0111': 
id est ex Pâtre et Filio*. 

4. TEMPORE quia ex quo Pater est, et Fiiius est. 

5. RETRO a) idest praeteritis saeculisid est ante tem- 
pus. 6) SEMPER non in tempore. 

7. AT caetera scilicet edere id est formare creando. 
9. COXCILIARE id est reconciliare scilicet hominem. 
11. CHARISMA a) id est «^^ratiam. /> J^nnntus id est 
paratus, valens. 

Praef. 1. EST VER A SECTA a] fides vel ductus. h Me- 
trum iambicum et est primus versus trimeter, secundus 
dimeter : acatalecticus ^ iambicus senarius est et qua- 



1. Anoenocic. 

5. Acatalec. 



2. addîtam. — 3. to agios neuma. — 'i. (ilossa post 4. 



APOTHEOSIS ^^ 

ternarius. c) Secunda régie semper habet iambum et in 
medio spondeum vel iambum et clauditur semper pir- 

richio. 

1. TE MAGISTER aliquem alloquitur. 

3. AN VlPERlNAa)idestvenenosa, serpentina,viru- 

lenta. b) Arriani dicebant très esse personas et très 
substantias in divinitate : Sebelliani econtra unam perso- 
nam et unam substantiam ; fides autem Catholica utrius- 
que errorem devitans, unam deitatis substantiam et 
très personas, veraciter affirmât, c) Nam Arriani bene 
très personas, maie très substantias, Sabelliani bene 
unam substantiam, maie unam personam dicebant. 

7. a) Competa scilicet verba id est viae vel hereses. 
b) Competum est locus ubi multae conveniunt viae et di- 
citur a competendo. 

9. DIVORTIA a) id est varii recessus viarum. b) Di- 
vortia sunt loca ubi viae divertuntur et dicitur divortia 
discordia ; alias, separatio uxoris a marito. 
15. M ANVS scilicet Diaboli vel hereticorum. 

17. HVMANAE STRVAT id est componebant scilicet 
cum haec de Deo dicere praesumebant *-'-. 

18. PRVRlATû)idestadinveniat, subaudis ipsa Libi- 
do, b) Prurior est scalpo vel frico unde pruritus dicitur 

scalptura (13 r«). . r - ^' 

19. OMNIPOLLENTIS a) id est omnia facientis 
crescere. 6) Pollere est crescere vel augere : crescere 
dicitur non quod ipse crescat, sed quod incrementum 
creaturis tribuat. 

24. :l'A1oWo-^ a) Graece concludo unde syllogismus con- 
clusio ; vel syllogismus consermotinatio, nam sic co?i di- 
citur. b) PLECTlLESidestplexos, ligatos. 

25 a) SYCOPHANTARVM sicophanta id est calum- 
niator : facit hic et haec sicofanta sicut hic et haec calum- 
niator. b) Graece ^.xo-^àvTr.; * sicut 7:pocpv-Tr,- \ c) Strofa « dici- 
tur fraus : hinc strofosus dolosus vel fraudulentus. 

1. Pi". - 2. Rasura et lacuna. - 3. Sillogo. - 4. sicophantes. - 5. pro- 
phètes. — 0. stropa. 



Ai*orin:osis 

26. VEHSIPKLLIS id est ASTUTIAE a versipellis 
diciturquiseindivcrsas formas vertit, tractum a bestia 
quae caméléon ' dicitur : nam cuicumque rei adheserit 
illiuscolorem trahit - et ideo a vcnatoribus difficilecapitiir. 

h) Est autem sine pilis : hoc autem ut ail Solinus - 13'i. lo) 
non est admirandurn cum parando qui est bos Indi- 
ens ' habens setas hoc idem naturaliter habet. 

;{0. SOPIiiSTICA a id est callida ari;umenta. /> So- 
phista dicitur callidus argumentator ; inde sophistica. 

:j3. Oi FKXSA("VL()^ id est ad oiîensaculum, id est 

ofTensionem. 

;i<J. FAX:»()LA !• . l'^ST de hac face Psalmista dixit 
rXVlII, !<*' • ' l/iicenKi pedibus mois. -» 

'lO. Vr 1;:>L1 A SiXr ut recta via incidamus. 

'i5. INTERIM )LAr id est inu rserit, intermiscet, inter- 
ponit, interniittit, interseminat. 

4(). AVI\XAS a id est zizania id est obnoxium semen. 
h 1:M\'LAS id est inimicas, imitatrice- < Avcaa dicta 
est al)e.\iditate crescendi. 

M. DE V!;NEXI E. id est de semine veneni. 

48. COLOXVS a colendo dictus est Deus. 

'i9. FiBlîA id est radix avenae. 

r>3. Ventilabrumesi instrumentumquotriticum a paleis 
purgaturad ventum. 

,Vi. RECMîEMEXTVM quod rocrcscit avenas. 

55. REFEirr id est prodest, alias discat. 

A. , 

«) Contra heresim qu.- c Patrem passum affirmai. 6) Ue- 
reses fuerunt numéro EXXXV : Patripassiani \ ocabantur 
heretici qui patrem putabant passum. 

E SED PAVCA (i id est paucas •' hereses. b) NE DlllA 
llELAi V id est dira relatione. c Ex hoc loco heresim 
suam astruebant, ul)i Dominus loquitur lohan. Xl\', 
Il : « Ego in l*atre et Pater in me ». 

l/i. ÏMMEXSVM a) id est immensitatem. bj Assumpto 

1. cameeleon. •— 2. trait. —3. inclicim. — t. OfTensaciila. — 5. paucus. 



1 



41 

APOTHEOSIS 

id est adhibito id est assumpta specie humanitatis. c) GRE 

id est aspectu humano. 

15. r\ETAS spcrncncla id est de qua dicitur ^oh^m. 

I, 18: « Deum nemo vidit umquam ». 
' 11). PROMPTVM esl id est manifestum est. 

•>0 GEAVCO id est subalbo, quoniam qui subalbam 
pupiilam' habet, non clare videt : unde glaucoma infir- 

mitas oculorum. 
2E IIVMENTIQVE id est caliginosa : ex umore enim 

oculi caligantur. 

25. PER SPECIES- id est per subiectam creaturam 

ano;elicam, scilicet vel humanam. 

20. NEC IXTRAT id est non capitur visu. 

27. AKJDER AMINE a ut possit videri. 6) FORMEl 

id est specificet. 
30. tlOSPi:S H. id est Abraam qui angelos hospitio 

'"n!" PLVS QVAM MORTALE id est plus quam morta- 

libussit«'concessum. ^ ^.u w 

W. POSTERIORA DABO id est postenora Christi ; 

incarnatio Filii Dei. 
47. ANGEEICAS scilicet posse ipsum Yerbum. 

51. SVB CARNE M. quae nondum incarnata erat. 

52. OBIECTA a) id est monstrata, opposita. b) SIGNA- 
ViaiAT EFFIGIEM idest quando ipse assumtus erat. 

53 VIRTVTES divinitatis suae. 

54 EACIEM R. id est similitudinem praesignabat. 
55* ET sentem id est spinosum : et est adiectivum. 
57. AGEBAT^ id est implebat. 

01. Hic stirps \ aliquando haec stirps ••. 

()2. Luxuria et luxurics. 

()3 FT NODOS id est divitias peccatorum. 

(>5'. a) Impcte pro impetu ^3 v«). 6, Impetus impeti et 

impetis dicimus. tt t atta -a ^o+ 

80. OS PATRÏS a) id est maiestas. b) ILL\ D id est 

quandoque ; de f uturo tempore dicit. 

1. Bis. - 2. speces. - 3. Ante id. - i. Hagebat. - 5. strips. 



j|2 APOTHEOSIS 

84. HST impassibilis humanitas Christi licet fuerit pas- 
sibilis, divinitas tamen quae in humanilate erat nullam 
pertulit possionem, veluti cum arbor sole irradiata inci- 
ditur, videtur ipse radius incidi, quod absurdum est. 

87. PVKAscilicetnatura. 

93. PROTVLIT im;)erjum id est per Filium dixit (Gen. 

1,3): « Fiat lux» et coetera. 

101. DICITE S. D. patripassianos alloquitur. 

105. IPSE P. ai secundum vos, ([uod falsumest. 6) SAN- 
GUINE CREVIT» id estab infantia ad pueritiam. 

107. ET !AM /'a/.siscilicet siita est ut dicitis-. 

MO. FIGE G. S. tacendo, si ita est ut isti dicunt. 

123. EDERE NATVM id est generare, id est hoc fuit 
donum Patris invisibilis videlicet edere natum. 

125. CASSIS id est privât is, frustratis. 

12(k a Caccorum id est perfidorum ludeorum. h) So- 
cors 3 est sine corde ; inde SOCORDIA ipsa res. 

129. FARE xVGE hortantis vox est, id est « die ». 

130. Impaciantem id est deambulantem : inspcttiari 

est spatium facere. 

ia3. ADDITVS VNVS Beatus leronimus (in Daniel. 
111,92) dicit illum quartum qui in igné tyranno apparuit, 
angelum fuisse; sed iste Prudentius cum Domno* Augus- 
tino concordans affirmât eum Filium Dei fuisse. 

141. PICEOSQVE FVKORKSf/ hic tril^us causisaccen- 
ditur fornax, pice nacta et malleolis. /)i Malleoli sunt sar- 
menta novarum vitium ; nactae ossa olivarum; cremium 
vero fasciculi ex siccis lignis quae cito incenduntur. 

143. AVRA SINVS a) id est flamma sinus, scilicet 
trium puerorum. /> Sidrach interpretatur decus, Misach 
quis risus, Abdenago liber servitio. ci BARBARICOS 
sinus vocat vestimenta eorum id est sarabaras, hoc est 
femoralia quibus barbari inter quos habitabant, utebantur. 

144. TENVES VESTES dicit subtiles; alias pro gros- 
sioribus ponuntur. 



1. creuui. 



2. dicis. — 3. socros. — 'i. duno. 



43 

APOTHEOSIS 

146. NE COMA id est capiUus : inde comulati vocan- 

tur Dueri criniti. 

m. ORGANA a) duo sunt gênera; organum unum 
maximum, aliud minus quod manibus portar. potesU de 
quo in Psalmo (CXXXVI, 2, dicitur, « -^P-^'™- 
or^ana nostra «. b) Sambucus nomen est arbons, sam- 
organa iiusnct / r„tharfl pst instrumentum 

buca vero, genus tubae. c) Cythara est msiru 

musicum habens très cordas. , + , ;„ 

162. OBSIDE scilicet Deum : obses est qui datur m 

m.^PEU VTRVMQVE CVCVRRIT id est per ascen- 

sionem et descensionem. , ^ ^, „. „„, ï^prpticos 

178. fl) Contra Unionitas id est Sabelhanos heret.cos. 
l,) Cnionitae sunt qui dicebant <esse> unam subs an- 
"'"-" „ i7;i;„m Pt Soiritum Sanctum 

tiam et unam personam. Filium et bpint 

ne.mbant ; sed dicebant idem « Deus quando vult Pater 
"t quando vult Filius, quando vult Spintus Sanctus o. 

178 CEDE PROFANATOR a) id est contemptor. 
6) Protnus dicitur quasi porro ' a fano id est a templo 
Dei • hoc est inreligiosus. 

n9. DKPOSITOR a) id est humiliator, ^-ens eum^- 
cum Filio passum. h) Sabellius iste episcopus praedit.s 

^'m ECQVIS^ a) pro et quis, homo^. b) Idoliotitum est 

,Z-^2e. imilolatum.idolium ^ero templum .do . 

187. VENERANS SALE a) sale ignem' m sacrifaciis 

spargebant. b) Cespcs est terra avulsa cum herba unde 

faciebant altaria. 
189 SATVRNlSpluraliter prosingulari. 

19l' OVOTIENS SVSPEXlTa) omnes hommes etiam 

gent leïnaturaliter Deum unum esse sciunt : 6 Viden- 

L enim caelum terram nlare, et omnes -um esse crea- 

torem intelligunt : unde et Paulus dicit (Rom. I, -0). 

iL'sib" Ha Dei per ea quae facta sunt intellectu = conspi- 

ciuntur ». 

a v.r.ino — 4 vgnë. — 5. intellecta. 
1. ^orro. — 2. hecquis. - 3. hoino. i. 3^6" 



45 



APOTIIEOSIS 

195 QVAK CAXIFOUMEM a) id est simiam caput 
canis hal)entem. h Mercurius linsua Kgypliaca vocatur 
Anubis. qui deus eloquentiae fertur : unde cum canino 
capite depingitur, quia in aninialihus nihil sa-atius cane 
habetur. cLcdrare autcin dicitur propter (Vi r«) copiam 
sermoiiis, unde et oratores ral)ulatf>rps dicuntur. 

11)7. CLOACiXxViw/^ id est deac cloacarum. (> i'ipho- 
ncar id est deae infernali : et idem est et Tisipiione. 

tîX». }Jola est genus sacrilicii ex farre el sale ; unde ignem 
aspergel)ant et eultrum etbostiani. 

2(X). D 1^:1.1 H AMEXTA a id est unam philosophiam 
Platonis (]ui unum colebat deum. h' Plato autem dictus 
estalatitudine humerorum qui primitus ' athleta- invic- 
tus, postea ad philosophiam conversus omnes philo- 
su; )hos superavit. 

2()l.HlilCOSVS(< idestulidusfetidussordidus. bi Cini- 
cxi^ià est Epicurus. c Cinici vocabantur philosophi id 
est Epicuri quasi canini : /..":;• (iraece, canis Latine. 

202. V!:iîTl(llXK <t id est vertibilitate sillogismo- 
runi. u XllîlVOS \ ocat difficiles sillogismos qui quasi 
nervi contorti sunt. 

203. a) Idem vocat labcrintum (<uod et errorem. b) Labc- 
rintus erat d<»mus subterranea centum habens hostia 
quam Dedalus fecit ad Minotaurum, quam siquis semel 
ingrederetur. propter multitudinem hostiorum non poterat 
reverti. c Diciiur la be ri iit us quasi labor intus. 

205. u) Esculapio (/a//jHa immolabatur quiclinis praeest, 
quem cliiiicum deum vocaliant (jui praeerat decubanti- 
bus in lectum. bj Xam xa'-v/, * Oraece, lectus dicitur La- 
tine, c) Vocatur etiam clinicus alic^uis infirmus a cubando 
in lecto. 

209. XVAIEX IN VNVM a) id est philosophi licet 
diversis muminibus littarent, tamen unum deum esse dice- 
bant sine aliquo sexu, sed in maioribus operibus quasi 
masculum, in minoribus vero quasi feminam assere- 
bant. •' 6y l'nd ■ Soranus (ap. Aug. C. D. VIL 0) : *< lupi- 

1. priliuus. — 2. Corr. ex andieta. — 3. cinos. - 'i. cline. — 5. asserabant. 



APOTIIEOSIS 

ter omnipotens regum rerumque ' creator, progenitor 
.rpnitrixaue deum, deus unus etomnis ... 
'ZaTspcra MOBILIS sex sunt mortalium corporum 
môtus- sursum deorsum, dextra sinistra, ante et rétro. 
" Sept'.mus est i.nmortalium corporum quae semper m 

ffiro voluntur, cito decidunt. . 

^ Ml VAGA SIDERA «) vocat Vil planetas quae .ntei- 
prêtantur crrative, non quod ipsae errent sed quod aom>- 
Tes errare faciunt. M Unde planentiae '- meUus d.c. pos- 
sent id est errorem facientes. 

"|'> MODO QVADllVPESr,, idesttantummodo, paien- 
,est 6 Ouadrupes homo dicitur qui inrationabiliter more 
anima iùm vivit et deditus ad ventri ingluviem nahd de 
" Jes bus curât, c: Nam omnia mortalia praeter homt- 
nem tterram prona sunt. unde et quidam verxdicus 
To'd Mct.,1. hLsG,: .. Pronaquecum spectent ammaha 
£etta terram,Os bominis sublime <dedit> caelumque 
videre lussit et erectos ad sidera tollere vultus ... 

>S ISTVD a) id est unum deum es.se. h) Numa génère 

Sabinus fuit quem post mortem Romuli POP-^l-f-^;;^ 

advocans imperatorem fecit: qu., volens ^^°"'^''^'<^^ 

armorum^> a.aore -vocare culturam deorum pe. ma- 

•ncam adinvenit artem, dicens se omni nocte ab Egena 

i^X doceri. c. Post huius mortem Roman, hbros ma 

gicos reperientes igni tradiderunt. cl Sed ^^^^^^eZZr 

sciret tamen ne maiorum religionem spernere v derentm 

;r de^rum cultura permanserunt. c, Aru.pe. .à est ms- 

^ir SCOTVS-CAXE M.LiTE «, id est suo cane .u. 
secum pergit ad bellum quem habet pro -^l>te 6^ScoU 
Inim optimos canes habent belland. pen os. c) SEM 
FER id estsemiferus : nam semiferus est homo rat.oms 
rinax et i<morans, quasi dimidia fera. 

219 TESTE PROBATÏS id est dum in cruce impletum 
est quod volumina praedixere. 

1. rerû. - 2. plantiae. - 3. ex ïsone supplevi. 



M 



46 



APOTHEOSIS 



221. LACVXAS ' a) id est cicatrices fossas. b) Se ipsum 
apostolis immiscet. c) In Evangelio autem legitur (lohan., 
XX, 27)Thomae minime credenti- dixisse, « Inferdigitum 
tuum » et coetera ; sed ille clavorum (14 v°) fixuras intuens 
tangere eum non ausus est, sed dixit (28) <- Dominus meus 
et Deus meus ». d) Ideo autem dicitur Thomam manum 
in latus mississe cum tamen non miserit, quia Domino 
iubente hoc facere potuerat. 

223. ABIVIIARK ' ci) id est deum denegare iurando. 
b Proprie ahiurarc dicimus cum iuramento aliquid 
n égare. 
225. Romanos : (hic Romulida) dicimus. 
22(). a) Isti sunt très digiti quibus Dominus molem 
terrae appendit, summa scilicet, imma, média ratio : 
média siquidem ratio est in homine qui partem hahet su- 
pernae rationis inmortalitatem scilicet animae cum ange- 
lis, partem vero imae rationis id est mortalitatem corporis 
cum caeteris animalibus. h Summa ergo ratio est in 
angelis, média in hominibus, <ima> in minimis anima- 
libus. Cl Unde et Salomun de Christo sub specie* Sa- 
pientiae loquitur Sap. VHl, 1;, « Pertingens lAttingit, 
Vulg.) a fine usque ad finem », id est a summo angelo 
usque ad minimum vermiculum. 

243. COXSTARE THIA id est Patrem et Filium et 
Spiritum Sanctum. 

-'»'>• ^'KC I WTVAX IPSE hecpulchre Sedulius describit 
dicens (C. Pasch. I, 3()5). < Non quia qui summus Pater 
est et Filius hic est, Sed quia quod summum l\iter est 
et Filius hoc est ». 

249. PKRQVAM a jd est valde et est una pars. 6) 
FVTILE id est vanum. c) Futilis res dicitur quae 
facile potest effundi, unde futilis homo dicitur qui sibi 
commissa noncustodit. 

2.)2 A VF MEXDiW quasi mendax Pater videretur si 
suum nomen ad Filium transmitteret. 

1. Lanucas. ~ 2. credenti post219. ~ 3. abiurate. - 4. spetiae. 



APOTHEOSIS 



47 






258. IDQVE DEVS GENITOR scilicet nisi esset Patris 
et Filii una substantia. 
259-260. IPSVM GIGNERE id est ipsa generatio Filii. 

266. AVT QVO PACTO idest ordine, ratione. 

267. EDIDERIT VERBVM id est Filium; scilicet qua- 
liter Deus Pater Filium generavit, nescimus. 

270. INTEGER id est perfectus, scilicet generavit. 

271. RETRO id est ante tempora. 

272. DECISVS a) id est curtatus, imminutus. b) UT 
PARS PATRIS ESSET veluti cum dicitur membrum a 
corpore est pars corporis. 

273. NEC SE SVRSTANTIA scilicet Patris ut Filium 
gigneret. 

275. PROCVDIT a) id est forma vit. b) Portio scilicet 
Patris, Filius enim non est pars Patris. 

276. a) Vcrtibilis id est variabilis. b NEC DEMVTA- 
BILIS id est non convertit in diversa ut modo sit Pater, 
modo Filius. 

280. VT j3 rod/^ us IGNl S id est largus, porrigens, tri- 
buens. 

292. Dcucalion maritus Pirrae fuit a quo secundum 
fabulam post diluvium homines reparati sunt. 

293. FICVENi STIPITIS a) id est statuae lignée id 
est idoli lignei ex ticu facti : unde in Horatio^ legitur 
(Sat. I, 8, 13). Ffiapum- in Senatu de se talia dixisse, 
c Olim truncus eram ficulnus inutile lignum : Cum faber 
incertus scammum faceretne Priapum -, Maluit esse 
deum ». />i STIPITIS VNCTOR quia ungebant idola bal- 
samo et ungentis ut bonum odorem haberent. 

296. Barda fuit quidam stultus crudelis et paganissi- 
mus, a quo omnes stulti vo.cantur bardi. 

297. Xutrices garrulae filios ineptos docent. 

298. CORNÏX ^ a) avis in cuius voce augurium capi- 
tur. 6)SAG() (^FAXGORE id est magico vel divino. 

1. horatorio. — 2. piapû. — 3. cornis. 



.1 



\s 



xVl'OTHEOSIS 



APOTHEOSIS 



49 



c) Saga quedam fuit mai^-a undc dicitur sa^us saga id est 

divinus divina. 
301. RE'i'KXIT idest denuda\ il, narravit illi. 
3(m;. 0[{A' DE\ id est imaginem Mlii. 
315. Gi:M:AL()(iVS ÎDKM id est Moyses, sermonem 

facicns de geniture. 

310. A DDMiXO DOMl XVS id est a Pâtre Filiusqui 
iuditium Dei Patris exercrt. 

320. i:\VM FVLMENa)id est una vindicta. b) VTRA- 
QVÏ^id est Pater et Filius. 

l32l Adversumiudeos, haecsunl CoNTHA IFDKOSi 
verba sirperi us dicta, contra Sabellianos. 

322. STVPIDAS id est stup<»re invasns. id est insanas. 

;:2:). l' l A^\'KI1 a r a id est perierat, defecerat. /. Î^AAL 
vir inlerprelalur uiide ubi dicilur i)<. II, 17: vid. Hie- 
ron. in hune locum, A^ol. VI, 2'î-2r) . Amabit (vocabit 
Vulg. et liicron. me vir meus », in Ilebreo hal)etur Baal 
omos. 

32G. FINXKPiAT IT» r ^' a subaudis Aaron ipse scili- 
cet ornatus, in hoc quod Moyse • ascendente in mon- 
tem ad Deum filii Israël spciliaverunt aures flliarum et 
uxorum suaruni al) inauribus, facientes A'itulum. 6) Hoc 
praetigurabant quod omnis ornatus .îI> illorum auribus 
delluerel. 

321). Ccca AD TivX'i'OllIA id est metonymice '^ quia 
caecos ho mi nés habebant. 

'Î32. Persljicta id est vulnerata : perstringere enim dici- 
mus A ulnerare. 

X^i FACI FAI rc/art'/ faciès Moysi erat operta : quin 
potius illorum faciès erat velata ne Christum in eo laten- 
tem agnoscerent. 

3,'n. Duo radii a fronte Moysi ad similitudinem solis 
radiorum procedentes crucis cornua designabant. 

33S. FKOXDOSA « idest () ludea, frugifera. b) RA- 
MiS 1' FLICIBVS id est patriarchis et prophetis. 

1. Orna. — 2. Fingerat. — 3. moyses. -- 'i. mctonnmicae. 



340. a) Sub enigmate arboris apostropham facit ad 
ludaicam plebem quae fréquenter in divinis scripturis 
cliva sive vitis designatur. 6) OLEASTRO id est populo 
gentium. c) Oleaster est silvatica oliv^a. 

341.TRVNCVS ai id est fides quae in ludeis deficie- 
bat. /)) Truncum vocat plebem ludaicam quae fidem pa- 
triarcharum relinquendo sic meruit apellari : in cuius 
lide populus gentilis' situs est ex fide patriarcharum idest 
sanctarum misteriis scripturarum. c) VESTITVR scilicet 
ipse oleaster id est populus gentilis '. 

342. SUA'ESTRIS OLIVl id est silvestrem olivam 
vocat credentes ex gentibus qui iam silvestres fuerant. 

343. SVRCVLVS a\ id est gentilis populus. 6) EXUL- 
TANS id est non insultât tibi. 

344. VNGVÏNE AMARO id est malo oleo^ infideli- 
tatis, blasphemando Christum. 

IVuK STIRPF a) id est ab humilitati priori, h) NEC 
lAlO idest tide humili. 

347. BLASPHEMAS-^ DOMINVM ecce unguem ama- 
rum. 

352. COX'nXGFRE c/ . id est linire, scilicet stultum. 
b) POSTES id est superliminaria. 

353. LASCl VIRE a) scilicet stultum est vocari quiaillis 
diebus vacabant ab operil)us. 6) Azimon id est azima simi- 
laginis id est farinae délicate : septem enim diebus fer- 
mentum non comedebant. 

a5(). PINGERE a id est fîgurare. 6) SVLCIS id est 
litteris quae in modum sulci grafio exarantur. 

[^. SANGVINE F. id est mysterio sanguinis et cor- 

poris Christi. 

360. HANC «; scilicet domum, id est crucem quae san- 
guine agni foribus Ebreorum impressa erat. 6) EXCLV- 
SIS* id est semotis. 

361 Farii a] idest Egyptii. />) Faros civitas est Egypti 
in qua Pharaonescreabantur ; ex qua etiam nomen sump- 
serunt, unde et tota Egyptus Pharos est apellata. 

'». exdusis. 

4 



1. genti-i. — 2. olei. — 3. blasmas. 



50 APOTIIEOSIS 

369. Implet mistico intelleclu impletur lex. 

;ni). PANGIT o id est hiudat, canit : scilicet Chris- 
tum. 6; COPIA scilicet Grecaeeloquenliae. 

:^l. SCRIBAi o. (1 signum vocativi casus) vox Pilati. 
b TRIPICTIS id est tertio pictis id est tribus ordi- 
nibus versuum id est tripliciter scriptis in tribus linguis. 

381. AB arc/iano- a) id est a pectore loquitur. /)) VO- 
MIT id est profluit id est quicquid spiral, c HAVSTV 
id est alitu^ hominis. 

386. QVICQUID CASTA a) eo quod casta carmina 
resignet, b) Chclis id est lira, c yY.Aaî* Graece brachia 
unde libra vocatur chelis : brachia videtur habere. d TES- 
l'VDO animal est ad cuius similitudinem cythara forma- 
tur unde et pro ipsa cythara ponitur •■. 

381). CALAMIS ai id est fistulis. <D1SI^AK1BVS> 
dissimilibus. b) Organum est instrumentum musicum 
diverses calamos in longitudine dispares habens. 

31)0. Emula id est inimitatricia et per hoc similia. 

392. MVTA id est inrationabilia. 

'liK). INSANVM encrgia id est insana ludifîcatione id 
est imacrinalio illius demoniaci. 

402. x\l*()LLO id est demonia quaedam sua nomina 
habebant, ut A;)ollo Mercurius lovis et caetera. 

MVi. rOT V. LIXGViVK scilicet sacerdotis : quod vici- 
bus repetit sacerdos verba demnnium adiurans, tôt verbe- 
ribus démon affligitur. 

407. SPlllAS id est 15 v°) revolutiones tuas. 

408. De homine nunc loquitur quem legio demonum 
invaserat, qui in sepulchris habitans*' catenis ligatus 
hominum consortia fugiebat : de cuius hore demones 
Christum Dei F'ilium confitebantur. 

412. C ille ni il s diciiur a. Cilleno monte ubi colitur. 

414. RViT a) id est ruere facit. b) EFFl^RA id est cru- 
delis. 

423. FORIBVS scilicet aurium tuarum. 

L Criba. — 2. arthano. — 3. alito. — 4. chele. - 5. :^88 d post3îi2. — 6. hns. 



APOTHEOSIS 



51 



425. VESPER a) id est occidens id est stella. b) RO- 
SEVS id est rubicundus^ c) Novuin id est Indicum id est 
in India positum. 

420. PRVINAS a) id est infidelitates, divitias. 5) Sci- 
tliia est regio frigidissima mundi. 

427. Hircania est pars Scithiae, in qua tigrides- habun- 
dant. 

429. CAVCASEA a) id est de rupe Caucasi montis : 
Caucasus mons est Scithiae in quo piper nascitur. b) Cuius 
una parsquae expectat ad meridiem praenimiaetatecalo- 
ris inhabitabilis est, altéra vero ad aquilonem spectans fri- 
gidissima ^ est semperque nubibus * plena. 

c) RHODOPEIUS a Rodope regione. d) Haebrus fluvius 
est gelidis'^imus. 

430. MANSVEVERE^' a) idest mansuefacti sunt. 6) GE- 
LONI populi sunt qui*' vagantes per Rodopen et in 
desertissanguinemcuni lacté' miscebant et potabantillud: 
et hoc significabant quia libaturi erant sacro potus san- 
guinis Christi. 

433. MAVRI id est Hercules, ut Isidorusdicit (cf. Orig. 
IX, 1 19-122 1, ex omnibus gentibus secum habebat qui 
cum in quodam monte obisset, singulae^ ad propria sunt 
reverse : sed Medi reverti non'-^ valentes, Mauretaniam 
sibi proximamterram^'* occupa vere, unde etMaurimutato 
nomine dicti sunt. 

434. DEDERE est sponte tradere. 

435. PERSTRINXIT replevit", id est gravidavit. 

438. a) A Delfo Delfîcus, a Delo Delius vocatur Apollo. 
/)) SORTIBVS id est quia per sortem divinabant. 

439. NON SPVMAT a) id est spumando loquitur. 
b) CORTINA dicebatur mensa Apollonis eo quod corio 
Pitii serpentis tegebatur ; vel cor tenebat vatis ne omnia 
diceret ; vel cortina quasi certiiia quia certa dabat res- 
ponsa. c) Tripoda autem vocabatur a tribus pedibus qui- 



c> 



1. rubigund. — 2. trigides. — 3. Fridissima. — 4. nuub'. — 5. Mansuere. — 
(u qu. — 7. lactë. — 8. singula. — 9. n. — 10. Tra. — II. supra. 



:>2 



A»»OTIIEOSIS 

bus susientabatur '. (/ Sed ponilur h\v pro divinationc. 

Vil. DODO > A silva est Epirica - in ^ua piiellae divi 
natriccs fuerurt. 

V'î Ih ,n<m ''/'j-ov'/-* Graece arena dicitur : inde lupilor 
\ famon vocatur, id est arenoMix co quod in fjhicis sjjr- 
tibv V7) templum habet. 

V' . iAM PVI{i'VI-A (/ quia indu('))antur Aeneadr 
rectores./)) i'iule Beatiis Aiiu:ustinus dicit cf. Mpp. 2'î2,.'i : 
Ante sepulcrum IMscatorLs curvantur <;enua imperatoris. 

Vkl. EMvADAE imperatorr'^ (i.> uencn^ Aoiieae. 

Vil). PitiNCJ Pi lus modu narrai inii u ulum quod con- 
ti""etit reni Hisoaniae (luando imnmlabat diis innumeris. 

'uÀ). AÏE I' VER< ) id est cum et^o puer esse m. 

451. OllE MAXVOX'I': id est doquentia et pulcritu- 
dine vel potentia el forlitudine. 

458. Gipsus est genus terrae que dum calida est Iiabilem 
se praebet ad formandas ex se imagines; postquam vero 
friiiida efficitur, durescit ut lapis. 

VjD. 1*0ÎJA'X a doniitor equonini fuit ideo cuni 
<equo> depingitur. 6) SX'IM'! 1{(] id est sufTumigabat. 

460. HK('A'ri'A' id est IVoserpinam: narrât quid qua- 
dam vice acciderit <-^alicui : , qui tôt deos colebat. 

Vr. TOiîTA a id est Hexa in corona. 6i Ilosiia vu- 
pressa coronabantur deinde a sacerdote in sacrificio 
caelelirabantur. 

'iCCi. Vi'l'FiVTVS id ot \itta coronatus. 

'i72. CYMP>liV (i vasa potatoria in modum cymbae 
facta. h) Cymha estparva navis. c^ LA( TE lac portabatur 
ad sacrifie i II m. 

'i73. SAX .\'IS n sLilKiudis maius quani queat suf- 
t'erre. 6) Vi''.PiliEXA est unde sacerdotes coronabantur 
quando hostias oflerebant. 

475. Pcr^iphonc vel Tcssiphone : et dicta est quasi 
t't:(o: zioYf, ♦ id est ultrix vox et est Furia infernalis quae 
cum face' depingitur. 



t. susterit 



o 



2. epirici. — 'A. hamona. — '». tissiaphonu. — 5. facie. 



APOTHEOSIS *>3 

477. MVRMVP a scilicet nostrum id est invocatio nos- 
tra. (lGr«)6) Thessalia regio abundans magicis carmini- 
bus : hinc Tessala CARMIN A dicuntur id est magica. 

480. MARCEAT id est deliciat, frigeat. 

481. PATER AM id est vas cum quo sacrificabatur. 

484. IXCERIV M dicitur FERRVM quando incerto 
ictu hostiam percutit. 

485. Subreperc latenter intrare. 

41X). l'IXERTO' a) idestmanifesto. 6) MÏNITANTI^M 
id est minas intentantem -. 

492. CIR(^A^MSP1CIT id est ut si aliquis Christianus 

ibi esset videret. 

494. S\^SVPtlUJS a id est carmina : Zoroaster primus 
fertur magicam repperisse artem. h) FRONIE scilicet 
signata signe crucis. 

'«95. FLAVirOMANTVM id est flaveas comas haben- 

tum et est una pars. 

499. AN'FISTITE^ antestari est ante testari id est 
prius : antistare autem dicitur excellere, hinc antistes 

dicitur. 

501. DOMINTQVF id est principis, imperatoris. 

505. Tl^lUvEA a) id est carnalia id est observationem 
sabbati carnalem. 6) AEri-:PiXA SABBATA id est in 
aeternam requiem. 

506. EMICVIT id est resplenduit, scilicet Christus. 

508. Tarpeius mons est Romae in quo Capitolium et 
Panthéon; id est templum in quo omnes dii colebantur. 

509. MISERANDA id est clolenda scilicet G ludea. 
512. SALGMONIA SAXA a) très dedicationes templi 

lerosolimorum legimus. h) Salomon potentissimus ac sa- 
pientissimus rex edificavit templum Domino VII annis, 
VHP anno dedicavit tempore autumni. c) Quod destruc- 
tumest aChaldeiset a filiis captivitatis est reedificatum 
permissu Cyri régis per * XL et eo amplius annos, vicinis 
gentibus impedientibus opus; cuius dedicatio facta est 

1. Exerte. — 2. intente. — 3. Antistitte. — 'i. P. 



54 APOTHEOSIS 

tempore vernis, cl Deinde illudipsum templum, licet non 
sitex totodirutum,esttamen profanatum apessimo Antio- 
cho qui dictus est l"]pifanes qui sua lovisque statua Sancta 
Sanctorum temeravit 'i, quod rénovât um est et dedicatum 
tempore hieniis-. e) Ex illa ergo veteri consuetudine ut 
anniversaria caelebretur dedicationis sollempniter. 

518. SI XOSTIU^M CON'l'liA a nostrum templum id 
est corpus Christi. h] Sic ipse in l']vangelio ait (lohan. 
II, 19) : c( Solvite t. h. » et caetera. 

r>lt). KAIUIILITKU id est artificaliter •' : faber dicitur 
artifex; al» affabro venit adverbium alîabre quod signi- 
ficat ingeni»se vel artiticaliter. 

523. FOIiXiCE scilicet nec : fornix ^ domus arcuata in 
qua meretrices proslituebantur ; inde fornicatio. 

52'i. SOXOllA id est sonanti, verberato aère. 

527. PKTiSTi appetisti id est cruciastl. 

528. Vi':XAXiii>\ S a, id est afiligenlibus. 6) ESTO 
id est concède: adverbium concessivm est. 

53'i. SVSPEXDV'Xr o) id est sustentant per suam prae- 
dicationem, 6 In Apocalipsi legitur (XXI, 12) tem- 
plum XII portas hal)ere id est XII apostolos''. 

5'r). IXATiESSAa id est inaccessibiles, id est spiri- 
tales. 6) Scala Graecc, -nidus latine, c) Scalarum gra- 
dus, profectus virtutum significant. 

537. H()L()(\4VS'rA KA'iXAl': id est templo destructo, 
holocausta ■ tua defecerunt. 

539. POMl^EIAXAE ACIES a) id est militis Pom- 
peiani'. 6) Pompeius cum exercitu sue lerosolimam, 
antequam a Tito devastaretur, intravit et templi maxi- 
mam partem destruens statuam suam constituit in eo. 
c) Forsan et pro hoc a Iulio superatus est. 

544. SAX(;\'iXE RESPERSVS a) id est ludaei dicebant 
Christum negantes (Matth., XX\ni, 25) : .- Sanguis eius 
super nos et super filios nostros ». b) PIACM.A id est 
scelera perpétra ta. 

1. tëpauit. - 2. itmis. -3. ArtificabriiiT - 'i. fornice. - 5. apu. - G. holo 
7. p. 



APOTHEOSIS 55 

551. SVBDITVR impcrio a) id est modo Regibus 
Christianisa b. ludaei dicebant (lohan., VIII, 33) : 
« Semen Abrahae sumus et neminem servivimus um- 
quam », sed mentiebantur. c) Servierunt enim in Aegypto 
et quando hoc dicebant, Romanis. 

552. Homuncionite sunt qui Christum hominem purum 
aestimabant, qui Graece àv9pi.)-oaopcp!.-:a'.2 vocantur : 
àvOpio-o;^' homo, aoc'^y;* forma. 

555. FATEXTVR scilicet illum hominem pium fuisse. 
558. SOLLERTIA id est industria scilicet humana. 
501. VTR VMQVE id estNAM CANA INGENIA [iC> v«) 
eo quod in canis id est in senibus ingénia deficiunt. 
566. TENER id est subtilis'-. 
5()7. NON CARO scilicet materna velut alios procreare 

solet. 

576. INANE id est vacuum, sine cerebro. 

586, CONCRETVS id est obduratus, crassus, inmundus 
scilicet in humore infidelitatis. 

588. SOBRIVS ToVvpov « Graece, temperans vel parcus : 
inde sobrietas temperantia vel parcitas. 

593. NORAT id est aliquid intellegebat '. 

59'i. Fastus huius fastus id est superbia, fastus fasti 
libri annales. 

595. EVOMVIT id est abundanter dictavit. 

602. ADFORE a) id est venturam. b) VERSICVLVS 
subaudis Isaiae : iste est versiculus (Isai. VII, 14). ce Ecce 
virgo in utero concipiet et pariet filium et vocabitur 
nomen eius Emanuhel '^ ». 

603. SPONSO pacto, id est loseph : pactas dicimus 

sponsas. 

604. ME CERNERE FECIT se dicit Christum vidisse 
in his qui eum incarnatum viderunt. 

606. NOBISCVM NOMEM id est quod Emanuhel voce- 

tur. 

609. LANCIBVS a) scilicet iudicis. b) Lances vocat 

1. Supra. —2. andropomorsitae. — 3. andropos. — 4. morfa. —5. Subtibsi 
et lacuna 9-10 litt. — 0. sobrùs. — 7. corr. ex intellegat. — 8. (K)2 a. b. post 603. 



1^^ 



5(5 



APOTHEOSIS 



scutulas par vas quae sunt in trutina : unde et bilanx 
dicitur. 

<il2. Aonlius AVÏiOHAE a id est orientalis ' ; nontii 
in capite pennas habere solebant propter velocitatem 
ostendendam-, (juietiam veredarii 'dicebantiira vehendo. 
6)BAdnA Bactrianos populos orientales'. 

()13. a) Luctanlibus id est quia a nativitate Christi quasi 
horae diei luctanlur cum horis noctis volentibuscrescere. 
bi DIEBVS, Lactantihus idest quibusChristus lactabatur. 

(îl8. Alignes sunl in caelo 111, unus permaximus est 
omnium in l\)lo septentrional!, altor Opiuci, tertius Gno- 
sius habens craterem et corvum. 

Olî). Sui LA'i'KIÎ IS a id est quia oMiiccr in latere pedes 
videtur habere. h MAXCO id est truncato. mutilato. 

620. ÎNFliACriS^/ id est valde. AlX'dIUl': /) scilicet 
trépidas. 

621. Sifdus hirquinum a) vocal Capiicornuni qui ega- 
ceros * vocatur. /> 'j.:-^jkiz(o:\ caper cornu vus. 

622. Ilidrius ai id est ipse Aquarius qui Graece ^Epoyooç" 
dicitur: ipse est (Wînimedcs pincerna deorum. />) SA- 
< iITTAKid est Sagiitarius. 

623. GKMINOS- Pollux et Castor. 

62'.. A.\IA r()I{i:STA( 1 roS vocat lovem et alios deos 
qui adulterium perpetraverunt velut lovis in Elice et 
Cenosura quas postea in caelo misit. 

626. LVIUDA idest pallidaet plumbea. 

628. GLAVCO idest viridi, ceruleo. 

631. NON < \'M\'LI*]M pro nonne; id est honorabo. 

C<^, TVMVIX) id est iacens in tumulo. 

64^1 CKMPX'NDIA id est insignia vel indicia quae 
positis infantibus*^ adhibentur. 

6'46. lAM l'OLU: M. id est aufer, sépara; subaudis 
quia illa eiusmiracula loquimur. 

649. IPSA DhA'AI modo incipit narrare quaedam'' ex 
miraculis Christi. 

1. ouentales. - 2. ostendii. - 3. Ucre clarii. - '.. C 



S. K';agcero9. - i). idrocoos. — 7 



orr. ex egoceros. 
gemminos. - 8. Supra. — 9. q\'. 



APOTHEOSIS 



57 



(]50. VIDEO id est in illis qui viderunt dicit se vidisse. 

(>59. Facesso aliquando pro cedo ponitur : sicut in hoc 
loco. 

(>69. NONDVM DIS( KETIS nondumseparatisabarida. 

673. Negatur scilicet o heretice a te. 

67r>. II.LEVIT a) Uni vit. />) Lino linis. livi praeteritum 
facere debuerat, sed propter distantiam vocativi quod est 
a proprio nomine Livius, levi facit : unde lino illevi. 

678. VLIGO est locus palustris ' vel natalis humor^ 
terrae, sed hic pro ipso limo ponitur. 

679. CAi.l(rO id est originalium peccatorum. 

680. SILO A fons est de Monte Moria descendens et est 
mirabilis qui de petra emanans, incertis temporibus angelo 
descendente et aquam turbante fuit ; et quicumque infir- 
mantium primus in ipsius fontis piscinam post motionem 
aquae descenderet, a qua leneretur infirmitate sanus fiebat. 

682. LACV'S a) id est natatoria id est piscina in qua hos- 
tiarum carnes lavabantur, unde probatica vocabatur id 
est pecualis. 6) Nam -pôSaTov*- Graece dicitur ovis. 

683. FONTIS AVAIU id est incerte fîuentis quia non 
currit semper, ideo avarus. 

690. MEDICAMEN proprii aspectus est, dum et ipse 
carnem suscepit. 

693. NVLLI PHIVS (17 r«) id est ante incarnationem. 

695. HVMVM id est uterum Sanctae Mariae. 

696. INDE TRAHIT a) id est ex incarnatione Christi 
scilicet caro humana. 6) LENTO viscido adherenti. 
c LENTO * id est viscido, tenaci. d) Lentus multes sensus 
habet : dicitur enim flexibilis% dicitur et piger, viscidus 
quoque ut in hoc loco. 

702. Purgamenta aquc quia ipse per se baptismum 

consecravit. 

708. NON REVOCANTE F. licet etenim FAMEMpatie- 
bantur populi, tamen delectati dulcedine praedicationis 
illius et miraculis, nolebant eum in deserto relinquere. 

l. plaustri. — 2. homor. — 3. probatos. —4. lenio. — 5. fexibilis. 









58 At»OTHEOSIS 

710. OPl^lDA a) dicuntur ab oppositione murorum. 
6)Mercatus^ id est ubi mercimonia ficbant. c) Concilium 
est res quae agitur, consilium multitudo convenientium 
hominum, consiliabulum \ ero locus concilii. 

713. a) CI':\11':\0S Evangelista dicit Marc. VI, V) : 
« Discubuerunt centeni et quinquageni. >> h Aliusautem 
dicit per contubernia id est per societates unde et mu- 
lieres contubernaies vocantur. c Mililes quoque socios 
suos contubernaies nominant. (/ Mst aulem contuber- 
nium proprie X milites quorum XI princeps- contubernii 
vocatur. 

717. AMBf'^SIS id est oircumesis. 

725. a) Ikicc rudis feminino génère, virga : hic et haec 
rudis et hoc rude novus nova novum significat : /)) ruder 
autem tertia declinatione terra tritasive cementum. c Est 
autem genus lapidis quod in igno missum liquescit et in 
aes convertitur. cl, Iludera sunt propie ruinae mace- 
riarum. 

727. Il) :M{()rivDKIU': ET ESSE id est oriri ex non esse 
in esse. 

729. ADDITA l'AKVO a id est parvum dicit non 
propter ipperfectionem quasi Deus imperfectas creaturas 
fecisset qui hominem XXX annorum aetate <creavit>, 
creaturas quoque caeteras ' perfectas fecit. />) Nam arbores 
producendis^ fructibus '^ omniaque animalia foetibus ido- 
nea formavit, sed parvum dicit quia unum hominem pri- 
mituscreavitqui in suis posteris multiplicandis augmen- 
tum'' reciperet. 

739. BIS SEX a) scilicet discipuli. 6) Appositi scilicet 
corbes scilicet <ab> apostoHs. 

740. PH()( \'E aliquando longe, aliquando prope signi- 
ficat, ut in hoc loco et Virgilio (Bue. VI, 17) : « Etprocul 
(Codd. Verg. gravis : procul vs. 16) attrita pendebat can- 
tarus ansa ». 

741. HAEC AVTEM scilicet miracula Christi. 

l. mercatos. — 2. Corr. ex principes. — 3. caetas. — 4. 'Pducentis. — 5. Fost 
fruclib. spatium. 0-7 litt. — 6. auciîïtu. 



APOTHEOSIS «39 

742. QVl SANCTA CANAM scilicet talia vobis ludeis. 

745. PROFVNDO a) id est Tartaro. b) Tartarus dicitur 
aTO Toj TapTap'ss'.v' id est a tremore et est locus inferni fri- 
gidus quia omne profundum frigidum est. 

747. Caripdis a) id est confusio. b) Caripdis est locus 
periculosissimus in mari, sed ponitur pro confusione. 

748. REGNA TENEBRARVM scilicet a quibus tam 
cito reversus est. 

749. a) SVPERIS id est vivis hominibus. b) VBl scilicet 
sunt 'l'cnara : Tenarus promontorium est Laconiae, ubi 
dicitur esse descensus ad inferos : ponitur pro ipso in- 
fero. c) In aliis codicibus habetur trenara tristia id est 
luctuosae tristitiae. cl) OoY.va-.- enim Graece lamentationes 
dicuntur: unde Lamentationes leremiae Opva;-^ dicimus. 

750. DEIECTA idest impressa confusione. 

751. AMNÏS id est Flegetos qui est fluvius inferni flam- 
meus; nam -^/.or. '' Graece flamma dicitur. 

759. Nidor est proprie fetor incensarum carnium. 

7(>4. Vlva est herba palustris-', sed hic pro ipsa humo 
ponitur unde homo formatur. 

7a5. VENAM MADIDAM'"' id est luteum hominem 
dicit qui sanguine est madidus. 

707. AVRITIS scilicet quae audis id est exaudibilibus : 
prius enim neminem audiebat, modo Christo " obtempérât. 

771. ABDEid est absconde scilicet infernum. 

773. CAPTA id est superata a Christo. 

77(). NEC PVDESCIT idest non est illi verecundia. 

779. TOTVM HOMINEM a) id est corpus et animam, 
non sic ut quidam heretici dicunt, Christum carnem 
tantum accepisse et divinitatem habuisse pro anima. 
b) Nam ut Beatus Augustinus <ait> absurdum est cre- 
dere eum partem peiorem accipere id est corpus set^ 
meliorem reliquisse id est animam. 

(782). DE NATVRA ANIMAE. 

782. a) DISSERTATOR id est disputator (17 v°) id est 



1. apo tu tartarizin. — 2. trene. 
6. Mad. — 7. xps. — 8. s 7. 



3. trenas. — 4. flox. — 5. plaustris. 



li 



(50 APOTIÎEOSIS 

quidam herelicus. 6, Quidam heretici dicunt animam esse 
impassibilem, quia parlem Dei esse affirmant, eo quod ex 
ore Dei processerit. sed mentiuntur. c Absit enim ut 
animn que passibilis esse veraciter noscitur, pars Dei esse 
credalur. 

785. IMA IM)!J id est Auslralem polum dicit quem 
vident nostri antipodes apud quos fertur esse infernus. 

787. a Mainr est id est anima maior est caeteris creatu- 
ris id t>i pulchrior et praeposita omnibus rébus, h) Pars 
Dei non est tamen. c Omnis sul)stantia' trifariam divi- 
ditur : iiani summum bonum Deus est, ma<:]^num bonum 
anima, quoddam bonum t >1 v^rpus. 

71)2. DE ('OKDK \\ id <'<i 'ie suhstantia Dei l^ttris. 

797. a) IIAEC SIM H -I S sic homo dicitur similis esse 
suae imagini licet multum tii>tent, sic et anima quasi 
similis dicitur Deo. h Omnes liomines tum - b(*i5i tum ' 
mali imagiriem Dei habent. soli vcro iusti etiam bimiiitu- 
dinem. c D()C\"I'\'S id est iGen. l. 3» : u I^aciamus » et 
caetera. 

798. \"rU()0\' M i<l est de anima et corpore. 

8(Kk Fi;i:i A'UliKUlv' DO! TA id est disputât enim 
ali(|uando de eelestil)us. 

808. (Ai'ri^|{A D. id est in ceteris est, in eo quod 
est passibilis et caetera. 

813. a N()\ MI^NSV HABILE id est meiisura . nimae 
nihil aliud nisi ipsum sapere. 6i Qui enim multa sapit et 
patiens est in omnibus, mac^nanimus dicitur; qui vero 
modice sapit etab omni vento circumfertur, pusillanimis 
dicitur. 

Epipata leg. epibata dicitur homo qui veniens ad litus 
comparât navem ut ad aliamterram navigaturus in^' ea 
portetur. 

818. PA IiriCl PAT scilicet ipsa corruptela. 

DE AXiMI NATUflAV 
82B. a NEC VHUm AVT SENI()1{ Manichei dicebant 



APOTHEOSIS 



61 



omnes animas a Deo in principio mundi esse simul creatas, 
et in uno loculo fuisse repositas et inde <in> corpora 
mitti : sed mentiuntur. /)) Nam corpus in materno utero 
prius formatur; virile enim semen VI diebus lactis simili- 
tudinem habet ; sequentibus VIllJ diebus convertitur in 
snnguinem, deinde XII diebus solidatur, reliquis XVII J 
diebus tormatur usque ad perfecta liniamenta membro- 
rum : qui simul iun.cli ' X [,V fiunt, quibus si horam con- 
ceptionis addas, XEVl - explebunt secundum numerum 
annorum restaurationis templi. c) Phisici affirmant, quod 
et nos veraciter scimus, ante XL dies, id est ante omnium 
formationem meml)rorum in utero non animari, postea 
vero quoquo tempore animetur, nemo neque aetiam ipse 
matres sciant, quod Deo soli cognitum est. 

83L TANTO MODKUAMINE a)tanta=' scientiae men- 
sura. b) Animae non eiusdem scientiae mensuram habent 
quando in corpora mittuntur, sed aliae maiorem, aliae 
verominorem, Deo modérante, scientiam obtinent. c) Phi- 
losofi*' autem e contrario omnes animas eandem vim 
rationis et scientiae naturaliter antequam corporibus 
misceantur habere contendunt, atque terrenae carnis 
concressione depressae quaedam illarum plus, quaedam 
minus sapiunt. 

831). Exalalus id est exalitu emissus. 

S'iO. RORAXIES in modum nebulae tennis et maxime 
hiaemali tempore. 

8'tr). BOMfîVM a id est sonitum. b) Bombo bombas id 

est sono' . 

S\ry. a) AVT LENE SVSVRRAT Eaunus cum iterage- 
ret, invenit hominem prae nimiofrigorecongelatum quem 
miseratus ad suam deportando speluncam vidit eum flatu 
calido manus calefaciendp animare ; cumque iam in spe- 
lunca ^ positum ad ignem coUocasset, attulit ei vinum cali- 
dum, quo eius viscera vivificaret. b) Atille prae nimia 
caliditate illudbibere non valens,anheliturefrixit. cjFau- 



1. Corr. ex subctantia. — 2. Corr. ex cum. — 'A. pcurre. - i. catis. 



1. iuncti. — 2. L vV vi. 
(i. speluncc». 



:^. Corr. ex tanto. — 'i. philosofia. — 5. sona. — 



b. n. 



" M 






62 A POT FIFO SI s 

nus ' ilaque videns, admiratusest etinterrogavit quomodo 
ille vinum halitu posset refrip^erare- cum antea in via ma- 
nuseodem halitu calefecisset. di Tum ille respondit : « In 
via propter frif^us calidum ; nunc vero propter vini calorem 
friî;idum emisi halitum » ^) Tum ille, <* Perge » inquit-*^, 
« nolo hominem tani diversum, duo qui simul (18r**) ora 
gerat. » /*) Hoc contra bilingues. 

85.3. SED N()\ SxVIMT id est quia non est pars Dei. 

sr>7. C(}\ lAiiE id est avertc, scilicet (» heretice. 

K)S. XI^MPE M. DXl. id est Filius qui et brachium 
dicitur. iPs. LXXVI. !<;. 

87)1). Composuil a id est formavit per orationem Spi- 
ritus Sancti. 

6) ARTICVLATIM id est ut articulos habeat sicut 
nostrae habent. 

mk a) NVMQVlDscilicetestilli. 6 V^OLAidest medie- 
tas palmae quaeGraece Oivac *. unde involare, dicitur, ali- 
quidvola contingere. c Palnia est manus extensa, sicut et 
pugnus clausi digiti. 

80,3. a) SKD 'ri{AJ3iTxV id est attributa : cum dicimus 
Deum membra habuisse. b) Membra humana ideo scrip- 
tura (e. g. Is. 1,1, 9i ascribit ei \ ut quod per se intelligi 
non potest per res corp(»rt'as facilius intellegatur. 

SiVJ. Adque R\'Dl FACTA rudi id est novo, quia non 
ante creatur anima quam corpus. 

88(). a) (^)\'()1) i.AI'SAM id est animam per peccatum 
hominis. h Qid iXOlMÙM idest Christi adiutorio egentem. 

883. à) MERITIS bonorum praestcitur. h) MERl- 
TISOVE NEGATX'K id est malis quia ipsa gratia dime- 
ritum efficitur, mérita bona gratia Dei adiuvantur : quae- 
dam ita a Deo praedistinata sunt ut operum meritis et 
orationihus adiuventur. 

891. a (iratis id est sponte, nullo cogente. h) TABl- 
FLV'AI^: id est lubrice, mortifère. 

896. xVlJMITTERE id est recipere quia ipse solus tor- 
mentum recipit. 



1. fan'. - 2. réfrigère. — 3. Corr. ex inquid. — 't. tenar. — 5. v 



lei. 



APOTHEOSIS 



63 



897. AGIT scilicet omnia : tribuit enim malis ipsum 
tormentum. 

907. a) DiL(^VE vel denique. b) Volutabris ^ id est volu- 
tabra sunt loca in quibus se porci volvunt. c) IGNEM 
id est animam suam - id est splendorem. 

909. a) SIC CONDITA SIMPLEX id est pura anima 
quando corpori adunatur simplex et pura ; sed corpori 
adiuncta ex carnis concretione maculatur. b) Caro enim 
delectando, anima vero carnali delectationi consentiendo 
delinquit. 

912. INFECIT id est corrupit, macula vit. 

913. a) INGEXITAS id est naturales, congenitas. 
l)] IN OH l'V Cj[uia omnes animae originali peccato obnixe 
tenentur et ideo indigent baptismale. 

917. SAN(;V1N1S EXEMPLO scilicet carnalis seminis. 
918 LEGE LATENTl id est sécréta : omnes latet, sed 
Deum palet. 

919. a) PARVVLA scilicet per. b) ANHELENT id est 
vivificentur. t Pelagiani dicebant : quemadmodum cor- 
pora de corporibus nascuntur, ita aetiam et animas 
infantum de parentibus animabus propagari et ideo 
illas qui de patribus nascerentur baptizatis, dicebant 
rebaptizari non indigere. 

920. Asscit asscio asscis inde ascisco frequentativum \ 
926. EXN^VT ADAM VETEREM id est vêtus pecca- 
tum Adae. 

932. HTS CRVCIBVS crux dicitur a cruciendo : nos au- 
tem pro veneratione Dominicae crucis ipsam solam cru- 
cem apellamus, licet generaliter pro omni poena dicatur. 

938. SAEVA SATELLES dicit quia hic et haec satelles 
facit. 

939. SINE CRIMINE id est scilicet primi hominis quod 
Christus non habuit. 

(953) CONTRA FANTASMATICOS qui Christum ne- 
gant verum corpus habuisse. 

1. Corr. ex volutabras. — 2. suu. — 3. frequetatiûïî. 



I'. f 



ll'l < 



i 






04 APOTHEOSIS 

ICk'j. es r OPRlîAi: l^lEriVM, fructus lahoris id est 

utile. 

958. Fantasma -y'-'^o ' apareo unde fantasma, falsae 

aparitio imaiîinis. 

i»f;;i a MNiiEUiT- idest numquid^ simularet. 6) SV'ÏÎ- 
DOiA S id est fraudulentus, deceptor. c IW'ETEKA- 
(ÎS id est paralitico « Ut autem sciatis » > Matth. IX, ^ 

et caetera. 

\)1C). MEND\M inendam dicinius quae lit <in> scri- 
bendo, unde emendare die i m us mendam au ferre, men- 
datiuiJi vcro voc;ilur quod sit in loquendo vel in 
le.t;endo : dicinius el hoc niendum. 

1)77. LVP>H!('\S id est lahilis, deceptor. 

1J7:). ()1>M\ l'I'lSi E mutiu mutis unde obmutisco, fre- 
quentativum. 

ÎKSl. LA FilAMl scilicel til>i inepta loquenti *. 

IKl PEllSEX SEi»H';.\A id est XIJI generationes. 

îiS'i. SAXr,\'l\IS AI/I'l id .'st «^enerationis* regalis. 

l)8r>. a EX xVrA\ iS id est Abraam et David. 6) TE- 
XENS idest ordinans. < P\\\\ SI IIMMATA* id est per 
t^enealogias. d F'M.O id est ordine ; hinc filius dic- 
tas 18 v . 

USG. a] SEPTMIV'S ehclamada sex ebdoniadae fuerunt 
al) Abraam usque ad Christum id est XLIJ generationes : 
sexiesenim seni XLIJ sunt, quibus XI A'IH.r reddunt", 
uiit» addito conficiunt L annum idest iubeleum in quo 
omnia débita laxabantur. /> Oui videlicet annum gratiac 
significat de quo Psalmista LXIW 12 Ik^ncdicens 
corone anni benignitatis ». 

î»87. ai AXW'M placitum id est quinquagesimum idest 
iubeleum in quo per Christum omnia peccata dimittun- 
tur*<. b) Ilaec ebdomadis-dis et hec ebdomada huius-dae. 

\)^. a) Illaqueata id est illigata, inviolata. /)) Sic 
Christus veniens cuncta a Diabolo illaqueata remisit. 

981). DE M( )!1TE LE\'A X l'EM id est de peccato levan- 

1. fano. —2. Fingere. — :\. nûqid. — 'i. Corr. tx loquendi. — 0. generationes. 
— <■,. stemata : sic semperTere. - 7. Icg: quibus si vu redduntur. — 8. dimitunt . 



APOTHEOSIS 



65 



tem. scilicet ipsum annum quo Christus in se septimam 
complevit ebdomadam. 

im. IMPERFECTUSEXlMquianondumseptimaebdo- 
mada compléta erat in Christo. 

992. CVI XIHIL quia ipse fuit initiuni' septime ebdo- 
madae. 

91)'i. Q VI SEPTIMA sabata id est veram requiem: prop- 
terea ille scptimo sal^ato in sepulcro quievit, ut OSTEN- 
DI^UEF quod per illam quietam carni nostrae quies data 
erat quam vexabant reliqui sex dies malis noxis. 

996. a) BIS TERNA MALIS id est labor sex ebdoma- 
darum. h) SAilBA FA NOXIS id est culpis. c) Sex sunt 
seculi aetates sicut et hominis. r/ Septima est dormien- 
tium id est requiescentium animarum, quarum requies 
vera per Christi incarnationem coepit quae septima 
ebdomada ^hoc est septimo septenario) facta est octava 
resurgentium. 

KKKJ. SANGVIXIS hcres scilicel David quia filius 
David A'ocabatur. 

1U)1. SAXCTILOQVVS a, id est sanctus narrator. 
b) RI^\'OL\^T(J id est renarrato, renumerato-. 

1002. a] SVnSXW VERSVS id est a fîliis in patres 
ascendendo. b) A(;iT id est describit, narrât, c) SE- 
lllEM id est ordinem generationis. 

lOOi;. a DKSCEXSOS NASCEXDO id est a Matheo. 
/> Matiieus a nativitate Christi-^ incohans, XL et duas 
generationes a patribus in filiis descendendo per Salo- 
monem id est per regiam lineam describit. cl Lucas vero 
al) eius baptismo incipiens ascendendo per X^athan id 
est per sacerdotalem progeniem LXXVII generationes 
enumerat. d) Ideo autem hic LXXII dicuntur quia 
lege arithmetica minor munerus intra maiorem conti- 
netur, vel quia Dominus LXX et duos discipulos ad 
praedicandum designavit. 

JOiO. a) RESTAT VT AERIVM* scilicet si Christum 



1. inliu. — 2. romunerato. — 3. Xpi supra. — 4. aeria. 



(]g APOTHEOSIS 

negas esse corporeum. b) AF3 OIlUilNE' id est a primo 
Adam omnes homines aeria corpora habuisse, quod 

falsum est. 
1017. QVOD EST (iESl'V'M id est si verum est quod 

dicis. 

1021. HORRET a) DESPECTUM habet. 6) Horrere est 

et timere et despicere : unde « Non horruisti virginis 
uterum » id est non despexisti. 
li)2'i. CVM VAS idest corpus Adae primi hominis. 

10.T>. QVORSVM signiticat in quam partem, orsum 
vero in banc partem. 

1038. a) DE(MKI{A r pro decreverat. b) Haec fuit 
causa cur Deus hominem tetigeril. 

1040. a) CHRlSrvS XOSTRA ( AlîO EST idest quia 
nostram carne m suscepit. h MlHl SOLX'ITVR id est 
ad meam utilitatem moritur. 

1050. a) Si MEMBRORVM fantasma id est imago 
falsa id est- si membra fantastica habet in humanitate, 
divinitas quoque illius non vera sed fantastica est. b) In- 
ter fasma et fantasma hos distat : fasma est delusio 
nihil veri in se reiinens, fantasma vero aliquando 
verum demonstrat. 

1052. ai FxVLLERE \( )\'ri' id est falsam carnem osten- 
dere. b) HOMINEM IMK )l5A'r scilicet esse, non fantasma. 

1054. a) QVEM (iLOUlA id est miracula. />> PRODIT 
id est manifestât. 

1003. DES[*E1L\RE = scilicet o heretice dicendo Chris- 
tum verum liabuisse corpus. 

UHv). ET T() r\'S id est cum carne et anima. 

1006. RESTÎTVAR id est in resurrectione. 

1070. INSTAX'HAT lO id est vera resurrectio. 

107(i. ET VIOLENTIA MORBl peccatum générât 
mortem, mors autem debilitate et morbis urget. 

1080. a) PELLITE CORDE* alloquitur sua (10 r«) 
membra quasi iam sepulta. 6) Epilogum FA(TT. 

1 origene. — 2. .i. id. — 3. Disperare. — '». cordae. 



HAMARTIGENIA 



1N( IPIT lAHKW AMARTIGENIA 

ai Idest de origine peccati : à;^apr:av^ peccatum, à^apT-la^^ 
peccata inde amartigenia dicitur liber id est de peccatia 
si posset dici. b) Metrum iambicum trimetrum acatalec- 
ticum, metrum iambicum senarium. 
(PRAEFATIO). 

7. 7iicZe?î^es dicuntur a duobus dentibus quos habeant 
caeteris maiores, vel aetiam bidentes vocantur quasi 
biennes eo quod in ipsa aetate sacrificiis aptae sunt^. 

9. a^ QVAM PARAVIT quaeri potest quare respexerit 
Dominus ad munera Abel, Gain vero munera non res- 
pexit. b) Numquid plus placet Deo pecualis hostia quam 
sacrificium de fructibus?c) Non utique: sed quia videbat 
cor Gain malitia et invidia plénum contra fratrem 
suum, munus eius reprobavit. d) In Abel vero simplici- 
tatem et innocentiam adtendens, munus eius respexit : 
et quia avaritiam detestatus est in labore Gain, qui plus 
iusto desudabat in laborando, non ut habeat sufficien- 
tiam, sed ut superflua quaeque et minus necessaria 

congregaret. 

11. GAIN QVIESGE a) hoc secundum LXX dictum 
est. bi Gain peccasti, quiesce id est peccasti voluntate ; 
ouiesce a malo opère. 

12. RECTE D. recte offert qui Deo sacrificat, sed non 
recte dividit qui sua offerens semet ipsum Deo abducit 

1. amarlian. — 2. amartia. — 3. 7 post 9. 



^ IIAMARTIGENIA 

vel etiam non recte dividit qui non adtendit cui vel quid 
vel quo loco vel quis ipse sit qui sacrificat. 

2\. FINIS IsXOirrF.M Christum extra sorteni quinulla 
le^e mortis conslrictus est. 

25. a) PHISCA C.V. id est antiqua historia quae quasi 
fabula erat quia adhuc secundum litteram ' narrabatur. 
/) At ille allegoricat quid signiticaverunt illa sacrificia 

Gain. 

:¥). a Marcion A. in principio nascentis aeclesiae 111 1 
heretici pessimi fuerunt : Marcion cuius sectatores Mani- 
chei fuerunt ; et Cherintus d<' (juo lohannes lùangelista 
cuni essrt in balneo videns t'um lavari cupientem, dixit 
H Fugianius hinc ne istebalneae super nos ruant» propter 
Cherinthumhereticum. veritatis inimicum ;adqueHebion 
et Simon Magus. h Iste ergo Martion duos deos esse 
dicebat unum Veteris Testament i crudelem sanguina- 
rium, atque possimum quem Deum tenebrarum appellat : 
alterumven» Xovi Testament! pium misericordem quem 
Deum boniim dicebat. r Iste itaque malus Deus a quo 
secundum supra dictum Martionom omnes creaturae 
corporales factae sunt. cum bono Deo bellum i;essit qui 
omnes creaturas spiritales fecerat : proinde a malo Deo 
superatus, partcm sui id est anima m carnaliem ab ipso 
malo creatam immisit. d\ Uade caro et anima bellum 
inter se Cgerunt; intestinum. c II oc autem idem here- 
ticus afFirmabat ex Apostoli verbis (Paul, ad (ial. V, 17^ 
qui dicit « Caro concupiscit adversus Spiritum, Spiritus 
autem adversus carnem. » 

37. A SPflMTV id est ab anima quia corpus a malo, 
anima m autem a bono Deo factam esse dicebat. 

38. C().\ r.WllXATA F id est pollute quia carnem a 
malo Deo creatam esse dicebat. 

42. VNVM adquc id est factorem carnis et animae. 
57. MENS IX C. secundum philosophos sedes mentis 
in cerebo est. 



1. litta. 



pk 



UAMARTIOENIA 69 

H. 4. PER DIVOHTIA divortium est locus ubi viae 
diverse dividuntur : unde et saeparatio uxoris a marito 
divortium dicitur. 

5. IN GEMINIS V. Sicut enim quis inter duo lumi- 
naria minus clare videt, ita ille qui duos deos esse putat. 
80. PALLA proprie vestis est cum qua ^ sacrifica- 
batur Palladi. 

125. c/ Frcncsis passio apellata sive ab impedimento 
mentis, Graeci enim (19 v«) mentem --ppÉva; -J appellant : 
seu qu.'d dentibus infrendant qui eam patiuntur. 6) Nam 
frendere est dentés concutere. c) Est autem perturbatio 
cum exagitatione et dementia ex cerebro cavo effecta. 

i:^. a) Cérastes serpens est, dictus eo quod in capite 
cornua habeat similia arietum. b) xépaTa ^ enim Graeci 
cornua vocant. c) F^.st autem flexuosus plus quam alii 
serpentes, ita ut spinam non habere videatur. 

143. Nembroth quidam gigas fuit qui primitus Babi- 
loniam aedificavit, sed hic pro diabolo ponitur. 

230. OVID LOQVAll II. F. a) modo dicit qualiterpec- 
cante primo homine, omnes creaturae vitiatae sunt. 
/)) Nam ante peccatum illius nuUum animal rapto vive- 
V)at nuilaque herba venenosa habebatur. c) Escforium 
est parva tunica quae y u\^^o guurschalt dicitur. 

233. Cicuta est herba venenifera quam Pithagora ab 
Atheniensibus coactus bibisse fertur : sed hic pro omni 
venenosa ponitur herba. 

234. a Daphncn Daphnis femina fuit quae versa <est> 
in florem sui nominis. h) Rhododaphnis autem dicitur 
croceus tlos : hinc et in Homero (e. g. A 477) legitur 
'loooo^r'.rAo;* id est crocei digiti. c) Nam pôcov •• Graece, 
rosa i.atine ; ^àx-rAo; •' digitus dicitur. 

(234/. p&oov" Graece rosa, inde rododaphnen roseam 
Daphnen id est niphtun quae in rosam conversa est : 
unde Homerus (e. g. A 477) oooooàxTjXov ^ apellat Auroram 

1. Corr. ex quia. - 2. frenas. - 3. Cerata. - 4. rhododactilon. - 5. rodos. 
— G. dactilos. - 7. rodos. — 8. rododacUlon. 



70 



IIAMARTIGENIA 



id est aureas digitos habentem, quae et Leucotea id est 
Alba Dea dicitur : nam >.£jxô-> albus est 2. 

241. PARTE A. nunc loquitur de aquis quomodo 
fines suos transcendant. 

242. REPA(i\'I.A sunt fortissimi fustes quibus hostia 
sive porte obfirmantur. 

250. QVO caetera scilicet animalia quia homine pec- 
cante caetera peccaverunt. 

257. AB x\\ R() quia crescit amor numi quantum 
ipsa pecunia crescit. 

260. LENO id est conciliator stupri : et facit femini- 

num lena. 

270. a) SVSPEXDEREBACAS Bacae generaliter vo- 
cantur omnes fructus arborum qui molliore cortice tegun- 
lur, ut baca lauri et baca piri et caetera : sicut nux 
vocatur omnis (jui duriore. /> Sed hic bacas pro rotundis 
posuit lapillibus, quos unioncs vel perulos vocamus : 
et ideo unio nominatur quia in capite ostrearum unus 
tantummodo repperitur et hoc l>is in anno-^ 

271. a] CONCHARV'M gênera diversa concharum 
sunt, quorum unum générât lapillos nitidos qui peruli 
vocantur; vernali quidem <tempore> ^ pretiosiores, au- 
tumnali vero vilioresde earum cerebro gênera ntur. 6/ (Jui 
si in aliquod liquamen mittantur statim dehiscunt, id 
est adnihilantur ■'. 

274. QVAE PI. ASM AT A -)àTT(.>'> Graece formo Latine 
et facit praeteritum aplaza id est formavi: unde plasma, 
formatio"^. 

281. QVI VAS T. id est mulierem : unde ait Apos- 
tolus (Paul. I Thess. IV, 4 « Vt sciât unusquisque suum 
vas possidere ^ ». 

288. RAMORVM S. Seres sunt populi orientales apud 
quos sericum nascitur unde et nominatur*. 

289. SCVTULIS id est vestibus scutulatis id est orbi- 
culatis quae rustice^/iïume dicuntur. 

1. leucos. - 2. (234;) post mi. — 3. Om. — 4. 270 post 295. — 5. 271 post 257. 
— 6. plato. — 7. 274 post 270. — 8. 281 post 271. — U. noratur. 



f 



IIAMARTIGENIA ''" 

295 PEVMEA T. plumea dicitur acus : inde in biblio- 
theca legitur (vid. Exod., XXXVIII, 18) «Opère plu* 
mario », id est ex acu facto K 

'291. FEMINEAS quia femine pigmentatis odoribus 

delectantur. 

298. OMNI A L. modo narrât quomodo quinque sen- 
susquos Deus creavit ad usus honestos convertimus 
ad pravos : omne nostri corporis robur in V. sensibus cons- 
tat. 

304. Pro DOLOR exclamât poeta dolendo. 

310. THEATRALl theatrum est locus publicus ubi 
spectacula ludorum "^ fiebant ; dictum a Greco quod est 

6£(.)pu)3 id est video*. ^ ^ 

316. LYRICAE. a) que lyram cantat vel cantatricis 
id est quae varia carmina canit. b) Lyra enim kr^h toO 
Ajcc'.v^' id est a varietate cordarum ; unde et liricus poeta 
dicitur qui varia carmina describit. 

318. PATVLAS a) inter patulum et patens hoc dis- 
tat ; patulum est quod semper est apertum ut aures et 
nares. b) Patens vero quod ad tempus aperitur et ad 
tempus clauditur ut oculi et valvae. 

322. GANEONIS ganeones sunt caupones tabernarum, 
labeones id est glutones vel gulosi. 

328. AT NOS modo dicit Prudentius (20 r«), enume- 
rati'"s quinque sensuum superfluitatibus, eum esse felicem 
qui terrenis cum temperamento utitur, superfluitate 
reiecta modum^ naturae custodire contendit. 

354. NIL LVTEVM a) sicut aqua ex fonte pura et sine 
aliqua ' corruptione cmanans terram sordidam praelam- 
bendo immunda efficitur ; ita et omnia quae a Deo valde 
bona creata sunt hominum vanitatibus sordidantur. 
b) Nam aequum (vid 358) ad sustentationem fragilitatis 
humanae, non ad turpes usus creavit. c) Equestris enim 
res primitus simplex agebatur et utique communis usus 
creatus« non erat : sed dum ad ludos coactus est natu- 

1. 290 post (2a4). -2. ludorur. - 3. theoro. -4. dictum-video post fiehant 
— 5. apotulyrin. — G. m. — 7. aliqa. — 8. reat". 



n 



72 IIA MAriTKW'MA 

ralis us. s et ad currilia certamina ad demoniorum cul- 
lum translatas * est -. 

.'Î57. Sordcnt sordidum faciunt ipsum liquorem. 

3GI. a) Cireus est proprie illiid spacium quod circumire 
equi soient in circensibus-^ ludis* : sed hic pro ipso ludo 
ponitur. h Latini circum dictuni esse confirmant a cir- 
cuitu equorum eo ([uod ibi circuenses equi currant : 
Greci \'ero a Circe 11 lia Solis patri suo hoc genus certa- 
minis instituit ;i ml nonc;::)atuni. 

']0.'î. N()\ CURSI'S K. cursus a velocitiite ■ cru ru ni 
dicilur: est enini cui su^ celeritas pedum. 

.*'>■■"). a Pa!(*stras pnlcstra dicitur /-ô toj 'ràAXr.v*^' id est a 
luctatione. /> -'ik-i'a) '• enin (iraece liictor vel fugio : pales- 



tretites, lucîo tores, c \'el 'j.-\ toj 



y./j.i'.^j' 



dicitur id est a 



iTïotu ruinne fortis. d VM autem locus luctationis ubi 
ferae inter se vel ciini liominibus luctabantur. 

Xif). .S</(\if/ïi id est oleum quo homines luclarii uni^aie- 
bantur. 

'iirj. Aud'itia ['N'Xi'M de scenobatis dicit, id est funam- 
l)ulis : nam T/olv^.: ■' (Iraece funis ..aune; batin <j:radus. 

.'î()8. P'^li )S: ('iX I .\ vtpulpila sunt ^radus scenae : funam- 
buli Laîne dicuntur. (Iniece t/o'.voIjtv.'. '". 

.'{71. Ml, ..\C\'LA spiclacula dicuntur eo quod homi- 
nibiis ibi public:! nraebcitur inspectio et haec ludicra 
dicuntur eo quod in ludis i^erantur. 

38(>. Pcrncclosa pernecies, mors a pernecando : perni- 
cies et pernicitas velocitas est. 

'Î87. PMA'i'JM': \'. yppallage est : pulvis enlm vento 
difflatur, non ventus pulvere. 

^JU5. Supersticio dicitur quasi superstantium rcrum 
cultus, vel eti.'Mn sLijjcrslilift dicitur vanus cultus a supers- 
titibus ij est aniculis, quae diu vivendo délirant. 

'MH. Prrlrddo composiluni quia non mutât sensu m, ideo 



1. In ras. — 2. Xn post iiôT. A. circensis. — ',. ludibus. — 5. audocitatc. 

— «>. apotupalesi. — 7. palo. - S. apotu palem. ••. scinos. — 10. soenobate. 

— II. supstitis. 



i 



r 



HAMARTIGENIA '73 

non mutât litteraturam : obtrecto quia aliud significat 
mutavit a in e. 

402. Clava est baculus ' Herculis, ferrum in capite 
habens cum qua hominibus minabatur mortem : argu- 
menta dialectica Erculeam clavam apellat. 

4(r>. a) Gymnosophistae dicuntur nudi philosophi qui 
sine MÎiquo indumento nudi philosofantur : yjuvo^- Graece 
nudus. h Mine aetiam quidam heretici occasionem su- 
mentes ex eo quod Adam in paradiso nudus constitutus 
est, dixerunt unumquemque nudum sacrificare debere. 
c) Unde et Adamitae ab Ada^ dicti sunt. 

404. ci Xy^iKWAT'^ id est candelas facit quae posite in 
templis super lapidem bas statuas liquentes delluunt. 
h) IdnUitrix id est idolo serviens. c) Idolatria dicitur ser- 
vitusquae Deo debetur, sicut dulia servitus quae homi- 
nibus impenditur: de qua ait Apostolus cf Paul, ad Gai. 
V, 13}. « Fer caritatem servit invicem », ur.c-e et idola- 
triae dicuntur. 

409. a) SVRGrr iX AVXILIVAI modo sub nomine 
o-entium quas Deus ad introitum Israhelitici populi 
destruxit, commémorât vitia quae spiritaliter per ipsas 
significantur. /)) Canancus Cana interpretatur zelus : 
inde Canaan commutans sive commutatus vel commu- 

tatio. 

4irK COXFLIGVNTC. idestaliquando internae cogita- 
liones. aliquando externae hominem (20 v*') ad peccatum 
provocant : et ideo dicit hii id est aliqua vitia EMINVS, 
iUi aliqua commuius, id est >prope quasi cum manibus 

confligunt. 

445. en HOSTUW id est hostilia : hosticus et hostilis 
idem est. h) liostire autem dicebant antiqui aequare : 
inde Ostis dicitur quod aequare vidctur in prelium, 
bine et hostorium-' dicitur lignum quo aequatur modius. 

ViS. 1ÎAEC'> ILLA P:sr BABILOX per captivitatem 
transmig-rationenique gentis ludaeorum de lerusalem 



1. 1);. a. — 2. Gvmn'. — M. àd. — i. incertat. — 5. hostiO^. — ♦>• Corr. ex Nec. 



7'i 



HAMARTIGENIA 

(quae visio pacis interpretatur) in Babiloniam (quae con- 
fusio vocaturi humani £(eneris suh diabolo captivitas et 
eius tran-miixratio post baptismum ad pristina peccata 
significabatur. 

441). ASS\ H id est Xabugodonosor cjui fuit princeps 
Assyriorum et Medorum per quem significatur diabolus. 

455. 1)I':S\'KS( \'Xr' id est desistunt : desuescere- est 
enim a consuetudine reccdere. 

m). lAM P. M. Pir.KT a) animae a dif.bolo ' capti- 
vatae vitiisque* omnibus servientes non possunt iam 
recordari spiritalium dulcedinem canticorum nisi per 
gratiam Dei iterum fuerinl emancipatac. b) Vnde et 
in l^salmo legitur CXXXVI, 4). « Quomodo cantabimus 
canticum Domini in terra aliéna? » 

'j(>l. a AXAIIIKMAI A H. anathemata dicitur à-ô toj 
àvaT'.O:-.:'.'. "• id est a sursum ponendo vel sursum pen- 
dendo''. h) Vestes enim sive aliae res votae suspende- 
hantur in templo et alienabantur ab illis qui eas ofTere- 
bant : unde pro alienatio. 

4()2. iMlAIIMlirmiS A. a Memphis civitas est Aeuvpti 
ex qua omnis regio illa vocatur Memphis. h Aegyptus 
quae ténèbre et meror interpretatur, diaboli regnum 
significat, mare vero per quod populus fugiens transivit 
baptismi mysterium ligurabat, per quod omnesa diabolica 
servitute liberantur. c) Et est sensus : Nonne melius fuis- 
set ipsum populum de Egyptu hoc est de idolorum cultura 
non liberari, quam postea in deserto vitulum aureum 
adorare? et nonne melius unum<quem>que' et levius 
sub original! peccato manere, quam accepto baptismo et 
remissione peccatorum, ad pristina iterum crimina 
inflecti? cl Levius itaque quia sicut ait Apostolus (cf. II, 
Pet. 2, 21 . « Melius est viam veritatis non cognoscere 
quam cognitam derelinquere. » 

465. LIMO ET PALEISex luto et paleis in Egypto late- 



i. deuescunt. — 2. deiiescere. — 3. do. — 4. uitisq. — 5. Apotuanatione. — 
6. ponendo. — 7. unuq. 






HAMARTIGENIA '^^ 

res ad civitates faciendas conficiebant, quia ipsa terra 
plana est sicut hortus et lapides non habet. 

467. a) PEU PRODIGIALIA' SIGNA Moyses XII 
misit exploratores ante populum qui terram repromis- 
sionis considerarent, ex quibus fuerunt Calep et losue. 
b) At illi terrae fertilitatem ostendere volentes, accepe- 
runt de fructibus eius mala videlicet granata et botrum 
mirae magnitudinis quem in vecte positum inter duos 
apportaverunt. c) Botrus Christum significat, duo viri qui 
portabant duos populos quorum unus qui praecedebat 
non vide bat quod portabat, quia ludei Christum credere 
noluerunt. cl) Qui autem subsequebatur videbat quod por- 
tabat quia gentiles Christum corporaliter videntes Deum 
esse, fideliter crediderunt. e) Vectis autem qui duos 
portantes coniungit-, fidei unitatem demonstrat, quia 
quod ludei promissum, gentiles crediderunt impletum. 

477. Vx\LLEM Botrionis id est Neelescol quae inter- 
pretatur Torrens Botri, unde apportaverunt exploratores 
botrum mala granata ficus et caetera. 

489. Aries est lignum caput habens ferratum quo milites 
muros frangunt. 

493-4. VALLO TRIPLICI trivallo id est fide Sanctae 
Trinitatis; vel doctrinam physicam ethicam catholicam^ 
vult intelligere K 

5œ. a) ALLOPHYLVS Hebraice cpjXiTTa'o;^ Graece; Pa- 
lestinus Latine: allophili autem dicuntur id est alieni- 
genae quia semper contrarii fuerunt populo Israël et longe 
ab eorum génère ac societate separati. 6) Ex ipsa gente 
fuit Golias, cuius <frater> (21 r«) lesbitenob sex^ digitos 
habens voluit occidere David : et mater illius Arapha 
vel Orfa, soror videlicet Ruth, vocabatur. 

502. IPSE CHARON ipse portitor inferni : dicitur 
autem Charon quasi acharon id est sine gaudio. 

507. SUBIECTAM VANIS Apostolus dicit (Paul, ad 

l. «Pdigalia. - 2. coniunget. - 3. laicam. - 4. 'i93-'i post 500 b. - 5. philis- 
teus. — 6. se. 



"lu. 

1 



HAMARTIGENIA 

Rom. VIIT, 20 . r V'anitati enim omni creatura subiecta 

est nolens. )• 

5<X). <^)VI l-VCTAMMX sicut ait Apostolus (Paul, ad 
l'iphes. VI, 12. -Non est nobis conliictatio adversus 
carneni et sano:uinein, sed adversus principes. » 

r>2(). a Belicil Hebreum est. interpretatur absque iugo : 
idoni est et Jieemoth, in Lalina aulcni linj^ua animal 
sonat propter quod de excelsis ad terrena cecidit et pro 
merito suo ut animal brutum ellectus est. b) ipse est et 
Leviatan id est serpens de aqui< ijuia in huius saeculi 
mare volubili versatur astutia '. c ï.eviathan autem inter- 
pretatur additamentum : (luorumnisi h(»minum?d)Quibus 
in I*aradiso semel culpam praevaricationis intulit et banc 
usque adaeternam mortem colidie persuadendo adicit vel 
extendit. 

:^23. NI'IMO TI. X. A. f. P. C. At'iA'S!; i' a< Xemo 
audeat diccre se ideo peccare quia Deus fecit ei corpus 
quod a peccatis cohibere non potest. 6^ Unusquisque 
enim per Dei gratiam carnis illet tbras superare valet-. 

7)27. QVIPPEANIMVS animas et anima idem est id 
est substanlia (|ua vivimus, sed hanc faciunt difieren- 
tiam : anima est qua vivimus, a ni m us quo sapimus. 

'\M. VIIIWS id est \enenum '; pro vita hic posuit. 

7<\i^. MlvDM A l() (i) id est venenato vulnere. b) Medi- 
cor T'o ' |jLi7()v * est, unde medicari dicuntur sagittae quando 
toxicantur : et in hoc <loco> in malum. 

rxxi SElJ(^\ll) i'^(i() nostrae mentis cogitationes quae 
soli Deo cognitae sunt, diabolus scire non potest; sed 
quia ipse subtilissime naturac c.>î, mala quae interius 
cogitainus per quosdam nostri corporis gestus intelligens 
hortatur ut ea opère compleamus. 

504. Ai^ESSALOX vel Absaion a interpretatur patris 
mei pax per contrariam dictionem. 6 Etenim magna 
crudelitas extilit hoc quod gessit contra patrem. 

r)7î>. NOS Die. XVM a primas homo liberum habuit 



4 



« 



HAMARTIGENIA "^ 

arbitrium et poterat per naturam virtutes diligere et 
vitare vitia : neque enim habebat in se bellum vitio- 
rum, sed postquam volens peccavit amisit liberum arbi- 
trium in bono ita ut iam nil boni per se velle possit 
nedum facere sine gratia Dei; et non solum volens, sed 
aetiam nolens peccet. b) Unde malum quidem a nobis 
ipsis habemus, bonum autem tantummodo a Deo. 

583. FVSAE PROLIS fusam prolem vocat fusum 
venenum unde proies nascitur. 

58'i. NON SEXV FEUTILIS non enim habet sexum 
consimilem aliarum bestiarum ut possit partus effundere, 
idcirco moriendo eos emittit. 

592. CARO P. caro ablativus est ab eo nomine quod 

est cariis. 

cm. Jleptantes^ CXVVIA catulos vocamus quicquid 
unguibus saevit, sicut leones, lupi et caetera. 

607. POSTVMA postumus dicitur qui post humatio- 
nem patris nascitur. 

614. HYDRl a) Hydra vel hydrus serpens, qui in aquis 
habitat, b) -iotop - enim Graece aqua dicitur. 

618. PUERP1':R]1S=' puerperium est pueri partus. 

625. DOMINVM DIXISSE PROFANIS in Evangelio 
leoitur (Johan. VIIi,39) Dominum dixisse ludaeis «Vos 
ex pâtre diabolo estis ; si filii Abrahae fuissetis... » 

628. PR0(\\E(;A L. pro interiectio dolentis ^ (21 v«) 
ex quo componitur pro dolor et pro nefas. 

634. INDI populi sunt subsolitani-» qui propter solis 
nimium ardorem nigra corpora habent. 

()36. VO(\\NS IN FORXICEa) fornix est domus ar- 
cuata id est lupanar, prostibulum, meritorium : idem 
sunt, locus videlicet, ubi meretrices meretricabantur. 
b) Sensus est : plus volens in fornicibus lilios concipere 
quam Christo régi nubere. 

()37. PELLACIA LITEM pellax dicitur fraudulentus, 
versipellis, unde pellatia dicitur fraus. 



i. astatua. — 2. r.2:* p.ist 527. — ?,. venenu supra. — 'i. ton meson. 



1. Raptantes. — 2. îdor. 



3. Pueri is. — 4. dolem. 

lit 



o. subsolitni. 



78 HAMAIITICENIA 

645. Degener et VM'VO XHC SK MAXVS IXQVIXEl 
id est si Deus voluisset nec voluntate nec opère scilicet 
pollueretur homo'. 

650. DAMPXxV AVHKS id est obdura scilicet- fac ne 
audiant tantum nefas. 

652. COX'CIPIAT id est suscipiat, id est ne eorum 
prava audiam eloquia, omnes sensus obstrue '. 

671. AXIMAHE PVDK IS a\ id est castis ; castitas in 
hominibus gloriosior est quam in angelis. b) In angelis 
enim félicitas naturalis est, in hominibus autem virtus : 
et ideo quod ilii naturaliter habent, isti per laborem 
habere conantur. c) Hominum quam angelorum castitas 
laudabilior et maioris meriti quodammodo dici potest. 

681.IMP!<:MIlSHn'MQVKA.P.((Cum()MNlA»inquit-^ 
« tibi daret Dominus, de libero arbitrio esset avarus ut 
non eum tibi daret. » 

iW. IXTEH VTlîAMQVK VI. DïSi. a Homo per Dei 
gratiam ad agendum quicquid voluerit liberum*' arbi- 
trium habet. /) Si enim aliquis iniustus bonum faceret, 
nullum inde premium accipere posset ; et si iterum 
nolens sed a Deo coactus malum ageret, nullum pro hoc 
supplicium pateretur. c. Deus autem aliquid hominem 
ad bene agendum nolentem misericorditer cogit : ita 
tamen ut illius bona voluntas postea subsequeretur. 

696. Indolcs est proprie imago future nobilitatis quae 
in pueris videtur. 

713. IIEA ( fllMIXIS non quidem legitur quod suase- 
rit ei" ut manducaret, sed in hoc quod dicitur de diabolo^ 
intelligitur quia suasit ad comedendum. 

715. VI H ET IPSi; IJBEXl Eli ai denique Adam scie- 
bat mulierem pomum vetitum comedendo peccasse, sed 
eam in tantum diligebat ut propter illius amorem, ne sola 
periret, illud etiam comederet. b) Unde ait Apostolus cf. 
Paul, ad Tim. I, 2, 14. a Vir non est seductus, sed mulier. » 
c) Itaque a Domino increpatus in eam voluit retorquere 

1. 6-45 post 652. - 2. s. - 3. 050-52 post 037. -4. Iropiis. - 5. Corr. ex inquid. 
— 0, libu. — 7. ei'. — 8. d. 



HAMARTIGENIA 79 

peccatum dicens (Gen. III, 12.) « Mulier quam dedisti 
mihi » similiter et mulier interrogata in serpentem reflexit 
culpam, dicens (ib. 13) « Serpens decepit me.» d) Quo 
morbo hodieque laborat genus humanum. 

731. SVB IMAGIXE DVPLA très angeli fuerunt, sed 
tertius cum Abraam remansit, duo venerunt ad Sodo- 

mam. 

735. QVAE M. F. C. Sodoma quae interpretatur pecus 
mutum, mundum significat, cui si quis semel renuerit, 
non débet iterum illius vanitates intueri. 

742. SOLIDATA METAELO metallum vocatscriptura » 
quamcumque petram durain, ut illud: « Positus est ad 
resecanda metalla. » 

748. Monumenta rigantia illam statuam vocat in qua 
demonstratur antiqua noxa videlicet respectionis post 

dorsum. 

761. a] Propolac sunt tabernae id est domuncule ex 
tabulis ubi venditiones fiunt pigmentorum^ aut aliarum 
rerum. h) Meretrix vocatur eo quod mereat pretium vo- 
luptatis, unde meritoria loca dicuntur id est lupanaria. 

7(V2. a) Circus est locus ubi ludi circenses agebantur : 
superius (361) expositum est quid sit. b) Iklva^ Graece 
famés, inde popina dicitur culina eo quod popinae dicun- 
tur culinae quae iuxta termas fîebant in quibus milites 
egredientes a balneis cibos i22 r«) sumebant. 

769. EN TIBI SIGNATVM * est scilicet : quomodo 
homines libero arbitrio utuntur. 

778. Aspice RVTH a) nota est historia ; populo Israël fa- 
mem paciente, Noemi cum duobus filiis suis Maalon et 
Cellion ad terram Moabitidem perrexit : quorum unus duxit 
uxorem ibi nomine Ruth, alter verosororem eiusOrfa sive 
Arafa. b) Denique illi duo fratres in eadem terra mortui 
sunt, Noemi autem cum audisset quia respexisset Deus 
terram Israël reversa est cum duobus nuribus suis ; cumque 
venisset prope terram suam dixit illis (Ruth. I, 11). 

1. scripturâ.— 2. picmtO^. — 3. Pina. — i. signtû. 



80 



HAMARTIGENIA 



«< [levertimini filiae. • c) Tune Orfa inalens pristinos 
cultuset idola colère quam Noemi insequi, reversa est, 
Ruth vero secuta est eani. d Unde in Paralipomenon 
leffitur (immo Ruth. 1, 22 . « Reversa est in Bethléem ' » 
id est in panem. 

7a=>. R\'TM-^ DVM P. S. de ista Ruth-^ in Isaiae pro- 
phetia legitur XVI, 1 . <• lùiiitte agnuni Domine domi- 
natoreni terrae de petra d. a. m. f. s. O Deus pater e.a.d. 
id est Christum de petra id est dr Ruth (jue petrina idola 
coluerat : « déserta ;), quia ipsa déserta erat a viro : « ad 
monteni f. s. » id est ad aeclesiam *. 

78î>. Fulciira vocantur lecti vel quicquid fulcit id est 
sustentât unde et fulcita ■ ciuain hal)emus cuni qua 
insedemus, fulcra etiam cancelli vocantur stiphadia 
idem sunt) sed proprie lectorum. 

781). 111\'L('\'M hio hias verhuni unde venil hiulcus, 
hiulca, riniosa et aperta res'*. 

790. PERVKX' SI-; SlMVf., filVIVM a) Pittogoras 
Samius ad exemplum humanae vitae primus y litteram 
formavit cuius vir^jula subtcrior * primam aetatem signi- 
ficat, incertam quippe, et quae adhuc nec vitiis nec virtu- 
tibus so dédit. />/ BIVIVM autem quod super est ab 
adolescentia incipit ; cuius dextra pars ardua est, sed ad 
heatam vitani tendens, sinistra facilior sed ad labem 
interitumque deducens. ( De qua Persiusait HT, 5G-57 . 
c( Et tibi quae Samios deduxit litera ramis (ramos Pers. i 
Surgentem dextro monstravit limite calleni. » 

7î»2-9.'î. (i Spinc(nn silvani et scopuloscnn semitaDi 
labores et erumnas dicit quae boni viri in praesenti 
seculo pro Chisto perferunt. h) Velud scriptum est (Act. 
XIV, 22 : « l\-r multas tribulationes oportet nos intrare 
in rei^num caelorum. » 

802. OMXIIUS VXA SVREST XATVRA contra 
mathematicos loquitur qui dicunt omnium hominum 
mores actus et evti.tus secundum constellationem fieri 

1. leem. - 2. lîut, c.rr. rx Rud. - 3. Corr. ex F^udh. - i. aedesium. — 
5. fuciUi. — 0. 789 post 7W. — 7. subtior. 



HAMARTIGENIA 



81 



et sub qualicumque signo fuerit natus, illius naturam 
hominem habere confirmant, sed mentiuntur. 

8()7. VI SCO viscusviscerisdicitur quicquid intracorium 
tegitur. viscuni visci gluten. 

824. PIIAKSCIVS INDE P. infernus propter diabolum 
non propter hominem factus est, Domino adtestante qui 
in Evangelio ■ Matth. XV, 41) ait : «Qui praeparatus (para- 
tus, Vulg. ) est diabolo » sed quia homines diaboli facta 
imitantes inferni supplicia sustinere necesse est, propter 
illos aetiam lacta fuisse dicuntur. 

828. IM']11PETVIS s. a) quidam dicunt vermes in igneis 
flumtnibus inferni vivere non posse, sed Beatus Augus- 
tinus V. 1). XXI, 2) hoc non esse dubitandum <dicit> 
cum etiam vermes habeantur in aquis calidis thermarum 
quorum natura est ut si foras fuerint producti cite 
moriantur. /)) Salamandra quoque serpens in mediis 
flammis sine dolore et consumatione vivit et non solum 
non uritur sed aetiam incendium extinguit. 

833. Abi/ssus est profunditas ac^uarum inpenetrabilis. 

852. f\>stliminium dicitur reversio ex captivitate : 
([uando aliquis in exilium ire cogitur et iterum rele- 
gatus post multosdies revertit, ipse reditus postliminium 
dicitur post captivitatem, quando quis limen domus suae 
diu dimissum revisit ; vel postliminium in scripturis 
vocant auctores ad alia transeuntes (22 v«) intermittunt 
aliquo spatio et iterum ad incepta revertuntur. 

853. CAX^A FI DES ideo dicitur eo quod in canis id est 
in senibus habeatur seu quia sacrificantes Fidei ma- 
num albo panno velabant, per hoc ostendentes fidem 
absconsam fieri debere. 

a~>'i. POST DlVElîSOHIxV 1 diversorium dicitur hos- 
pitium a divertendo ubi iter agentes divertunt causa 
hospitalitatis. 

850. Divitihus parabolam evangelicam tangit a Eazaro 
paupere et de Divite. X'id. Luc. XVI, 19). 



1. diuer?oriaria. 



6 



Il 



82 HAxMARIiriENIA 

863-60. a) Secundum eos loquitur qui dicunt infernum 
esse apud antipodas : illi enim inferiorem partem terrae 
possident nos vere superioreni et polus dividit nos ab eis. 
b) Et ideodixit im\ «POLVSMKDIOOVE». 

868. PAl-I.A est proprie vestis cum qua sacrificabatur 
Palladi. 

873. CILIOVE a) cillere dicimus movere, unde et cilia 
vocantur a crebris motibus sive a celando eo quodoculos 
tegant. b) Nam pilos ciliorum quos hic setas vocat tau- 
tones nominamus. 

876. Nil . FERRVGIXEVM ferrugoest genus purpurae 
nigrae quae in Hispania invenitur, inde ferruginea res 
dicitur subnigra. 

881. Tile ^ ultima est omnium insnlarum ultra Bri- 
taniam, ultra Orcades in qua ut Solinus dicil cf. p. 21Î), 
26 Momm.) homines tempore hiemali herbis una cum 
suis pecorihus- vivunt, estivali autem caseo et lacté, 
panem omnino nesciunt. 

m^, PKHKVXT SV13 NOCrK COI.OllES secundum 
eos loquitur qui dicunt omnes rescoloratas perdere suum 
colorem nocte. 

888-81). SINISTRF SKV DKXTRI dextrum seu sinis- 
trum aerem vocat dextram vel sinistram viam quarum 
una ad vitam, altéra ducit ad interitum. 

i)12. ShiyX'l^STRA •' a< sequester dicitur inediator, qui 

inter duos rixantes pacem mittit. />. Inde Alo^'ses dicit 

(Deut. V, T) Sequester et mediator fui inter vos et Deum. » 

4:) Virgilius quoque ait Aen. XI, 133) « Séquestra pace » 

codd. Verg. pace séquestra id est médiatrice. 

i)\\. VKNTVRIS^ S()1JH\ S id est diebus quia ipse 
vidit omnia quae ventura erantaecclesiae usque in finem 
mundi. 

921. Volucla et involucla dicimus involutiones vesti- 
mentorum sed in hoc loco involutionem mortui hominis 
in sepulchro involucla vocat. 

1. Tilo. — 2. peccoribus. — 3. sequestrea. — 4. Uenturib;. 



HAMARTIGENIA 



83 



922. Ternam NOCTEM dicit caelum terram infernum. 

944. Conclamatos dicimus desperatos. 

951. Quadrans a) est quarta pars cuiusque rei. b) QVA- 
DRANTEM MINIMVM dicit in hoc loco minimum pec- 
catum sive omnia peccata generaliter quae homines in 
terra committunt ; terra enim quarta pars est inelementis. 

EXPÏJCIT AMARTIGENIA. 

INC PSICHOMACHIA. 

Pax quando est adverbium comicum blandientis id est 
apage sis, corriptur, quando autem nomen est, produ- 
citur (Cf. p. 118,14-16^. 



PSVCllOMACllIA 



(( v^y^-:' vcl '\'^-i't,'' (iraece (iniiiia f.atino. macliia piii^na: 
in de psichonuichia piigna animae eu m vitii^. 

/> Aurelius'' Prudens Virtutuni proelia Clemens ('uni 
X'itiis cecinit nietrica ^ scoiasticus arle. 
Prac'f. 

1. PRIMA C. V. Abraham exempluni tldeliter cre- 
dentium fuît quia ipse prinius credidit Deo et reputatuni 
est ei ad iustitiam. 

2. AIÎP»AM (7) interprelalur pater excelsus. Abraani 
vero pater multaruni, suliaudis gentiuin vel omnium. 
/) BMA'i'l SEMINIS idcstdiristi dequoei a Domino prae- 
dictum est (ien. XXIF, 18 : « In semine tuo henedicen- 
tur omnes pentes > . 

\\. ADIE' TA id est incremcntata, augmentata. 

7). SKXILi", PKjW'S «/ id est fîlium quem in senec- 
tute genuit. /) 0\'l DICAV'IT imolavit quia quantum 
in se fuit euin Deo sacriticium obtulit. 

1). CVM IMIOFAXIS (iEN'I'IBVS id est cum vitiis : 
sicut Apostolus ait (Paul, ad Ephes. \'l, 12): «Non est 
nobis conluctatio adversus carneni et sanguinem. sed 
adversus principes 2:î r et potestates et contra spirilalia 
vitia nequitiae in celestibus. » 

il. PROLKAI CONIVCALIvM sicut Abraham filium 
coniugalem gignere non potuit antequam reges qui Loth 
vinctum tenebant, superasset, ita nemo virtutes ex se valet 

1. Psicbos. - 2. psiche. — ?>. Aiireli. — \. me metrica. 



PSYCIIOMACHIA 



85 



\ « 



^ > I 



«•icrnere antequam vitia sil)i repugnantia penitus devi- 

cerit '. 

12. MATREM VlRTVTl": Sara enim, de qua Isaac 

natus est virtutem significat -. 

15. ViC^TVM EEFv()( IIS ubi quinque reges praedati 

sunt Loth. 

18. PxVTRVELiS est filius fratris=', sed in hoc loco 

pro patruo accipitur. 

19. Abraham post praedones currit. 

24. QVEM GAZxV a) gaza lingua Persica divitiae 
dicuntur. TRIVMPHVS N. 6). quia de quinque regibus 
triumphabant Sodomorum. 

25. CAPTiS 1\ nam ipse gazae impedielmnt eos in 

redeundo. 

26. FERRVM STRINGIT strictus et districtus dicitur 
gladius evaginatus atque nudatus, inde districtuni iudi- 
tium dicitur apertum et manirestum. 

ao. MON 1 LIA sunt ornamenta mulierum pendent ia 
de collo ad pectus, dicta a monendo, eo quod moneant 
mulieres subditas esse viris suis debere. 

^2. LOTH IPSE RVPTIS (atexoche figura est in hoc 
loco id est discretio nominis quia omni '' praeda numerata 
Loth ipsumnominatimadultimum commémorât ••: idem 
est et To TzoiTTov « id est ex nomine dignitas. 

33. ATTRITA BA( ISa) bace proprie dicuntur fructus 
lauri sive racemi ederarum : sed hic pro nodis catenarum 
ponuntur. h) Bacca vero per duo ce ministre Bacci id 

est Liberi. 

.T). REDIT R. Abraham devictis hostibus recepto Loth 

cum Victoria revertitur. 

38. ADHVC RECENTEM id est novum et sanguine 
interfectorum adhuc poUutum. 

39. a) Ubi Abraam décimas offert etMelchisedechpanem 
et vinum. MELCHiSEDECll (43) 6) rex et sacerdos Dei 
summi sacerdos dictus est quia ipse panem et vinum 



1. 11 post 12. - 2. 12 post 9. — 3. Corr. ex patris. 
— (>. Ton Tpcn. 



4. oma. — 5. comerat. 



t 



I 



86 PSYCHOMACHIA 

Deo obtuïit non hostias de victimis taurorum nec 
pecudum : unde iam praesignabat mutât ioneni légal is 
sacerdotii. c) In Xovo enim Testamento sacrificium vic- 
timarum translatum est in sacramentum corporis et san- 
guinis Christi. 

40. REX u) scilicet Salem quae postea dicta est Hieru- 
salem. b) Duae Salem fuerunt, una in luda de qua nunc 
disputatur, altéra civitas Cichimorum K 

'i2. PRODIT A. S. a) non^ quod Melchisedech sit sine 
pâtre nec sine matre sed quod subito sic introducitur ut 
nullaeiusgeneris origodemonstrelur. b) Unde et Apos- 
tolus (Paul.adHeb. VII, 3) eum sine pâtre dicit fuisse, 
sine matre, sine genealogia ; quia Christus qui per eum 
significatur sine pâtre fuit per humanitatem, sine matre 
perdivinitatem. c) Natus est enim de pâtre sine matre, 
de matre sine pâtre. 

45. MOX KT TRlFOKMiS AXGI<:L\S isti très angeli 
qui meridiano diei tempore Abrahae sedenti in ostio =' 
tabernaculi sui apparuerunt, unum Dominum Christum 
significant : unde et Abraham très videns unum adoravit ; 
ubi Abrahair. sul) arbore eum angelis loquitur et Sarra 
post hostiuni ri si t. 

4G. a) Magalia id est habitacula. 6; Mapalia dicuntur 
lingua Afrorum parvae casulae pastorum : idem est et 
magalia, magal enim lingua eorum casa dicitur sed 7na- 
galialongam habet ma, mapalia vero brevem. 

47. ET quietam idest vacuam. virtutepariendiprivatam, 
cui desierant* fieri muliebria-' et ideo parère cessaverat! 

48. Exsaiiguis a, id est sine sanguine menstruali. 
6) STUPET id est miratur id est filium quem in iuventute 

haberedebuerat iam anuselTectamiratur:undeet Domino 
dicente ad Abraham (Gen. XVIII, 10 , « Veniam ad te 
tempore isto, vita comité, ethabebif- tilium Sara uxor 
tua >., Sara risit post (23 v- hostium tabernaculi, quasi 
dubitans. 

1. Leg. Sichemorum. — 2. Corr. ex nan _ '^ k«o»; , j 



y 



PSYCHOMACHIA 87 

VJ. a) Pocnitcns id est quoniam risit increpata poeni- 
tuit b) Poenituit enim illa sui risus, Domino increpante 
illam, quia' irrisisset dicens, (Gen. XVIII, 13). « Num 
paritura sum anus? », unde et ipsa perterrita negavit di- 
cens (ibid., 15). (( Non risi ». 

50. Hec AD FIGVUAM illud quod nobis gerendum est 

significat"-. 

52. VIGILANDVM IN ARMISarmapectorum virtutes 

sunt-*. 

57. SI QVID TRECENTl B. N. A a) per trecentos fidem 
Sanctae Trinitatis accipere possumus, et ita iungendum si 
noverimusquidpossint: iste numerus id est CGC 6)Tau 
littera quae fi-uram crucis Christi ostendit sine dubio 
exprimitur : X vero et VIII perfectionem operum eum 
fide Sanctae Trinitatis désignant, o Sexies enim terni vel 
terseniX et VIII conficiunt.d) Hoc itaquebellum Abrahae 

contra IIH reges allegorice signihcat bellum virtutum 
et vitiorum. e) Pater ergo fidei et prima via credendi 
Abram pro fratre suo Loth contra IIII reges dimicavit et 
vicit non in multitudine exercitus sed in trecentis X et 
VIII vernaculis expeditis. f ) Sic et unusquisque nostrum 
pro anima sua tamquam Abraham pro fratre contra IIII 
reges id est contra spiritales nequitias spiritale bellum 
gerat eum trecentis X et VIII vernaculis id est eum auxi- 
\\o Sanctae Crucis et perfectione bonorum operum atque 
tide Sanctae Trinitatis. 

59 MOX id est deinde^ IPSE CHRISTUS a) idest 
anima a servitio vitiorum liberata et CCCVIII spiritaliter 
intellectis. VEllVS- EST6) quem sub verum sacerdotem 
significavit Melchisedech, cuius genealogia inenarrabilis 
fuit quia secundum divinitatem Christus ita genitus inef- 
fabiiis est et sicut ipse dicit, (Johan. XÏV, 23) : « Si quis 
diligit me,sermonem meum servabit et Pater meus diliget 
eum et ad eum vemiemus et mansionem apud eum facie- 
mus ». c) Ideo dixit. 



1. qui 



i. _ 2. 50 post 52. - 3. 52 post 49. - 'i. Supra. - 5. Verras. 



88 FSYCHOMAC IIIA 

Chi. THIXITATIS hospite. 

^Ps. !. CHUISrK G. H. a) Virgilii est isle versus qui 
ait (Aen. VI, r>() : « Phoehe gnives Troiae soi^iper mise- 
rate labores >». />i In praefatione superposita facit pro- 
positionem, modo in\ ocationf^ni. .ici ultimum norrationem 
more poetarum. 

2. CLN'ISa ici est <][loriaris excelles polies \ !;;t>s. !> K/.'j(,j ' 
Graeceausciilto, Latine vero cluodiciturexcelleo. ci I*1U)- 
PKIA -, S. V\A quia F'atris et l'ilii una est virtus. 

3. D\: XOMIXK trino a) id est de 'JVinitatis nomine id 
est Patris et Filii et Spiritus S;.ncti. f) Alii VTUOQX'l-: 
Patris et Filii. 

4. NON TAMEN KT SOIA'M u quia sicut l .eo Pnpa 
dicit ide Pentecoste, III, Il .( IJeus solitudinefii non 

recipit. » EX l'AFIU*: < Ilf^lS'I K b) Deus enim dicit 

per prophetam îs. LXVI,'.) (juia: « Alios p.-.!-ere faeio, 
n u rn q u i d i p se n o n ge n e r a 1 ) <> .' . . 

8. SEDiriO a) id est perturbatio. /)) Seditio dicitur 
per contrarium quasi sedatio, quod vix possit sedari. 

10. FV'IillS (i très sunt Furiae infernales quarum 
prima est Alectoquae inpausal)ilis Latine dicitur : Tesi- 
fone autem vocatur alia quasi tovtiôv -^(ovr, ^ ve! (juasi T-^r-or 
çc.vr. * id est istarum vox vel ultrix vox ; tertia Me,:,cra 
quasi u£y7/y id est contentio. b, Primum enim non 

pausando funam concipere, secundum in \ ocem erum- 
pere, tertium iurgium protelare : sed hic pro omnibus 
vitiis accipiuntur. 

Il.AlI^LIOHK MAX\' nieliorem manum aciem Vir- 
tutum vocat. 

12. NKIîVIS id est in fortitndine (juia nervi forlitudo 
corporis sunt. 

13. EXPOS VISTI a) id est tradidisti, sed eos virtu- 
tihus comfortasti. 6i Exposita res dicitur manifesta 
aperta quasi extra posita. 

21. IMUAIA PEllT a) quia fides prima est omnium 



1. cluo. - 2. i'rop. - 3. tuton fone. ~ '.. tesia fonu. - 5. mcpale aens. 



é 



PSYCHOMACHIA ^ 

virtutum. b] DUELLI duellum dicitur bellum, per- 
duellio vero tempus illius belli. 

22. AC.KESTI, quia fides in rusticis et pauperibus 

maxime viget. 

23. NVDA lîVMEROS a) modo ostendit habitum 
Fidei quem antea dixit et (2ir«)<est> figurata locutio, 
a Nudoshabens humeros » sic et caetera *. 6) Exerta expe- 
dita nuda-. c) Lacertos id est brachia. 

2:). XECTELIS MEMINIT a) id est armis vel lanceis. 
b) Quia martyres non praemeditabantur quid principibus 
res pondère deberent iuxta Domini praeceptum dicentis 
(cf. Luc. XTI, IL: « Cum steteritis ante reges »et reliqua. 

30. ILLA H. a) id est Fides Idolatriam conculcat. 
/))TEMP()UA VITTIS id est diadematibus\ coronis 
quia veterum sacerdotes deorum vittis coronabantur. 

31. ALTIOH INSVRGENS gestum boni militis osten- 
dit qui altior insurgens umbone scuti alterius pedem * 
conculcat et sic hostem interficit. 

a3. ELISOS idest evulsos nimia artatione. 
3'i. Comertia sunt commutationes et quasi tune com- 
mertia facimus quando llatum recipimus et mittimus. 

35. DIFKICILEM OBITVM id est gravem et tardam 
mortem quia moriens longa suspiria emittebat. 

36. QVAM MILLE COACTAM scilicet Virtutum; fini- 

tus numerus pro infmito. 

39. VESTIRIER OSTRO id est purpura: purpureus 
enim color martyribus convenit qui sanguinem suum 
pro Christo fuderunt. 

40. EXIN a) deinde; interfecta Idolatria. b) GRAMl- 

NEO viridi, herboso. 

ri. SODOMITA LIBIDO a) qui apudSodomitas maxime 

crevit. 6) Sodoma autem pecus mutum vel caecitas inter- 
pretatur, quia amore mutorum animalium caecitatem 
libidinis sequebantur. c) Sodomite exclusores quia exclu- 
duntur a regno Dei. 

1. Post. caetera nuda-caetera itérât. - 2. 2:ib gl. supra. - 3. dadematib. - 
11. pcde. 



90 PSYCÏIOMACHIA 

\3. ARDfCNTI SVIJ^IIX'HK quia Libido et ardorem et 
fetorem <emittit> sicut sulphur quo Sodomite perie- 
riint. 

53. IfOr HA fVF'T a) l*udicilia extinctam libidinem 
vitupérât, b) Vox est victoris vel insultantis. c) Castitas 
conversa ad suos inquidde Libidine « hoc habet •>, subau- 
ditur quod meruit, proverbium vincentium. 

r)iS. Tiuic (). \\ id est conturbatrix : numquid dicemus 
te potuissf ? 

(»(). 'riLAl.AMV'M ai autem diclus izo toj OiX^-v^ id est 
a voluptate. 6, Et proprie thalamus locus ubi virgines 
amittunt viri^inittiteni suam. 

(Vl. ex llO.-^l'f*: Irop/ieum a id est palmani. b) zzozr,- 
Graece conversio, inde tropheum dicitur a convertendo. 
c) Inter tropheum et triumphum hoc interest: tropheum 
caelebrabant antiqui quando hostes in fugam vertebant, 
triumphum vero quando interficiebant. 

ii6. uj Sensus est : fortasse ideo interfecto Oh>ferne ^ re- 
viviscere * potaisti quia ludithsubumbra le^^is pugnabat. 
b) Significat enim aeclesiam, Olofernis vero Diaboluni, 
quem modo veraciter aeclesia interficit. 

70. NVMQV'II) si illam contempnis, ut iteruni surgas 
in bello? 

74. FKMIXA ( iilUSTVM femina sexum significat non 
corruptionem sicut et mulier. 

75. MOlilAl.KM DK M. H. omnem enim humanae 
substantiae naturam habuit excepto peccato. 

76. INDl-: OMXIS a) id est homines per incarnationem 
Fihi Dei, <iiiii> David facti sunt. 6) Que COXCHMT 
ILLVM id est Christum concipimus quando in eum cre- 
dimus, parturimus vero quand( ) eum aliis praedicamus 

78. VEllBVM QVfPI>K cv inde carnis'- non commix- 
tionem passus, neque divisionem : divinitas*' iUius non 
conversa est in humanitatem nec humanitas in divinita- 
tem. 6) Nec divisionem : quia non duae sunt personae sed 



PSYCÏIOMACHIA 



91 



una,quia divinitas assuinpsit verum hominem secum in 
una persona ; ut idem Christus sit perfectus deus et per- 
fectus homo in una persona. 

92. PROSTIBVLVM a) id est domus meretricum id est 
lupanar. 6) MANES dii infernales sunt. c) OCCIDE id est 
cade : a cado cadis venit occido correpta penultima, a cedo 
vero producta. 

93. Trucles sunt conti quibus naves impelluntur id est 
truduntur, unde trudere dicimus impellere. 

95. VORTEX id est vorago aquae (24 v«) ubi in giro 
rotat et apropinquantes trahit ac mergit et dicitur a vo- 

rando. 
99. GLADIVM lORDANlS Sancta Pudicitia gladium 

maculatum sacris undis purificat. 

\0(}. Scabî-um asperum dicimus : inde scabies dicitur, 
asperitas humani corporis. 

107. CATHOLICO IN TEMPLO a) id est de Catholico 
dicit quia et Arriani habent baptismum sed, quia extra 
Aeclesiam Catholicam est nihil proficit. b) Bene dicit 
« Catholico )^ quia legimus et virgines fuisse sub Arriana 
heresi,sed eis nihil <proderat> quia catholico in templo 
consecrate non fuerunt. c) AD ARAM gladium condit ad 
aram quia virginitatem et pudicitiam suam Deo commen- 

dant. 

109. GRAVI STABAT graves dicimus honestos, 
utiles; econtra levés, incompositos, inordinatos. 

lil. a) PERVIA PILIS id est telis id est lanceis: hoc 
pilum et haec pila, unde primipilus dicitur vexillarius qui 
primus signum ad proelium portât, b) PERVIA^ id est 
quia pectora eius nuda erant et patentia ad vulnera acci- 

pienda. 

113. HAXC PROCVL a) Iracundia percutit, Patientia 
non pavescit. b) RICTV id est nimia oris apertione : ore 
enim aperto veniebat quasi eam devoratura. 

114. LUMINA FELLE habitum irascentis ostendit. 



1. Paruia. 



\ 



92 PsycitO-\rA( riiA 

ll(>. COXTO contus est o^enus teli quu naute utuntur, 
ex utraque parte ferrum habens et in medio lenetur ; 
unde navioantes proeliantur : vel lancea uîroque capitc 
ferrala qua naute bellanl. 

118. Llf^EIîA XOSTlUf/ Patientia intrepida, Iratrucu- 
lenta; In» l^acientiam increpat. /) Ira instabilis, Palientia 
immobilis. 

122. SVH \VS\'\\ sub stomaclimii dicit quia' in stoma- 
chosedesest iracundiae (unde stomachor verbuin est id 
est irascor, et convitia <,^ravissima tcla sunl ad iracun- 
diam pro vocanda m . 

125. AdiDiKins genus est lapidis durissimi qui- nî san- 
guine hircinocalido molliatur. st ulpi non potest. 

126. l'oracha Oosa: ' Gniece pectus l.atine, unde toraca 
id est lorica dicitur. 

127. TlvXTA contextiones i IM^IÎ INTORTOScr Id est 
hamatos-' : hami" enim sunt circuli c]uil)us lorica contexi- 
tur. 6) 7'o/7o.s id est fortes. 

f2(S. f \r)K quia loricata erat : l^aciencia ubique secura. 

l'n. ('AP\ LVM est illudquoddegladio in manu tene- 
tur, quasi <a> capiendo dictuin. 

138. Dl*:X'r!5 \ S\'fU.iM!S(7 irestuni ferientium depin- 
gil. 6)C()X!<A conilorconiteri^facit praetoritumconissus 
su m : coiior vero conatus sum, 

ri3. Calibem CAl .1 lîS est grenus ferri optiini et tenaeis- 
si mi. 

ri8. Dl\( OPJS P. quia pudor atque verecundia illi 
erat portare vaginam sine gladio. 

I.>3. I{ASff,E Kl(]rr Ira semelipsam perimit. 

irC). \'I(1MVS inquit' IVilientia; Iram prosternens Vir- 
t:i tes confirmât. 

102. IIAEC EIKATAidest Patientia ; cum lob médias 
acies transit. 

l<r,. FHOXTi: Si;VERVS id est tristis propter vul- 



1. qui. — 2. quem. — 'A. Torax. 
- 7. Corr. ex inquid. 



— t. Supra. —5. humatos. — T.. humani. 



PSYCHOMACUIA 

nera <MULT()> id est multis funeribus gregum suorum 

ac filiorum. ., 

170 ET PEKDITA QXA l'QN'E ici est pro omnibus per- 

.litis dupla recepit absque filiis ' qui salvi erant cum Dec 

17', VIRTVTIBVS o.ssoii«/ur id est omnibus impu- 

..nantihus Vitiis Patientia victrix virtutibus assotiatur. 

" 178. FOKTK 1>1-:H l.! i VSAS id est Superbia ad spec- 

tacula se mirificat. . . 

I7<t l-'l'FKKXl K()\0 id est superbo, sine freno : hic 
et haec' effrenis dicitur et infrenis; eiïrenos dicimus 
e.mosduris morsibus oblirmatosqui nonoboediunt frenis. 

18'' F\STV- oi fastus^^ id est superbia quarte decli- 
natiônis et venit a no.nine quod est fastidium id est 
tedium vel nausea quia omnis superbia fast.dium habet. 
h) Fastus vero fasti libres annales signdicat. 

,8r. CAIIBASKA carbasus genus est (25 r") lin. moU.s- 
simi et candidissimi unde vêla optima fiunt : pro.nde 
aliquandoproipsisvelisaccipiuntur. 

188. LIMBVS est ora id est circuitus clamidis vel ah- 
cuiusvestis quam nos ornaturam dicimus. 

181». 7'fn)i!.s«,s- alii i!i<yes/«.s-. . . • + 

190 Xl'C MIXVS scilicet sed similifer ; quia' sicut 
illa veslilms, ita et equussui instabilitate superbiebat^ 

191 LVP \'i'IS lupatum genus est freniaculeati, sic dic- 
tum eo quod similitudinen, dentium lupinorum liabeat. 

19'' Iivr iLlAC nesciebat enim stare in uno loco : si- 
,.num siquidem ■ boni equi diu in uno loco stare non posse. 
" 197. 1;T faleratum faleris ornatum : falere proprie 
sunt ornamenta equorum quae Graece r.p;rT:..a'^ dicuntur. 

l'XS FT PAVPERTIXIS idest<humillbus>,humIll- 
tas enini paupertati famlliaris est, quia pauperes humiles 

'"l99. MENSHVMILIS idest humilitas : Spes et llumi- 
litas pariter se confirmantes. 
200. PllOPIUO XEC SA!' quia spcm suam non in se 

sed in Deo ponit. 

„ i- . ■! r..=f..« — '■ ciui. — 5. Supra. — 0. cpifia. 



1 



^^* PSYCriOMACHIA 

202. DIVITE RECiXO id est ad dives regnum : Spes 
enim tribuit nobis caeleste regnum. 

203. ERGO /udm///s dicitur quasi humi adclinis ; inde 
humilitas quasi humi inclinata. 

208. TITVI AS a) id est dignitatibus, nobilitate. 6) Titu- 
lus est memoria dictus a Titane id est sole. 

209. LAETOS a id est fertiles, h) Laetus diversas 
habet significationes, letum enim hominem dicimus id 
est alacrem, letum pecus id est pingue, letum agrum 
fertilem. 

2Ï3. XOVAI.ES sunt novi fructus, dicti quod singulis 
innoventur annis. 

-^^- ^^^< ' I^IDICVI A'M idest risu dignum; ridendum 

non timendum quod plus débet rideri quam timeri. 

219. ET HVDIBVS idestnovis: nobis crescentibus cres- 
cunt et nostrae possessiones, id est ab inlantia. 

221. Dicionibus A !:o\'() sicvt nos crevimus, ita et nos- 
tra creverunt. 

221. DK COXSEPTO PAHADISI id est eiecto primo 
homme de paradiso Deus posuit ceruhln et flammeum 
Rladium adque versatilem ad custodiendum illum. 

225. TliA.\SIV(;rri quasi diceret ibi in stricto loco 
erat idcirco in orbis amplitudinem sponte transfueit 

— <>. 1 ï.LLilOSQX 1, pellix ex mortuis animalibus 
abstra.tur : pellitia ergo vestis mortalitatem corum signi- 
ncabat. * 

227. NVDVS .\DIIVC «. hoc laudando dicit Superbia 
VZIT. '"f '"''" '^" P'-°'"'^--"'t indui vestimento. /„ NI 
■N«'M li.\ ,deo namque primus homo seductus est quia 
antea quadam elatione superbuit in mente. 

229. DKCEXKIi Virgilius Aen. IV, 13 : .< Dégénères 
animes timor arguit ». 

230. SEHVM a) sérum ideo dicit quia nascente Christo 
ilum.l.tasmundo innotuit. 6) Nam licet in quibusdam-^ 
sancf s antea fuerit, tamen in paucis et specialiter fuit, 

1. CR. - 2. TransngU. - 3. <,„ib ; 



■«If' 



PSYCHOMACHIA 



95 



postea vero generaliter. c) AMENS id est sine mente, 
quinostemptare bello aggreditur. d) Importumis id est 
inquietus, nullam requiem habens : portus enim statio 
est navis ubi requiescunt, inde importunus. 

2'i0. QVAM PVDET a) id est turpe sit î ut verecun- 
datur! b) Ecbasis est figura, evagatio poetae. 

241. NVCAS a) Hebreum est et est nomen indeclina- 
bile et utriusque numeri et significat vanos. b) « Nugas 
quia te recesserunt congregabo » dicit propheta (Sophon. 
111, 15). c. Nam nugae quando declinantur ipsam rem 
significant,nugax» vero nugacis declinantur-. 

*242. Chorei proprie sunt carmina Apollinis et modo e 
longam habent, modo brevem : sed hic pro choris. 

243. VBl SEMPER EGENS quia lustitia^ nihil rapit, 

nihil latenter subripit. 
245. APERTA id est manifesta, quia Simplicitas nihil 

fraudulente latet. 

254. LAXIS FRENIS a) id est immissis quia equis 
currentibushabenae laxantur. b) Superbia Spem et Humi- 
litatem conculcare vult. 

2rx5. VMBONIS a) umbo proprie dicitur bucula scuti 
sed in hoc loco pro pectore ponitur (25 v«), umbonibus 
enim equoruni id est pectoribus impulsis hostes sepe pros- 
ternuntur. b) Vel umbonem, equinum scutum quod in 
equo sedentes portamus. 

260. ycrsufi/s dicitur qui se vertat in diversas formas i; 

idem est et versipellis. 

261. SCROBIBVS a) id est fossis. b) Scrobs^ fossa^ dici- 
tur, idem et scobs unde et in Psalmo dicitur (LXXVl, 
7! :'(( Scobebam spiritum meum » vel « scrobebam » 
id est fodiebam, ventilabam. 

267. AT RE(;iNA H. Humilitas et Spes mirantur rui- 

nam Superbiae. 

269. Maligne idest anguste : malignum proprie dicimus 

angustum. 

1. nugas. - 2. declinantur. - 3. iniHitia. - 4. fortnas. - 5. In ras. 



96 PSYCHOMACIIIA 

271. HÏATVM idest terrae apertionem' : hio hiasape- 
rio, unde hiatus-a-tuni -. 

272. PKOXA ll\ EXTIS Ko VI Superbia praecipitata 
cum omnibus armis et pompis suis properata mit. 

276. OSQ\'OQVI\ P. id est mediocriter non siiperbit 
propter mortem illius. 

277. GAVDIA \' A'L'l \' li umiiilasgaudiuiiiquerit. Spes 
afTert. 

287. DISCESVl^EIUMlJVMa) siipercilium pro super- 
bia in Script ura (Levit. XrV. !>?/ ponitur, quia superbia 
in ociilis maxime deprehenditur. h) Humilitas extinc- 
tani Superbiam obprobriis turbat'. 

21KÎ ? . O. F. T. funda dicitur a fundendo eoquod lapides 
fundat id est emittat ■. 

,'tt)5. AEIl A PEWiS II li militas superatis mundi pom- 
pis alas iam meruit unde caelos penetravit, sed Sancta 
Spes cum ceteris Virtiitifnis in hac vita lal)()rans adgemit 
et ad ipsam pervenire per multas tribulationes apetit. 

oll. L\'X\'n!.\ K. a luxuria dicitur omnis dissolutio 
et superOuitas in ciboet potu ntque vestimento et in omni- 
bus aliis superlluitatibus. b) Superius itaque Pudicitiae 
contra Libidinern puprnadescribitur. c Hic vero Sohrietas 
omnem dissolutionem debellat''. 

.'îl2. LAXCfV'IDA V. Luxuria enim vocem dissolvit 
ci!)i atqiie potus intemperantia. 

.il.'î. Vi I AK C. C. o» ad hoc vult vivere ut Voluptati 
desrrviat. /> \^oluptas luxuriosa l.ibidinem pincernam^ 
ministri loco <habet> ciipiiliiu* liidi, l.uxuria llorida 
currit ad vana gaudia. 

'116. a) A( ' rX X(/ subauditur Virtutibns contra Vitia 
pugnantibus. /), PEIIVIGILEM id est per lotaiii noctem 
caenabat usque ad lucem. 

'îr*. ELVMI5EM elunibis tlictur et inlumbis sine lum- 
bis, id est sine viribus, quia in lumbis fortitudo consistit. 

I. opatione. - 2. hiat'-a t -.'i. menti. - 'i.iurbant. —5. emittit.-r,. debellit. 
— T. pict-rna. 



PSYCIIOMACHIA 97 

:U7. SVB LVCEM pro ante vel usque : sub enim quando 
temporis est accusativo iungitur. 

324. Nei'ims dicitur vinculum quod ex nervis fit vel 

corda arc us. 

325. a) Amcnlum est laceus ' teli id est vinculum quo 
tela iaciuntur. b) Framca dicitur gladius bis acutus vel 
lancea regalis sed hic pro gladio ponitur. 

326. SED VnOLAS Virtutes etiam cum Vitiis; Luxuria 
blandis florum conspersionibus <dimicare> cupit. 

327. CALATlll sunt proprie vasa viminea in quibus 
flores portantur. 

:î3L Tori sunt proprie pulpae eminentes brachiorum 
in quibus est signum fortitudinis vel in pectore aequi: 
unde ]:>rachia torosa - dicuntur. 

332. DEldVXT a) id est inclinant, b) Oblitis armis 
victricibiis viri ornamento luxurioso delectantur decipi. 

33:>. (/i Brata est lamina auri tenuissima. b) CREPT- 
TANTIA ' quia brate quae in loris erant positae depen-- 
dentes sonitum quendam reddebant. 

'M), a) Eiectrum dicitur succinum arboris quod ex eius 
cortice desudat:unde Virgilius (Bue. VIH, T/i): u Pinguia 
corticibus <sudent> electra miricae. » b) Est et natu- 
rale, est aetiam et factivum, verbi gratia VI numi aurei 
cum tribus argenteis commiscentur et sic argentum auro 
claritatem inducit. 

340. Dediilo est quando homines hostibus suis se sponte 

tradunt. 

343. GANEAllVM a) id est voluptatum. b) Ganeo et 
ganea dicitur tabernarius caupoS c) inde GANEx\RVJVl 
LEGEdicit id est tabernariorumcauponum luxuriosorum 
quia tabernarii vinosi sunt et luxuriosi. d) Ganea vero 
dicitur génère feminino tabernaria, et ganea masculino 

caupo. 

345. a) Sancta Sohrietas cum crucis vexillo occurrit et 
de praeceptis revocat homines ad originem sui id est ad 

u 

1. lac". — 2. tinosa. — ?>. crepitatia. — 4. capp. 



1(1 






9B PSYCnOMACIÏIA 

commemorationem Creatoris, nepereant apetitibus Luxu- 
rie pessimis 26 r«). b) DEXTRO exercitus procedens 
ad bellum cornuaexse facit in modum forcipis ut intra 
se multitudinem hostium contundat •. 

349. ALAM id est cuneum. 61 Ala^ est turba equituni 
quia quasi alati bellum veloces adeunt vel quia pedites 
veluti alis vêlant : nodus vero peditum <multitudo> 
quia sicut nodus difficile rumpitur. 

a">3. Pro PUDOll pro inleriectio est dolentis : pudor 

verecundia. 

355. FEHlIVdlXKO^' ferrugo est genus purpurae His- 
paniaesubnigrae: indeferrugineusro/ordicitur id estpur- 

pureus, subniger*. 

'3iy2. a) Sinna est vestis tragica, sirma etiam dicitur 
tragedia. tragicum carmen : et est syrma longaria, hoc 
est longae manus scriptura sed hic pro U. 0\ 

:m. b, VEHIIAT id est cum succinti ad bellum per- 
gere deberetis, vestibus preliosis ad pedes defluentibus 
vultis incedere''. 

:m. INMOHTALEM TVXKAM haec est tunica 
inconsutilis quam in passione Domini milites scindere 
nequiverunt, per quam Catholicae Aeclesiae unitas desi- 
gnatur quae nuUam recipit sectionem^. 

370. TOMEWMATA quia aut vino efîuso aut vomitu 
humectaV^antur. 

371. Illam sitim dicit quam populus Israheliticus in 
heremo sustinuit cum terrani repromissionis per laborem 
adiret^. 

372. Mistica VIKCA quia illa virga, qua bis petra 
percussa est, crucem Christi significat, quae ex duobus 
lignis compacta est". 

375. FELK'IOR AEVO a) David bellandi peritissi- 
mus toto pêne tempore vitae bellis fatigatus fuit et ideo 
semper vicit. 6) FELICIOK AE\'() quia nunc verum 



1. contudat, corr. ex coiuiudat. — 2. alla. - 3. Fiirrigineo. 

- 5. Pro veste omnino. — ♦>. ;i(12 a post 353; 3G2, b post I^. 

- 8. 370-371 post :^2. — 9. 372 post ;«i2. 



4. 355 post;Wi. 
7. Wi post 371. 



PSYCHOMACHIA "^ 

cibum id est corpus Christi populus Christianus comedit 
qui per illudmanna» significabatur quod populus ludai- 
cus manducavit : manna enim corpus Christi significat 2. 
:m. SALTATRIX a) Beatus Hieronymus (vid. Vit. 
Pauli, 3) de quodam martyre dicit quod cum per poe- 
nas et tormenta ad idolatriam nequivisset reflecti, tor- 
tores eum ad quendam amoenissium hortum duxerunt, 
ubi rivulus leniter fluens gratissimmum sonum redde- 
bat cumque ei lectum de lloribus rosarum construxissent, 
nudantes mollissimis vinculis ligaverunt atque mere- 
tricem pulcherrimam nudam ad eum transmiserunt quae 
veniens, quod dictu nefas est, manibus adtractavit virilia 
eius ut ipsis in libidinem concitatis ipsa inpudenter 
subiaceret. b) Ille vero quem tormenta non vicerant^ 
sentiens se voluptate superari mordicus abscidit et in 
faciem illius cum cruore iactavit et sic dolor vulneris 
extinxit ardorem libidinis. c) Et hoc est quod dixit SAL- 
TATRIX EBRIA FLEXIT\ 

384. DE! GENETRICEM linea generationis Christi 
<est> ab Abraam ad ludam, a luda ad David de cuius 
stirpe Regia Maria orta <est> quae Christum ex se genuit 
incarnatum qui est verus Deus et verus homo : unde 
Apostolus (Paul. IL Tim. II, 8) : « Memor esto Domi- 
num lesum ex semine David » et reliqua, quem ex semine 
David natum dicit quia ex Sancta Maria veram carnem 

assumpsit"'. 

:m>. EXCITET ET Samuel S. Q. D. a) Samuhel a 
Domino missus ad Saulem praecepit ei'- ut iret contra 
Amelech et nulli parceret, sed omnes homines a minimo 
usque ad maximum cum omnibus quae habebant deleret; 
sed Saul cum victor extitisset Agag regem vivum appre- 
hendit et, omni vulgo interfecto, Agag et mulieres pul- 
chras et animalia pinguia reservavit. b) Cumque Samuhel 
obviam Saul redeunti venisset in Galgala, indignatus 
praecepit ut adduceretur Agag et cum interficeret eum 

1. magna. - 2. 375 post 38^i. - 3. uincerant. - 4. 380 post 375. - 5. 384 
post 372. — 6. aei. 



lOQ PSYCIIOMACHIA 

dixit ei' il Reg. XV, 33) : - Sicut fecit absque liberis 
mulieresgladius tuus, sic absque liberis inter mulieres erit 
mater tua » et concidit in frusta eum-. 

397. Poenituit lONATHAX a) Saul cuni exercitum 
Philistorum quem lonathas in fugam vertere coeperat 
persequeretur adiuravit populum dicens I Keg. XIV, 
24) : «< Maledictus vir qui coniederit panem usque ad 
vesperum, donec ulciscar me om. Vulg/ de inimicis 
meis. >» f2(i v b) Hoc nesciens ' lonathas favum mellis in 
saltu repperit et tin-ens in eo summitatem virge suae 
gustavit et illuminati sunt oculi eius, cumque propter 
hoc Dominus populo iratus fuisset, Saul volens advertere 
per* quem hoc arciderit peccatum, niisit sortem et dixit 
(1 Reg. XI V, 3Î' Vivit Dominus salvator Israël quia 
si per lonathan iiiium meum factum est hoc, al)sque ulla 
retractione morietur\ > r At ille per mortem deprehensus 
et a pâtre quomodo hoc factum esset inquisitus respon- 
dit 1 1 Reg. XIV. 'i3 : « Gustavi in suniitate virgemeae pau- 
lulum mellis et ecce ego morior. >• d\ Sed euni cum Saul 
vellet ( iccidere a populo ereptus est. 

402. SE( AMIKS quod dicit secures translatum a Ro- 
manis qui reossecuri interficiebant. 

.or». LVXVHIES Graece, luxuria Latine: sicut poètes 

et poeta et cetera. 

M)7. SIT' EFFATA iam revocatis ad mentem popu- 
lis, Sobrietas signo crucis currum l.uxuriae terruit, fun- 
ditus praecipitavit ". 

'lOS. {}uadrige(iX((U(idriigi(ii-\di'm sunt, a quatuor acquis 

dictae. 

'{{{). COKXlBVSa cornua vocat brachia crucis domi- 
nicae de quibas scriptum est (Hab. III, \ \ « Cornua in 
manibuseius » : sed mirandum cum manus"* in cornibus 
fuerunt quare dixit cornua in nianibus, sed re vera in 
manu Dei erant, hoc est in potestate Dei. h) OPPAN- 
SIS dicimus expansis. 

1. aei. - 2. ;<88 post 380. — 3. nestiens. — . Iteratur. — 5. mouct-. — G. Sic. 
— 7. pcitanit. —8. manibs. 



PSYCIIOMACHIA ^^*^ 

414. PVLVERE F. quia capilli eius unguento madidi 
pulverem contrahebant. 

416. Subtlamen proprie lignum dicitur vel aliud aliquit 
unde^ rota tardatur, ne moveat. 

A17. VVLNVS LAKTALE-^ id est licet ea ■' sciret eam 
cito morituram tamen ictu mortifero eam percussit. 

419. V]':XILL1FER AE id est Sobrietati vexiUum crucis 

ferenti. . 

42t Ideo in ore eam percussit quia per eos peccavit 
nimiumcomedendo et bibendo unde et Dives in lingua 
torquetur i vid. Luc. XVI, 2\) quia in convivus multa 
superllua loquebatur. 

425.IXSOL1T1S DAPIBVS quia numquam solita lue- 
rat linguam suam manducare. 

427. EBIBE hic Sobrietas increpat Luxuriam extinc- 

428. FERCVLA proprie dicuntur disci ubi cibi ferun- 
tur, sed in hoc loco pro cibis ipsis ponuntur. 

421). NlMllS superiluis, immoderatis. 
VU ASPEsllOr a) id est amaricam eam faciat, exas- 
peret. h Haustus id est devorationes et est quarte decli- 

nationis. t - 4 • 

\X, Sistrum est genus tubae Egyptiae quam Is.s» in 
manu sua portabat, unde fertilitas aut sterilitas ann. 
sequentis demonstrabalur et utrum Nilus exundaret an 

alveo suo constringeretur. ^ . , , • 

437. FAUEÏUAMQUEC. Amor qui et Cupido abiec- 

tis facibus et sagitis fugit\ 

',;«), POMPA a) socia Luxuriae et famula lUius. b) Ub- 
'rFXTATUlX id est iactatrix, demonstratrix. 

MO. PEPLO quia luxuriosi pomposo vestitu delectan- 

tur 

443 Frutecta quia multi voluptate propter Deum re- 
licta, nudatis pedibus atque discalciatis pergunt ad ora- 
toria Sanctorum. 



! { 



1. lud. 



2. laela. - 3. ^-am. - '«• issi. - 5. /^ post 439 b. 



102 PSYCIIOMACHIA 

445. Igitur Voluptas per spinas fugit FOIIMIDINE 

PERICLl. 

448. DAMI^XA a vocat spolia et ornamenta quae 
illa jaciebant'. h) Sobrietas et ceterae Virtutes abstinent 
aspoliis. 

449. FLAMEOLUM operculum capitis croceum. 

451. CASTIS r/ id est strictis. b) Castum dicimus stric- 
tum, e contra libidinosi laxi dicuntur. 

47)2. Scandalufn Graece ofTensio l.aline, et est proprie 
scandalumofîendiculumpedisetinîpactioquando<quis> 
in lapidem aut lignum vel aliud aliquod ofîendit sed in 
hoc loco SCxWDALA pro ornamentis ponuntur quae 
scandalum faciunt se desiderantibus. 

45^). VX(\\ id est recurva, ad rapiendum parata. 

456. LVDIfM^IA ornamenta dicta a ludendo eo quod 
deludant homincm cum eum relinquiint. 

457. Caditcum dicitur- auruni a cadendo, eo quod bo- 
ni i nés cadere faciat vel quod longo tempore cadat id est 
deficiat. 

459. Crumini sunt sacculi pauperum. 

461. Avaritia sinistro semper latere furtiva vel omnia 
lucra turpia ocultat-'. 

463. OPEFlMEXrO pro operimento per sincopam : sin- 
copa est ablatio de medio dictionis. 

407. NEC MINUS ai sed similiter. b Omnium (27 r°) 
Vitiorum gênera in lupinam rabiem conversa per Avari- 
tiam, reliqua quia lupi rabiem naturalem semper habent. 

468. GHx\SSA\TIA id est depraedantia, devastantia; 
inde grassatores dicuntur milites crudeliter per totos 
agentes. 

469. MATRIS A. quia Avaritia radix omnium malo- 
rum est. 

470. CERAVXIS a) cerauni sunt gemmae quae reci- 
piuntur in locis ubi fulmina cadunt et multum contra 
fulmina proficiunt. b) IvEpajv-.ov* enim Graece fulmen dici- 



1. iacebant. — 2. ducitur. — 3. 461 post i63. — 4. cera uniu 



m. 



103 

PSYCHOMACHIA 

tur c) Unde montes Epyri Acrocerauni dicuntur a cre- 
bris fulminibus quae ubi cadunt quasi summi <sunt> 
x£.a.voi^ d) àxcov2 enim Graece summum dicitur. 

471. GERMANVS Avaritia quos nutrit ad feroci- 

tatem rapinae provocat. 

477 COGNATAMQVEquia aetiam cognatos spoliant. 

480. Editores dicebantur qui ex suis propriis sumptibus 
ludos administrabant. 

482 M V. V. Avaritia devictos suos exsecat. 

484 CAECVM ERRARE SINIT a) quia multi per igno- 
rantiam peccata perpétrant, b) Inde Apostolus (Paul I, 
adTim. 6,9): « Qui volunt esse divites incidunt m tempta- 
tionem et in laqueum diaboli. » 

486. VIDENTEM quia multi scientes peccant. 

491. NEC PATIT VR quia semper résident ubi aurum 

quoquitur. 

492. ARSVRVS P. Avaritia amatores suos muneri- 

bus ^periculosis in corde latenter vulnerat. 

493. ILLA GEX VS Avaritia seducit plurimosad incen- 

dia. ., , 

496 Gc/ieima interpretatur vallis gravida . 

501. FERRVM' genus Leviticum Ratio défendit, Ava- 
ritia ferit. „ 

5()2 LF.VITIDIS de Levi qui interpretatur assump- 
tus : LEVITIDIS gens, id est Lévite, fuerunt quos nunc 
proprie diacones dicimus de quibus erant sacerdotes Vete- 
ris Testamenti quibus in Lege praecipitur log.um ,d est 
rationale iuditii in pectore portare, quia in Pectore sacer- 
dotum Ratio semper débet consistere, ut videhcet doc- 
trinae et veritati studeant, non curis mundan.s secular- 
busque negotiis, quatinus inter bonum et malum verum 
discernant et falsum: unde et hic Ratio tehs Avantme 
clipeum^ dicitur obiectare. 

507. Ledit id est vulnerat quia quidam sacerdotum 
ab Avaritia vulnerantur. 



1. cerauni 



. - 2. aciros. - 3. gratuita. - 4. Féru. - 5. Clibeu. 



104 l'SYCHOMACIIIA 

510. INFIT defectiviim verbum est, id est loquitur. 

511. VIXCIMX lî (V id est superamur. b) SEdNKS id est 
inertes, pigri, tardi. ci Segnis dicitur quasi sine igni. 
d) Verba sunt Avaritiae nimium dolentis quia sacerdotes 
superrare non poterat. e) lohannes Constantinopolita- 
nus z}^r,wy^ vocatiir est id est misericors. 

:>ir). CViVS lUCOU a» id est duritia fortis. b) AERA 
id est metalia. c) Aes enim générale nomen est omnium 
metalloriim quae Igne coquuntur. 

520. Stid- AlîDri'palus Inferni que tristitia interpreta- 
tur;ac si diceret « lltiamsi in Stige aurum fuisset, ego 
inde rapuissem » sicut Hercules de Inferno aurum fcrtur 
extra xisso 

521. I ); i'iSSIMA a) Pluto deus - Inferni Graece dici- 
tur, et Latine interpretatur dis vel dives quia inferno 
nihil ditius ad quem pêne omnia vadiint. h) Unde 
1 1 ( ) ra t i u s ( A . P . , 0.* î ) : (( D e be m u r mort: nos n o s t ra f | u e . » 
( Et ideni^ dicit DITISSIMA TA IIFA KA. 

52(>. S()lîl)I'7r CIL id est sordida videtur, id est aurum 
quodaiîi^ omnibus clarum videUii cl rutilum, Christianis 
est sord'dum. 

527. EMliLEMATA a) id est superabundantiae. /;) Em- 
blemata dicuntur varietas pavimenti vel superhabun- 
dantiae : unde et embolismus annus dicitur superabun- 
dans. 

521). Q\'H) S. D. id est quid sibi volunt isti sacerdotes 
qui quasi superbiendo aurum contemnunt. 

5,'ÎO. EK SCAIMOTH a) Scarioth memoria mortis quia 
memoriam habuit mortis Domini. b) Scarioth autem 
dicitur quasi Iscarioth quia detrilni Isachar* fuit. 

5,']2. a Parapsis est quadrilaterum dictum a pari bus 
absidis id est lateribus, licct absidae non sint sedcirculi. 
b) lohannes autem Scotus dicehat parobsis a parandis 
obsoniis id est discus ulii oljsonia |)arabantur. c) Obsonia 
namque omnes cibi gênerai iter dicuntur. 

1. eleglmonos. — 2. dcos. — 3. idi- .. isacur. 



1 



rSYCHOMACHIA ^^^ 

536. VIDERAT E. L a) historiam tangit : losue (27 v«) 
cumcivitatem lerichoobsideret ex praecepto Domini cum 

cunctis bellatoribus semel per diem diebus VI ipsam cir- 
cuivit; die autem VII praecepit sacerdotibus ut arcam 
Domini portantes bucinas secum déferrent adque cum 
omni populo urbeseptiescircumitadixit ad omnem Israël 
(ïos. VI, ll-l8i:((Sitcivitashaecanathema et omnia quae 
in ea sunt Domino; sola P.aab meretrix vivat cum suis 
qui cum ea in domo sunt. cl)Yos autem cavete ne de his quae 
precepta sunt quippiam contingatis » et reliqua quousque 
dicit^ (10-20) (cquicquid autem auri et argenti fuerit etvaso- 
rum aeneorum -^ ac ferri Domino consecrentur inthesauris 
eius. » C) Igitur vociférant! omni populo et tubis clan- 
gentibus mûri corruerunt et ascendit unusquisque per 
Tocum qui contra se erat •' et capientes civitatem interfece- 
runt omnia viventia quae in ea erant caeteraque absque 
supradictis combusserunt. 

537. Aril A l{ namque videns interspolia pallium cocci- 
neum valde bonum etducentos siclos^ argenti, regulam 
quoque auream quinquaginta slclorum concupiscens al)s- 
tulit et abscondit in terra contra médium tabernaculi 
sui' : postea vero per sortem deprehensus ab omni populo 
lapidatus est, omnia vero quae illius erant igné con- 
sumpta sunt et anathemate *'. 

:>38. SVIH^:UBVS id est gloriosus nobilis : superbus hic 
pro nobili et glorioso accipitur. 
5'iO. ANATHEMA id est alienatio". 
541. U\ INAKVM SPOLIA a) id est regulam et pal- 
lium coccineum. b) Alia translatio habet linguam id est 
parvam linguam sed nos dicimus regulam. 

5'i3. Achariste, qui Avaritia inflamante periit, ex tribu 
luda patriarchtie secundum carnem natus est. 

543. QVANDOQVE PUOPINQVO quia de illius stirpe 
ortus est David, ^x cuius progenie secundum carnem 
natus est Christus "*. 

1. dit ( :: dicit;. - 2. eneïï. - '^. erant. - 'i. Corr. ex ciclos. - 5. ^7^ in ras. 
- (i. 537 post .ViO. - 7.>>40 post r>U. - 8. 543, post 53/. 



I ,T 

11! 



p 



IQQ PSYCHOMACHIA 

5'i5. « Ergo » inquid « si sacerdotibus placet esse ex 
génère ludae spiritalis » id est Christi, « placeat' illis 
ut pereant sicut periit Achar qui de tribu luda patriarche 

progenitus est )k 

ryi8. NAM FEllTVM AAUOX quando Ai civitas capta 
est quia virtute non potuit Aaron eam devincere, insidias 
praetendit sed rêvera non hoc fecit Aaron quia iam mor- 
tuus erat sed de illius stirpe. 

554. QVAM MKMOI^AXT F. a Avaritia se ornât ut 
faciiius virtutes fallat. b) Duo enim sunt contraria id est 
avarus et prodigus : prodigus enim putat se largum ac 
per hoc iustum, avarus vero parcum ac per hoc honestum. 

55(). ABTIS adumbratc qua se substantia virtutis adum- 
brat, Avaritia sequaces suos deludens tenacibus catenis 

nectit. 
557. COAPTAT id est simulât : xVvaritia enim se sub 

Parcitatis forma magnificat. 

562. CLEPEHKa furari, surripere, quietare : clepere 
est enim furari, unde x'/iTZTr.;-' (iraece. fur Latine; unde 
etclipeum quidam volunt dictum id est scutum magnum 
quodcorpora militummorti furatur. /) Dicitur hicclipeus 

et hoc clipeum. 

5()(). Erini/s Èp.ç » Graece, lis Latine : inde Erinis dicitur 
dea belli, id est Bellona id est Avaritia. 

5(>7. xVlîTAT id est stringit quia ab operibus misericor- 
diae eos prohibet. 

5()8. MANlPLlSai id est copiis vel legionibus. b) Romu- 
lus cum adhuc pauper esset et non haberet unde signa 
faceret, maniplum feni pro signo in hasta portabat unde et 
manipli dicuntur legiones vel signa, c Manipuli autem 
intègre dicuntur accentu in antepenultima posito sed 
manipli per sincopam manente in penultimo qui antea 
erat in antepenultimo : similiter periclum K 

5()D. BIFOUMIS biformem portentum Avaritiam vocat 
quae primitus monstrabat se Avaritiam •• esse : cum vero 

i. placet. — 2. cleptes. — 3. eris. — '». pidû. — 5. auaritiâë. 



107 

PSYCHOMACHIA 

ita fallere non posset, fingebat se parcam (esse) pro amore 
fiHorum (28 r«) talia faciendo ut per hoc honestas m ea 
comoararetur et ita illicere posset'. . 

576 INPOSITVRA MANVM id est finem qu.a ipsa 
bellum terminavit : dicimus imponere manum hbro cum 

^S^'nVDATA INDVVIIS' induviae dicuntur ab 
induendo sicut exuviae ab exuendo. 

589.TREP1DAM Benignitas captam Avaritiam stran 

^m Dirimo est separo unde est diremptio* id est sepa- 

ratio : diripio vero dispergo. 

599. RECOCT AM Benignitas superatam Avaritiam ais- 

" GTO. Tincac a terendo dicuntur quia terunt ^ vesti- 

"ooT'a) Erugine id est caligine. 5) <OBDUCTA> 
cooperta circumducta, quia numi diu servati quandam 

caliginem contrahunt ". „ nivitias Ava- 

602. DISPERGIT Sancta I.argitas omnes divitias A^a 

"œ: ïv^rrmc" MFVSAM Sancta Sobrietas Melibus 
exfmpla evangelica ostendens manibus et aliis denunt.at 
ne quis praeter debitum necessariumque usum aliquid 

""^rS^SOl VITEPROCIXCTVM a) procinctus apparatus 
bet us ^^cinctus praeparatus ad bellum. discinctus qm 

iam Victor existens quasi --■^.^ /^^""Ç [[."t ^i 
b) Unde tractum est proverbium (I Regg. XX, 11) • Non 
glorietur accinctus aeque ut discinctus » 
612. MODVM NATVRAE id est naturae parum, Ava 

iu dÏtUNiS.E" A. a) Beatus Hieronymus (cf. in 
Ez'ch. XIII, 4., 6, sqq.) dicit omnia necessana corpons 

. r-o '\ InHiiniis nudata induuiis. — 4. direp- 
9. tonicae. 



l{^ PSYCHOMACIIIA 

indumenta pro una veste deputari, superflua vero pro 
duabus. /y)Quomodo enim homines et maxime illi qui in 
frigidis regionibus habitant ut in Scilhia et in llyperbo- 
reis montibus una veste possunt esse contenti. c) Et per 
unam vestem simplicitatem, per geminam vero duplici- 
tatem mentis désignât, ut nullus sit duplicis animi : 
saculus et pera sollicitudo huius saeculi intelligitur, aes 
in zona vel pera sapientia abscondita. 

6ir). RES CllASTlNA a) « nolite cogitare de crastino » 
cf. Math. VI, :Vi n : non de crastino dicit non esse cogi- 
tandum, scilicet et defuturotempore inde sequitur ^Math., 
VI, 34) : « Sufficit diei mi.litia sua » id est afilictio. 
hi Ouia si praesentis diei cura honio aftligitur, quanto 
magis afiligeretur si <dc> tempure futuro cogitaret? 
c: Malitiaitaquein hoc loco non pro vitio sed pro afflic- 

tione ponitur. 
619. VOLVCHES \ lEES id est moribundae anima et 

corpore. 

{}!{). a I\(sseres sunt omnes minores aves, vocatae ita 
a parvitate corporis ; sed re vera tria gênera sunt passe- 
rum: unum qiiud in furaminibus maceriarim et parie- 
tum niditlcat,aliud quod lascivo et petulco ' volatu per 
plana et roscida rura vagum fertur, tertium quod ad 
montes et squalentia loca transit. />i Unde psalmista 
X. 2) : « Transmigra in montem sicutpasser. >^ c ASSE id 
est uno nummo. cl) Assis est genus numi parvissimi, sed 
ponitur aliquando pro libra. 

b21). HIS DiC'l iS Labor, Metus, Fraus, dispersi fugiunt. 

i)30. Inficio id est corrumpo quasi fece polluo : inticior 
vero deponens est id est nego, a quo descendit INFICIA- 
TllIX id est negatrix-. 

G^Vi. Abegit abago id est repello, unde almctores dicun- 
tur praedatores. 

G33. Fibula est unde cingulum ligatur, unde exfibulare 
dicimus fibuhun resolvere. 

1. peculeo. — 2. <i;i(t post «ii2. 



PSYCHOMACHIA 

636 CORNICVM a) id est cornua canentium' vel 
tubam : corniculariusqui in cornicibus augunum captât. 
6) Nam a comice cornicula fit diminutivum : unde corn.- 
cuiarius. ., Turbae silent ^ et gladii reconduntur m 

^^'wi FQVITVM a^ scilicet qui ymnizabant. h. Pul- 
cher ordo equitum geminatuspeditumquetriumphant.um 
etiam cum psalmis quasi ad requiem festinant.um. 

,ry.-r,r>. NIGROSQVE NU.lCOLASidest Aeth:opes> - 
lum colentes; Aegyptii enim maxima ex parte mgri sunt 
(-,05. Arctum id est strictum : per arctam namque v.am 
nervcnitur ad regnum coelorum. 

ms INTUOiTVM a) strictum * dant introitum portae 
castrorum pro muUitudine ,28v..) Virtutum ex recept.one 
fidelium ft BlFOm CAUDIXI': dicit qu.a n.s> per fidem 
Torrationem et per duo P-cepta caritatis ^egnum 
caelorum nemo valet intrare. .; CLA\SIlxA Vututes 
urbem ingrediuntur ■■. 

1)67 ASTV fraude, astutia. dolo. 

67'>' EXCIPIT ocultum eclesia persecutionibus lam 
secura cessantibus, diversis hereticorum scismatibus la- 

"'^rLeuo a) quia ad hereticis consentiunt, slnistrae 
parti pertinent. 6) SQVALENTl A fulgent.a ^-'^-^^J^- 
gorem significat a squama dirivatur, unde squalent.a 
dicit • quando vero sordem, a squaleo. 

681. PVGNATRIX a) scilicet Discordia quae ex pa te 
Vitiorum pognabat quae victa erant. h) V.rtutes en,m 
adiiuc dubiae de ignota Discordia. 

(»',. MENTITA FIGVRAM id est fmgens ", ficto habita 
ciuasipacifica Concordia''. . „ j;,m 

685 SCISSA cum PAU.A depingitur quia ipsa divi- 
sionem atque scissionem facit hominum^ 

(■,86. IN STRAGE id est inter mortuos\ inter cada 
vera interfectorum. 

.- 2 sint - 3 uanis. - 4. scriptïT, p .x c. - 5. OCG c post 072. 
1. acanentiu. - 2. sint. _ i- f "-„,„, .joo a. - 9. motuo. 
_ 0. figens. - 7. oncordm. - 8. C8o post i.ju 



Il 



110 PSYCHOMACllIA 

687. OLE A FRONDENTE quia oliva signum pacis est, 
ipsa ramis olivae coronata ' erat fingens se esse Virtutem. 

(m. FKSTIS R. id est laetis, festivis id est inter cantan- 
tes Virtutes iila Ccintahat. 

689. SED SICAM sica est genus gladii heltes id est ca- 
pulum habens in medio, mensurae pedalis et ex utraque 
parte percutit, cum impingitur et cum retrahitur : unde 
sicarii dicuntur qui eo génère gladii utuntur '-. 

690. SOL A M a) id est Virtates vulneravit Discordia 
latensmultosqueserpentino flagello superatos subdidit^^ 
b) CONCOIIDIA T. quia Discordia contraria est Concor- 

diae *. 
im. VIRTV'TVM LE(.10 Virtutes captani circumdan- 

tes Discordiam deprehendunt, discutiunt, convincunt. 

707. SE( FAMyVEa) alpE^-.; ■ Graece, Latine secta dici- 

tur. 6) Lteresis autem electio interpretatur quia unus- 

quisque eligit quod vult, secta auteni « a sequendo. 

711. XVNL MIXOH a) quia^ Arrius minorem Pâtre 
dicebat Filium. b) AUT MAIOU sicut ipse Patrem Filio 
maiorem asserebat «. c) DVm.EX quia quidam heretici 
Patrem et Filium tantum accipieV)ant sine Spiritu Sancto. 
d) SIMPLEX sicut Sabellius qui, unam personam in divi- 
nitate tantum affirmabat dicens : « quando vult, Pater est, 
quando vult Filius, quando vult Spiritus Sanctus est». » 

712. AERIVS quia quidam dicunt aerium corpus Chris- 
tum assumpsisse et non veram carnem de Virgine. 

713. AVT IXXATA (/ id est internata id est congenita 
cum corpore. b) Alii enim heretici dicebant animas cum 
corporibusnasci, alii e contra ante mundi constitutionem 
simul creatas et sic singulas singulis corporibus immitti. 

714. Belial interpretatur absque iugo id est diabolus : 
nullum enim ingum recipit. 

722. OFFER AT Discordia a cunctis Virtutibus dissipata 

bestiis devoranda proicitur '". 



1. coronatae. - 2. «.89 post 69(\ - 3. G90 a post CM. - 4. 61K) b post(«8. - 
5. heresis. - C. aut. - 7. qui. - 8. asserabat. - il q. u. f. q. s. s. e. — 10. 722 
iteratur post 728. 



111 

PSYCHOMACHIA 

728 VALLOQVEF. al vallum est munitio ex fossa et 
palis facta. vallos vero dicimus palos. 6) Unde Virgihus 
(G 1 264) : .. Exacuunt alii vallos furcasque bicornes ». 

730. TRIBVNAL Fides et Concordia conscendunt tri- 

bunal. j 

732 IN SPECVI.AM spécula est locus excelsus unde 
hos'tium" adventus potest praevideri, spéculum vero ms- 
trumentummuliebre per quod se mulieres msp.cmn • 

734 HVNC SINCERA Fides et Concordia inviolabiles 
sorores omnes ad se fidèles roborando convocant. 

737 PAR S. C. Q. SI RI id est Fidei et Concordiae, quia 
Fide et Concordia Sancta Aeclesia ' constat. 

739. CONSPICVAE id est aperte, manifeste scilicet ubi 
ab omni videri possent. 

7',3 Tl-NTORI \ <r idem sunt et papiliones a tendendo 
dicta' b) APERTIS id est reseratis ad fiduciam Fidei et 
Concordiae gavisi currentes clausa omnia «?«;-" ^ 
abscondita {29 r») patefacta revelantur sicque societas 

individua solidatur. 

74G AVRIRVS INTENTIS Virtutes victores cum gau- 
dio expectant quid Fides atque Concordia iubeant. 

748. ADDERE LEGEM vel revelare : addere quia lor- 
tassiset'aliam legemhabebant. 

755. RVRE id est viUis : rus enim villa dicitur : unde 

rusticus. -, ,,T^ 

764 HOMiNl a) ut hominem Deo reconciliaret. b, Mt,- 
DIVS id est mediator quia ipse verus est Deus et verus 
homo. c) ■W,.o:,-.Graece. Latine IhesusperletHscnb.tur 

a nobis. ,■ •.. j a rxr^c 

766 VNVS VTRVMQVK sic Dominus dicit de Apos- 

tolis ad Patrem (cf. Johann. XVII. 21) : « ut ipsi sunt 
unum sicut et nos unum sumus .- id est una cantate. 

767. MEXTISQVE ET CORPORIS id est utcaro Spintu 
non sit contraria nec Spiritus carni. 



1. aedesia. 



_ 2. aniuntur. - 3. siq. - 4. ad. - 5. Isus. 



"À 



112 PSYCIlOMACniA 

770. PERK'Ll id est belli quia bellum mater est pacis, 
quiasuperato hoste, pax sequitiir. 

772. NU. EST PLACl TVM ai hoc est quod Paulus dicit 
(1 Cor.Xni,3) : » Etsidistribueroincibospauperum omnes 
facultates meas et si tradidero corpus meum ita ut ar- 
deam, caritatem autcm non habuero nihil mihi prodest. » 
h) Et notandum quod duo hic iunguntur dimitio et dis- 
tributio facultat uni, atqueniartyrium, quia dimissiofacul- 

tatum maxima virtus est quamvis pauci faciunt et ideo 
aliud quodammodo est mart\ rium. 

777. 1]!1;E pro ira: bilis est nigrum fellis ei in felle 

sedes irae consistit. 

lld. Emula FJÎ.\ riU aemula pro in\ idiaponitur, sethoc 
distat inter emulationem et in\ idiain : invidia est siquem 
in aliqua di-nitate vel gradu constitutum videns ' in corde 
tuo eum reprehenderis dicens il! uni esse tali sublimi- 
tate indignuni : cnilatio vero, si duol)us aliquam rem 
simul appetentibus snuis cam adquisierit, alter autem 
impetrare nequiverit. h^ Ponitur in bono, ut Apostolus 
(Paul. 1 ad Cor. XII, :U : Eniulamini carismata me- 
liora », id est imita mi ni. 

7a'). XV EL A IIOSTEV EITRISTO lioc est quod dicit 
ApostoUislPaul. adEphes. lV,2(i : • Soi non occidat super 
iracundiam vestram » id <est> ut ante solis occasum ad 
pacem redire festinemus : sed melius de vero sole iusti- 
tiae, hoc est de Chrisio hoc intellegendum ; ne per nostram 
iracundiam nobis occidat id est a nobis recédât. 

71K). NOSCERE- iMLXTVM a) unde Dominus in Evan- 
gelio dicit Matth. VII, IT)) : « Adtendite a falsis prophe- 
tis qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus 
autem sunt lu pi rapaces. >> h'\ Dédit ergo Deus simpli- 
cibus illorum dolos praevidere, unde et sequitur fib., 
ibid., 20) : (» A fructibus eorum cognoscetis eos » id esta 
veritate. 

793. CRVDA id est crudelia : id est ad hoc se veste 

1. uiden. — 2. iiosse-. 



PSYCHOMACHIA 

induit Innocentiae ut facile has simplices yaleat decipere. 

T).) TV M C.ENKROSA FIDES Fides de firmitate sua 
et de'sospitate' Concordiaecaeteras Virtutes confirmans 
manifestât <se> omnem soUicitatem eorum impugnare 
sed non expu^nare posse. ^ j- „ 

802 ss. iMdes sine Concordia nihil valet, Concordia vero 

sine l'ide nihil proficit. 

SOC. IJELLlOKliln David rexvoluit aed.ficare tem- 

plum' Domino sed quia vir sanguinum erat. id est be 1, 
eosus a Domino prohibitus est dicente ad eum^vid- 1 
ReooT otc;: >' Tu non ediftcabis mihi templum qma vir 
anguinum es. sed filius tuus qui egredietur' ex lumb.s 
Spse aedificabit mihi domum. .. 5) Filius ergo ems .d 
It Salomon qui interpretatur pacificus eoquod m d.ebus 
suis pacem habueritadeo ut et reges munera transm.tte- 
rent templum Domino in lerusalem construx.t. 

«IM \ l\i<il5VS AittA Moyses tabernaculum Do- 
mino' in deserto cunstruxit quod de loco ad locum cum 
Trca Domini ferebatur per quod praesentis tempons aecle- 
Ïa desi^natur quae in hac vita locum stab,lem non 
h'bet ; templum vero quod a Salamone constructum m 
uno loco id est in lerusalem ,29 v«) stabde mans.t, futu- 
"m aeclesiam significat quae in futura vita .d est m 
lerusalem caelestem stabilis <ent>. ^ 

81fi.Tr.!îlUC.F,XASid est g.gantas, terra gemtos . vt, 

pnim terra dicitur. . . 

ir) IXTUET IXOlîNATAM hinc Dommus m aevan- 
1 \lMth XII Vî : .. Cum imumlus spiritus exient 
fb omine .. et coetera; hoc est quod d.ot (8 8; P\ K- 
7vn (OHPORIS VRBFM : quod vero sequitur ,ib.d., 
;;, , invenit eam vacantem ., id est virtutibus vacuam, 

, 1 n iVTRÎ'T iXORNxVTAM. 
"";'^" ;tF VllVm'rA Fides et Concordia ad cons- 
tru'endum templum Domini mensuris dignis procurant. 
^Zior Ziiri. facit praeteritum mensus sum, ,netor 



1. sospit^. - 2. ium. 



— ;?. cMrrederet'-. - ^*. g^« 



y 



• 1/ PSYCHOMACIIIA 

vero metatus sum : unde « castra metaii sunt » id est cas< 
tra posuerunt vel elegerunt. 

826. Ain X DO arundinem vocat virgam auream vel 
calamum sive perticam ^ unde area mensuratur. 

829- MVTILFT a) frangat vel breviorem ostendat. 
6) SEMETHA id est semimensuras. c ;jiTsv/ ^ Graece 

inensura latine. 

m). AV ROHAE idest oriens unde aurora surgit. 

831 ss. Sanctae Virtutes coelestem lerusalem edifi- 
cant: ab oriente porte très ad occasum Kl, ad aquilo- 
nem III porte constituuntur. 

833. Très portae orientales eos significant qui statim 
fide Sanctae Trinitatis' accepta, ducunlur ad regnum ut 
sunt illi qui post baptismum cito moriuntur : australes 
eos qui in fervore fidei sunt positi; occidentales vero qui 
post longas passiones et labores tormentorum vocantur 
adDeum; aquilones aetiam eos qui frigus temptationum 
atque vitiorum suslinuerunt. 

834. NVLLVM WAAC illa domus non dv -axis fuit aedi- 
ficata sed de lapidibus pretiosis id est gemmis. 

837. LAPIS a qui fertur esse in vestibulo per quem 
templumpenetraturChristum,significalqaidixitiJohan., 

X, 9) : « Per me si quis i. s. >». hj VESTIBVLVM autem 
vel a vestiendo dictum eo quod ianuam vestiat vel a 
Vesta* dea, cui omne initium consecrabant ; unde et 
nubentes ingredientes domus limen pede non tangebant 
quia Vestae erat consecratum. 

840. SPIRITYS IllS IITYLIS id est ter quaternis 
tiominibus Apostolorum quia per doctrinam Spiritus 
Sancti gratia in mentibus nostris requescit. 

843. Quadra vis quadram vim animae quatuor vir- 
tutes principales vocat id est prudentiam iustitiam forti- 
tudinem temperantiam quibus anima vegetatur. 

845. SEV PVEIK )S quatuor aetates hic introducun- 
tur quasi ÏIIl vigiliae quibus convertuntur ad Deum vel 



1. ptica. — 2. metron. — 3. tnitris. - 4. ueste. 



115 

PSYCHOMACHIA 

ab hoc saeculo assumuntur : prima est pueritia quae et 
pro infantia ponitur. unde de Domino legimus (-'i;^Luc 
H 11) . « Puer natus est nobis», cum mfans sit natus , 
secunda. adulescentia vel iuventus quia et adolescent.a 
pro iuv;ntute aliquando invenitur, sicut Salomon d.c.t 
(Eccl., XI, 9): «Laetare, iuvenis, in adolescentia tua » ; 
tertia! senectus; quarta, aetas decrepita. ^.-.^ 

8-M) DVODENIS a] duodenarius numerus expartibus 
septenarii numeri conficitur, id est ex ternario et quater 
nario : nam III el lUI septem ex se conftcunt. ?.) Sive 
enim ternarium per quaternarium vel quaternarmm per 
ternarium multipliées (vel quater <ter> m vel ter qua- 
ern' XII générant. c> Et ideo Apostoli in duodenar.o 
numéro eliguntur ut per eos Fides Sanctae Trm.tat.s m 
cuatuor mundi partibus diffunderetur. 

851. GEMM AUVM scilicet quibus parietes templi cons- 

"ïvilNlMASQVE COLORVM id est ita iUae gemme 
diversis coloribus lucebant ut animas vivas habere v.de- 

"Ïr' Cmoh-f«,s gemma est aurei coloris per totum 
(30 r" 1 • vP'^^iv ' enim aurum, oko. ^ totum d.citur 
^ 8Ô5. 'J;'saplnrus est ceruleus cum purpura habens^u - 
veres aureos sparsos. h) Berillus est gemma vind.. s,m l.s 
smaracdo» sed cum pallore cuius splendor non exc.tatur 
nisi in sex angulis poliatur. c) Haec m Ir.d.a g.gn>tur et 
iUius regionis regibus multum est mirabilis 
85G NITOR MEDIVS splendor chrisoliti in medio 

''7^'HZ^:Lclon a) a Calcedonia provincia ubi oritur. 

b, lacinctu. ex nominis sui fulgore * vocatur, coeruleum 

olorem habens qui nec clarus est nec multum obtunsus 

ï^ce purpuraque refulgens, sereno perspicuus atque gratus 

est nubilo coram oculis evanescit. 

48. K.àv3o;^est gemma lazureum habens colorem idest 



1. crison. - 2. olon. - 3. ma 



racdo. - 'i. Leg. flore. - 5. Ci anea. 



-; 



11 



j|g PSYCIIOMACHIA 

purpureum* cum aqua: cereuni enim interdum^colorem 
nitorc purpurae interdum et punctulis intermicantibus 
auratis pulvisciilos vnrians. 

m). SardoniiC a sardonix ex duonim nominum socie- 
tate vocata : est enim ex onicis candore et sardo. b) Onix 
enim permixtumhabet candorem insimilitudinem unguis 
humani: Greci enim unguem ovjya^ dicunt. c) Constat 
autein sardonix tribus colorihus nigro subterias, inedio 
candido. superius mineo. d Ametistina ametistus pur- 
pureusesl peniiixto violatio colore et quasi r< -^ac nitore 
et leniterquasdam flainmiilas einittens. e' Faspis de ( '.reco 
in Latiniim viridissima gemma interpretatur ; ias quippe 
viride i>iiuia -enima dicitiir. f) i:st aiiteni smaragdo^ si- 
milis, sedcrassi coloris. 

861. ropatinn topationcx virenti génère omniquc colore 
resplendens : topazioii auteni dicta quasi TtôvTzaTicov-» idest 

omnium coloruni. 

8()2. SM.\r<A<''l>lN^A a smaracdus a nimia viriditate 
vocatur uiide herhas virentes frondescpie exsuperat inti- 
cien^ circa se viriditate re-xT'Hissujn acrem et quae ei 
adherenlia. h C.lîAMINK . ...NO veluti herbae vernali 
te m pore u ire ni..' s ". 

iSir». a Chrissoprassc ex aureo et prassino colore; chris- 
soprassus est Indiens colore porri succuni referens aureis 
intcrvenienti])us guttis, unde et nomen habet. 6i y vjtôv"^ 
enim aurum, -paTov^ porrurn. 

8()S. AT l)()i\l\ S ista domus quae VII columnis sus- 
tentala esse dicitur, carnem Christi significat quae septi- 
formis Spiritus cooperatione in uler.» \ ir-inali formata 
est: vel etiani \'ll aeclesias xVsiae quibiis lohannes'* 
Apostolus et Kvangelista scripsit idest Ephesum et Snilr- 
nani et reliqua. Apoc 1 . 

869. Crislalli a cristallus resplendens et aquosus colore 
traditur quod nix sitglatie'" durata per annos. /;) Unde 
et in septentrionum Alpibus ul)i nec éclate <est> sol fer- 

1. purpuerum. - 2. inl-, 3. onichen. - '». smarngo. — T.. tonpazion. — 
(1. urentes. — 7. chrison. — 8. prasson. - '.>. fô supra. — U». C.hiiac. 



117 

PSYCHOMACmA 

nus tanv.n in CoUectane.s ip. 8h, 10-1 .) dicu f 

■ ,.i;,i;«imis' re.vionibi.s invenin et ideo de 

„ ^oiaia --'non> faclum eum esse aicn, .a. 
aqua gelata ^non> ,;e^t1S idest fri:;idi; secun- 

o-lalic iactum dicunt. cb A^A-i^-"^ » '^ ' ,i;punt 

dun. eos loquilur qui cristallum de aqua congelata d.cunt 

"S.?CALCV..V:-. est l.piHus rotundus adque durissi- 
nuis et omni puritate lenissimus. 

r Jarisho- oenuslapidum inveniatur. b. inesi 
in concul.s mans no. ,,enu i cerebro 

■„ ^nrnp i-oflcac calculus natus sicut 
en.m m carne cocua ^ ^^^^^ 

piscis lapiUus gign.tur : a.H dt ceiesu 

^*:.rcc; nor.™ „dpro«s„„,,aici:.u.. .or»- 

ioc Invpneset pubentesMierbas. 

tes uneneseï p ,^ Prudentius facit epilo- 

^T; bÊ; frHÔT>n,D:rFSvENT<,.a . o.,..o„cu- 

pii-trei;. SP.H fpif" 7-"' »^""" '"- 

nem » et coetera ^l'aul., ad Gai., \ ■ ")• 

EXPl.TCIT" LIBER PSYCHOMACHIAI-: ^ 

,'riompn<s -> Prudentius auctor 
Hic statuit metam -^Clemens^ "^ 
Laudans Virtutes quas Sanctos decet habere, 
E.cutiensque piis dementibus V.t.a cuncta. 

. ea,Missin.,s. -. pi.ci. - . t.acu,.a non ina>cat„. - . au. -r.. pu^entas. 

_ G. EXI'l.lC. - 7. SVCOMACHIŒ. 



I ADV. SYMMACHL M PRAEFATiO 



IXCTPIT CONTllA SYMMACHVM ^ 

1. Symm. Praef. 

a Metrum Asclepiadeuni : scanditur sicut In- 
ventor rutili -, diix hone Catli., V . b IIos duos libros 
composait Prudentius contra Simmachuni qui fuit ex 
Senotoribus rloquentissimus quidem, sed paganissi- 
mus. c) Scripsit autem libruni de repeteiida ara Deae Vic- 

toriae. 
5. CElilMOXl AS ' a id est leges, a Cerere Dea dictae. 

h) Cerimoiiittr dice!)antur apud antiquos sacra Cereris. 
c)Cerenioniae-' autem dicunt a carendo eo quod his mor- 
tales quique carenl. 

12. a) Kj.ji6y/' dicitur (iraece, Cumba Latine, h Fax 
quando estadverbium comicum l)landientis id est apage 
sis', corripitur, quando autem nomen proditur. (Cf. p. Ki 

y- 11). 

3(). INHORRVIT id est expavit velud aliis videbatur 
sed ni h il horrebat. 

31.LIVIDA id est plumbea vel nigra vel livore cor- 
porisplena. 

37. ASPIDEM aspides« vocat omnes minores ser- 
pentes. 

38. COLVBEH a] dicitur eo quod colat umbras vel 
quod in lubricos tractus tlexibus sinuosis labatur. b. Nam 



1. Symachum. — 2, rutuli. — 3. enatorib. 
niae. — <». cymba. -- 7. gis. — 8. supra. 



4. cerimonias. — ô. cenino- 



I ADV. SYMMACHVM 



119 



lubricum dicitur quicquidlabitur dum tenetur, utpiscis, 
"r HIEMEM a) hiemes persecutiones graves vd infide. 
r.tltes intellige. ^^ A^^^^^^ \ ^^^^^ 
quid dextra manus eius, quiu 

"""ÏoCCVl.TAlî.Vr EXIM Constantinus primus Chris- 
tia'u mperator omnia .dola Romanorum et aram Deae 
Victodâe destruxit sed eo mortuo et Iulio régnante, S.m- 
n.«chus restituendam esse dicebat ipsam aram. 

itlnloLlis a , id est involubilitatibus vel m suaclau- 
sura. tlnvolucla dicuntur involutiones vest.mentorum. 

ci\p alicuius rei. .. ,. 

J. REMUUO idest adiutorio sacrae praed-cat^n^. 
79 IX (VTE SVBSTITIT id est parum stetit id est 

"'87':"N-,mMUS IfdSs aiCur <,u, no. po.». doc.ri. 

T Svmmachus. 
2. PEUICN LA MOUlU id est idolatriam et culturam 

deorum et caetera. -^^r ^ 

4. IN AlU-E a) id est in dignitate positus. b) DOLO 

HFS INMEDICOS idest inmedicabiles. 
iN'eTERNO id est pessimo et antiquo morbo vit.o- 

'Ts SVMMA (VTE id est ne exterius videretur ali- 

soi:bHi custodia ; nan, pus quando est .ndecl.nab.le 
virus s>gnificat, alias pro custodm PO"'^""-; 

22. lUic TYRANNOUVM id est >7-^^;;7J^";;;,'°t 
run. : illi quiden. o-nesdeten.poral. us<:uram ge^^^^^^^ 

quomodo res publica proficeret . tue ^e o 
et semper mansuris rébus quomodo. solicet, 
salvarentur sollicitus fuit. 



(20 I ADV. SYMMACHVM 

32. VEI . KE(.XARENT SAPIEM i:S hoc et Boetius 
in exemplum ponit dicens Cons. Phil., I, 'i, !'> : <« Bea- 
tas fore res publicas si eas vel studiosi sapicnliae re-erent 
vel earum rectores studere sapientiae contigissent ... 

.m VTQVi: S\ PEHSTITIO a id est idolalria. h Su- 
perstitio dicitiir quasi superstantium id est .oelestium 
rerum cultus; \el n siiperstitibt's 'd esi vetulis 'A\ r") 
vel aniculis quae diu vivendo délirant. 

42. SATVlliX VS dicitur Graece a'a-lvc.v K 

45. LATEBIUVS id estlatibula, receptacula. 

't8. LATlVMaj dicitur Italia vel (luod latuit ibi Satur- 
nus vel quod iatet inter m(3ntes. 6 i*:nq>oriuin- est 
mercatum. n Mioparo huias mioparonls genus est navi- 
culae. dj Cmnex uius ciminis scriptuni uenus est muscae 
quae tipula vocal ur. 

5(). PHOCVl >AM ^ excudendo producam id est for- 
mando : ciidoenim fnrmo signifient. 

51. SxVTVliMA VOIMS unde Saturnium (»i)piduiii 
dictum est quod Saturnus aediticavit. 

52. VOS XEMVS nemora iuxta aras deoru planta- 

bantur. 

53. NAM ( xVELO C.ENITVS Saturuu^ origo deoruni 
apaganis^ designatur : hune Coeli patris virilia absci- 
dissedicuntquia nihil coelo de seminibus nascitur. 

50. ET EQX'IXA IJBIDO Saturno quondam concum- 
bente cum Fillira supervenit Ops^ uxor eius at'* ille ne 
deprehenderetur versus est inaequuinct hiniiiens coepit 
fugere: hinc dicit EQVlXxV ^ LIBIDO. 

57. T\ S( IS id est Italicis : Tuscia enim pars est Ita- 

Hae. 

58. AUHIXXIVIT id est stupravit : dicendo adhin- 

nivit respexif^ ad equum. 

59. HxVlMlArOH-' Olymphi luppiter Olimphi montis 
habitator fuit in cuius summitate postea altare situm 
est in honore ipsius. 

i. fenon. — 2. Eporiû. — 3. Producam. — 4. pagis — fi. npi. — 0. ul. 
— 7. aequina. — 8. rexpex. — 9. Habitatoria. 



121 

I ADV. SYMMACHVM 

6, NVNX BOVE SVIV.ECTAM co id est aliquando 

^ T TTMrnna AcrcnonS Tllia lUlt 

sicut fecit ad Europen. 5, Eu.opa A en 

nuam lovis in bovem conversus ab Atnca raie 

quam vitiasset illic pro preniio stupn 

advexit: cumque eam Mtiasset uni. i i 

tertiam partem or'ois ex eius nomme appel ax.t . 

eTlMMOUlENTlS a) id est valde monent.s. 5, Olo- 
rU id est ci^ni qui moriens dulciss-.me canit. 

(^ VmGVxivi.A FEIUVET id est Leda, quam m 
ci^mum conversus luppiter vitiav.t A„,:«i„^ 

(k EXCiPlEXTlS arnicc eu id est D.ane. ^- Acr.^us 
,-,. Diane pater fuit qui turrem aeneam -- '.1 quo os .o 
Id conservandam illius castitatem. ne a love stupra 
Lr con truxit; sed ille vitinre eam aliter non valens m 
;br;m aureum -nversus intravit per te,uU.s .^^^^^^^^^ 
adamatus ab ea illius coitum ob mu,t. c> Ub. .ntelle^itu 
mulierum pudicitiam pro auro facle corrump.. 

70 cTrXMlTVM a. id est Ganimeden quem rapu.t 
10 "s ad turpesusus. 6, Ka.à,...o.. Graece, succumbens 

^rru:per::;rrt;u:::r- ac:;.i,a autem eum tun^e an. 

: iur cuia inago eius in lovis vexiUo depicta habetur. 
' 7> mOD SECl,A VETVSTO antiqui per meta la sua 
tempora distinguebant dicentes sub Saturno aurea' se a. 
s" îo e a ' ntea fuisse, deinde aenea et coetera métal a 
81 m AE UATIONIS a) id est divinae vel generosae. 
7,) Dia enim generosa vel nobihs d'-ctur. ., , .^^^g 

«9 NEBVT ONIS a) id est deceptons. b) Nebulones 
82. NEliViA».M^ / :, 1 inludentes aut 

praestigiorum nebulis inittitos 
occulte malignantes dicimus. 

u- Tiwmr»^ irl est rusiicos, fortes. 

ia.„,„ M.rc„riu..<,u..i „,edius -J™ <>» ' ~ ^;;t 

• 4^^ Vinmines sermo médius currat , lui.i j ^ 
inter hommes ser audientium 

magister esse fmgitur quia sermo a 

r. anrpn — 5. inrccitos. 
,. cretret-a. - 2. Gl post 63. - 3. CatamU. - 4. aureo. 

— {]. mercuri. 



4 
\ 



- 1 



i\ 



l'i 



122 ï AO^'- SYMMACHVM 

fallit. 6) Virçani etiam tenere dicitur qua homines morti- 
ficat et vi\ iticat quia oratorum sernio alios dampnat 
aliosque libérât. c\ Serpentes praeterea ex eadeni virga 
dividit quia bellantes ac dissidentes interpretum ora- 
tionibus sedantur. d) Unde et legati pacis caduceatores 
vocantur. 

88. F VIVES \-oo£.;';i dicitur Graece. 

89. TIIKSSAIJCAK MxXCIxVK pro magicae artis : in 
Thessalia enim plurimum ma<;i reperiunlur. 

1)2. UESHiXASSE a id est iterum aperiiisse- vel 
resoluisse. b) Resignare est aperire sive resolvere (31 v«) 
unde et resignatas epistolas legimus id est apertas 

vel solutas. 
i)'A. PENITVSiA'!'; I.A'l'IiNTI alias vivificat alias 

interimit. 

D'i. Cahoa) id r<t confusioni inferni. b Al) VniVM- 
QVE l'ERlTVS id est ad inorliticanduni et ad vivifican- 

dum. 

1)5. ClUxMIXEscilicet niortificandi et vivilicandi. 

IJG. XAM MA(.H<> siciit legitur mulier pitonissa Sa- 
niuelis animam excitasse. 

101. a) ALK'.ElîlS id est alatis. b) LEVES* id est te- 
nues ^ : calciamentum etenini Mercurii petasuni voca- 
batur idest volatile, c Xam -iToua- ^ Graece volo dicitur 

Latine. 

103. NVMAE PliAEl VEGE'r a Numa rex Romano- 
rum post Romuluni*' secundus regnavit. bt Arx autem 
dicitur pars excelsior urbis atque munita : nani loca tutis- 
sima urbium ab arcendo id est repellendo hostes arces^ 
vocantur, unde et arcus noniinatur. 

104. STUEXV\'S Cl! idest agilis, ingeniosus. 5) DOMl- 
XVS idest Priapus : nunc enim de Priapo loquitur. 

105. MEM( )I\A!ULIS id est praeconabilis, laudabilis. 
107. SA Lier A id est loca ubi salices sunt. 

1. apodixis. — 2. apensse. — 3. Tenues.— 4. leues. — Tj. peto. —6. remulu. 
— 7. artes. 



123 

I ADV. SYMMACHVM 

,11. Hellespontus civitas est in Lamsaco insula de qua 

"Ïli'siNVM quando vas signHicat neutri generis est et 
producitur si cum vero grennum signi.icat cornp.t et est 

"^rir'v.NlTA^: sunt loca ubi vites nascuntur et 
diàa vineta quasi viteta. 5, SABINI id est Roman., qu.a 

'1r^S"i^ÏÏ<!^::;C gere„at et Talcen. sali- 

^TM?:;"rPV,^^«:sci.icetHilae..^^ 

:„, Hpn-ulis ciuem secundum fabulam 
ilam nuer aniasius Hercuiis ijucm 

aani puti Uprcule diu quesitus est, 

nimphae rapuerunt et ab ipso llercuie u h 
sed e vera in aquam caecidit et sic mortuus est. 

117 1\ TUAXSTRIS a) in sedibus navis. 6) lAC 
,■ a'" id est fatigata naufragio. c AHGO est nomen 
puellae quan, vitiavit Hercules in nav.. unde et .psa 

^71 nSmeTsY B .K1.LE id est sub habitu vi.utis 

vel sub pelle Nemei leonis quen. ^^^^^'^ ^^^^^^,. 

,20 N VNC SALUS a, id est ex.ht.onibus, vel sacerdo 
tillâsquia sacerdotes Herculis SaUi vocabantur a ex - 
litione 6, iU-' Graece famés La me ^mc Pman 
dicti sunt sacerdotes Herculis quod alus mm.strantes 
famem patiebantur et inde Pinaria ^f "^^'^ . , . ^^^^ 

121. AVENTIXI Aventinus "^«"^ '1''=^;^^ "^' !^,!f 'fj; 
avium : nam ex^ Tiberi fluvio émergentes excelsa .psms 

"l2tlASCl V«T id est turpiter vivit, vel insanit, super- 

'''prMVSTOQVE.^ FALERXO a) id est novo vino 
./paWnus est\nons Campaniae ub. v.num op .mun 
nLscitur, sed pro optimo ponitur vmo s>cut Cecubum 
a loco dicit Horatius (cf. Carm., 1, ^', -y)- ,..,„„, 

128. FERARVM a) id est equorum vel tigndum 



,.„;,pos,in.-2. '15post 118. -a.Lactata.- 
(). Multoq. 



4. Pina. — 5. aex. — 



124 



I ADV. SYAIMACHV.M 



IIOIÎAN [ÏA id 



qiiae dicuntur traliere currum eius. /> 
est rore sti liant ia. 

129. Bacho ('AI*K1{ sarrifrcia aliquando a s'inili fiunt, 
alîquando a contrario: a vtuiili, quandoTeinpesiati nii;Tani 
oveni, Serenitati albani iniolanius : a contrario, cuni 
Cereri et Liberu iiiiolatiir caper qui est illis conlrarius. 

131. QVl l^liOMIV^Vl Bromius inini.ster fuit Liheri 
l^ilris id est aniasius. 

!3'i. Moiadas id est quae et Bachae: ipsae sunt evantes 
minisiiiii' ! .ilxu'i l'atris. 

135. ( ilOUO scilicet Menadum c\ Satiroruni'. 

13G. V\ lilioris Ai VA a) id rst loca arcnosa vel amoena. 
b Xan; -zt.; - dicunt liraece litus : hinc acta dicuntur loca 
ariioena. 

lo9. A^eeram id est sic v( >cabatur scortum illiit quod 
iuiiiixit super Ariadnem uxorem sunrn. 

i 42 . MO X . \ rici d i icus en i d es t c o ion ailla./) . \ r i a d n e s 
uxorfuit Liberi quani cuni acciperet attulit ci Vulcanus 
coronani inqua erant Vlllapides quani l.iber obaniorem-^ 
Ariadnae inter sidéra collocavit. 

IVi. MEHIOriMX idest corona ilîa meretricis. 

151. SACKLLO idest intcinplo idoloruni. 

154. PIirrATlS 1MA(;() id est iiMH^ro falsac^ pietatis 
erat cum dicebant : « hos coluerunt i)atres nostri et ideo 
si militer nos col i mus ». 

156. TV'M 0\'IA id est etiam : scilicet processit mes 
pat ri us in loni^um aevum. 

158. V'li\.\S id est sepulchra mortuorum. 

159. I\I)K !»Vr:LLAHVi\l idest propter hoc: puelle 
cum audiebant ita egisse deos, ludebanl (32 v et am- 
plius ad libidinem excitabantur. 

1()0. IV^C^ALIS id est matrimonialis, id est legalis. 

163. DlVOlîVM id est principum, imperatorum. 

164. ATQV'i: VT R. subaudis o pauca lloma. 

165. Semideam i'k\hi%^^'> Graece. 



1. satitorum. — 2. acte. — :i amure. — 4. fase. — :. 



mithea. 



1 ADV. SYMMACHVM ^25 

167. ILLK a. sciiicet Mars, h) SACERDOTEM id est 
Ream quae et lUia vel Silvia, filia Iulii. 

168. Impar VTRIQVE id est Marti et Veneri quia 
cum mortalibus concumbebant. 

169. MORTAIJS OIMRE a scilicet Anchisae. 5) Asin- 
teton fio-ura est id est coniunctione carensi. 

171. VlKlilXIS a id est Coronae vel lliae : Corone 
nominativus vel Corones genetivus, unde et Coronides 
dictus ApoUo. h) Ista enim fuit uxor Apollinis qui viro 
induxit rivalem, quod nontiatum est Apollini per cor- 
vum. qui antea albus erat. c) Fecit eum nigrum et illam 
affixit sagittis : qua mortua, ab ea abstractus est Escu- 
lapius v[ factusest peritissimusmcdicus. 

17:>,. rricatus mV dicitur qui^- suae tantummodo posses- 
sioni -' praeest et non curam gerat rei publicae. 

175. VLVA est herl^a palustris. 

178. XK STVPP^VM id est cum diceret matrem concu- 

buissc cum ca. 

181. CAMIM) ROMVLEO id est in Campo Martio, m 

honore Martis. 

182. a Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit 
Rom'anae urbis et religionis caput summum, b) Alii 
dicunt cum Tarquinius^ Priscus Capitolii fundamenta 
aperiret. in loco fundamenti caput hominis literis Etrus- 
cis notatum invenit et proinde Capitolium appellavit. 

185. XVDVM id est pulchrum et clarum id est sta- 
tuam nuclam quia nuda depingitur ob slgnum pulchri- 

tudinis eius. 

18;;. ACCIRENT al id est ut Romam venirent. 6) Lrij- 
cino scilicet ab : proprium nomen montis ubi colitur illa. 

187. IDA silva est ubi colitur*. 

188. DE VIRÎDI a) idest viridem dicit nuia viret oli- 
vis. /; ()R(ilA idest saerificia Liberi. c) XAXO una est 
de VIIIJ Cicladibus id est insulis. d) x;x).gv «î dicunt 
Graeci rotundum, in rotundo enim navigat si quis ad 

1. ir>9 U iteratur in mar^^ino. - 2. quae. - 3. possessione. - 4. torquini'. 
— 5. 187 post 1S:>. — »>. ciclon. 



126 



I A D V . «s Y M M A C H \ ' M 



eam vcnerit. o Samolîum poteriuni. /' -roxT.piov i Graece 
calix vel aliqiiod vas dicitur, samolium autem dimi- 
nutivm est a Sanio insula in qua primitus fictilia vasa 
reperta sunt. 

193. ANCVS N. N. Tullus est, qui et Tullius Hostilius: 
nomina sunt imperatorum. 

11>>. Asiliim Cl} locus est refugii : cum enim Romulus 
adhuc esset pauper fecit sibi <asilum> ut illuc omnes 
rei confugerent et ex illis auxilium caperet. b. Hinc luve- 
nalis (Sat. A'IÏI, 21\-lôj : « Maior quique tuorum Aut 
pastor fuit aut illud quod dicere nolo n fur scilicet et 
homicida. 

2(\3. a) Mola genus erat sacrificii ex FAU15K et sale. 
h A'A(;i r\'S hinc Vaticanus deus dicitur qui vagitibus 
praeest. c Cedis scilicet animaliuni quae sacrificaban- 
tur. 

204. LAHKS a) idestdomus. 5i Antiquitus lares unge- 
bantur, inde eliam uxores dictae quasi unxores. 

205. CVM DIVITK^ COIiXV Fortuna depingitur in 
dextra manu cornu ferre plénum omnibus bonis : Hercu- 
les enim fertur habuisse proelium cum Centauro et abs- 
traxit cornu illi quod postea nimphaeaccipientes omnibus 
bonis repleverunt et inde ubicumque voluerint potesta- 
tem habent largiendi. 

2(r). LAIMDEM Terminum deum dicit. 

210. DK K V1>E id est de statua Fortunae. 

211. Esse l^ETEXDVM scilicet ut peteret ab ipsis diis. 

212. .\umquam^^ O. A. id est numquam recoluit se ra- 
tionabilem esse et non debere taies deos colère. 

214. PHIVAI'OS id est domesticos : privatis diis agni 
ovesque immolabantur, publicis vero, id est lovi cae'te- 
nsque magnis aliis, tauri animaliaque magna offere- 
bantur. 

218. ACSA(RAM a id est postquam ; Sacra Platea 
est Ilomae famosissina, quia per illam homines sacra 



I ADV. SYMMACnVM 127 

celebraturi ibant ad Capitolium. b) MVGITIBVS scilicet 
animaliuni quae immolanda erant. 

221. ATQVE VRBIS VENERIS idest templum Vene- 
ris et Romae Deae pari altitudine se extollebant. 

226. GADIRVS a) Gadis insula est unde istae dicun- 
tur. a) SPOLIATIS Geryone ' ibi interfecto. 

227. FR ATRES id est Pollux et Castor. 

229. NO' rVUXI EQVITES quia forte (32 v«) adhuc 
vivi nocte aequitabant : vel propter duas stellas dicit quae 
dum <moventur> - videntur aequitare. 

230. RETINENTE propter sonitum aeris. 

234. PICVS aliud est Picus et aliud pica : Picus rex 
fuit ïtaliaequempercussit filia Solis virga et versus est 
in miiculosum picum, de quo Virgilius (Aen., VII, 191) : 
u Fecit avem Circe sparsitque coloribus alas ». 

235. EPOTVM a) id est datum a coniuge. b) SPARSVS 
id est sparsum habens. 

237. lANO DE MENSE idest quia mense lanuario lano 

litabatur. 

239. AGITANT id est fréquenter agunt. 

243. INCOXSVLTA id est inscia sine consilio. 

245. DOCILI AETATE. id est a primum enim homi- 
nes agrestes et stolidi tueront. 

251. Libia id est uxor Augusli. (Haec adnotatio ad 
vocem quae est « Livia •> jam evanida et glutinatoris 
cultro parti m accisa in summo f° 32« verso et ad oram 
apposita est :) 

Uxor Octaviani <quae>... consumpsit ille filios quia 
cum omnibus concumberet. Nam Tiberinus qui tum ré- 
gna vit, privignus eius fuit. Igitur cum interrogaret<ur> 
a quodam quare cum animalia non omni tempore, sed 
certis temporibus coeant et illa omnibus horis concum- 
beret, respondit: « animalia non ratione nec voluntate sed 
natura reguntur; ego autem quia capax sum rationis vo- 
luntate agor )). Et cum iterum percunctaretur a quodam 



1. potiu. —2. dunte. —3. n 



umqua. 



1. nerione. — 2. ex Isone et Gl. P. supplevi. 



I 



128 I ADV. SYMMACHVM 

quare tilios parère non posset, dixit : « nolo vectorem 
habere ». Sam in plena navi vectorem dicit Octavianuni 
maritum su uni que m vehebat, plena m vocat naveni 
ininistrum... ni teiiipus quia niuto (?; vel fine mulieres 
semper incipiunt. Livia vero nulluni... lailiis temporibus 
(S uper concubitu... parans talii?) tempore cuni (s)uo 
marito concumbebat ut...filius <^al)>eo filiosac(ciper»et. 

(Hanc notam in maroine f q' secti inveneris.) Yacinctus 
formosLis puer amatus est tam a Borea quam ab xVpoi- 
line : qui cuin magis Apollinis amore laetaretur, dum 
exercetur disco alarum al) irato Borea eodem disco est 
intere;riptus et nuitatus est in Horeni sui nominis. 

252. SOlî rri'A r\MMLl': cubile vocat templum lunonis 
quod iuxta templum loviserat eo quod uxor illius puta- 
batur. 

2,)i;. PÎW)\\'I5A a quasi iain tiereret ipsum puerum : 
ita iactabatseapud virum. h (IKN 1 A LK id est voluptuo- 
sum id est nuptialis lectus^. 

257. [.\Ai SI*(>\S\'S repreliendit iniperatorem quod 
nonpuellam sed adulteram etiani gravidam sibi asci- 
verit uxorem. 

259. VlTflK AS id est patria sunt Octavianus-. (?) 
2()l. Ff^:SCEX\l\A sunt carmina turpia nubentium 
id est cantica nuptialia. 

26(1 Flore id est deae : ministrae sunt Vcneris, inde 
Floralia. 

271. Antinous amasius^' fuit xVdriani re^ns quem pro 
puicritudine tanto amore dilexit ut deum constitueret et 
eius nornine tempja et civitates dedicaret. 

-7-. .\\ XC DU'I id est Adriani : omnes enim impe- 
ratores Romanorum divi vocabantur^ 

273. IX {'.fîKMlO a scilicet ipsius imperatoris. h) SIHJ- 
LIATVM idest castratum, e\ iratum. 

27'». ADlMAXlQVFv' OA XYMKDEM'- idest ipsum 



1. 2-r. b post 2:.2. - 2. Propono: patrinius (Cf. C. G. L. iv, 191, 2'*; fuit 
Uct. - A. Iteratur. - '.. 272 post 273. - 3. liadrianiq. - G. ganimedè. 



I ADV. SYMMACHVM 



129 



Antinoum vocat Ganymedem quia sicut Ganymedes 
fuit amasius <Iovis>, ita Antinous Adriani. 

295. CRASSIS PARTI BVS id est in remotis : crassas 
partes vocat austrum et aquilonem, austrum pro nimio 
calore, aquiloneiii pro nimio frigore. 

303. Driadcs sunt deae silvarum, Amadriades quae cum 
arboribus nascuntur et pereunt. 

:r20. CIRCVLVS a) scilicet solis. h) ET FLAMMAS 
quamvis placeat. 

321. NORMAM idest lineam, terminum. 

322. X VMNE ' scilicet si terrae circulus minor est. 
324. CIR( IXVS pro circinnus : circinus est proprie 

instrumentum quo rota circuli formatur, quem etiam 
circinnum dicimus. 

326. QVI PRAESIDET idest dominatur et superfertur. 

328. Pi. AT; A CERTA C. id est australis : nam sep- 
tentrionalem numquam transcurrit. 

329. AVT SV^BIT ORTV id est ascendit ab oriente. 

330. AVT RVIT O. id est descendit ab hora nona. 
:œ. AVT SVB XOCFE id est subtus terram scilicet 

ad ortum. 

'333. REVOCARE^ RETRORSVM id estreflectere sci- 
licet aboccidente ad orientem. 

334. HIC ERlTai scilicet sol : yronicos. 6)LEGESVB 
VNA scilicet oriendi et occidendi. 

336. HOMIXT a) quia habet liberum arbitrium quod 
sol non habet. b) FLECTERE id est de bono ad malum 
vel de malo ad bonum. 

337. LICITVM ESTa^ scilicet a Deo per liberum arbi- 
trium. b) DEXTRO id est bene agere. 

338. DECVRRERE id est pravis operibus insistere. 

344. HOC SIDVS id est sol refertur invehi curru. 

345. Conimenti a) scilicet sunt id est adinvenerunt 
homines. b) RADIOS id est XII radios fertur in capite 
habere propter XTI menses vel XII horas diei. 



I 



1. Numine. — 2. Reuocat. 






I ADV. SYMMACIIVM 



346. Faler^as ici est orna m enta equorum. 

347. a) Aurichalci vel OIlICnAl.ri : auricalcus dicitur 
auri es ; nam yâ).xo; ^ Graece aes vocatur. b) Vel si dicas 
oricalcus, montis aes interpretatur, eo quod in mon- 
tibusreperitur. c o'O'.-enim, montes interpretantur. 

3'î8. a) lus eruiit vel IV'SSEMVN'r scilicet manus artifi- 
cuni. 5) POLITA scilicet supradirta ornamenla. 

349. TRAI3ExVS a) est vestis regalis*. 6) EBVRNAM 
AQVILAM quam Romani in vexillo ad bellum gesta- 
bant quod alia signa regebat et ob hoc signum bar- 
batum vocabatur. c) SELI-AM C. in qua (33 r*») trium- 
phans sedit. 

a^C). CEUX VAX i id est incurvât, inclinât. 

351. Aeripcdum a) id est velotium aerios'' pedes haben- 
tiuni. 5) SI PAS EST C. ut hoc imperator faciat. 

352. NES( lA L. utpote aenea. 

354. HO( ; lAMKX id est quia caelestis est Sol. 

tl5B. EA^MEXIIJKS furiae sunt infernales et interpre- 
tantur Bonae Lunae per contrarium. 

359. Regina inferorum sterili vaca placabatur quia 
infernus nihil boni parit vel quia ipsa sterilis fuit. 

361. N\'XC BKJASaj quando vocatur Lucina id est 
Luna^) hoc propter Lunam cuius currum trahunt duo 
boves non quod tardior Sole currat, sed propter cornua. 
b In inferno vocdtur Proserpina vid. ^57). 

3():i ETIAM \'( )i;V( 'RES id est veloces, a nunc etiam 
propter venationem hoc dicit : venari autem ideo Luna 
<dicitur> quia noctibus venatio pabulatur et luna 
nocitbus luceat quibus caprae pascuntur; tune Diana 
vocatur. 

364. TERQ\'E scilicet cum esset uovos'.or^T, o'.aTou/^ 
aa-s'xjpTo;'' : id est septem figuras Luna habere dicitur id 
est ;j.ovo£'07Î;'f id est cornicularis, Z'.j-rj^r/^ \'> quod est VIII 
id est medio sectilis, k^^Uj^zo^^^ id est circularis, -Xr -.oTi- 



i. chalcos. - 2. ori. - 3. 349 a. iteratur ad oram. - 4. Cernua. - 
— 6. quando-luna, supra. — 7. monoides. — 8. diathome in ras. 
10. Diatome. — 11. amphicistos. 



circos. 



- 5. aeorios. 

— 9. Amsi- 



I ADV. SYMMACHVM ^131 

A7.v''^> ' id est pleniiunium : similiter in decrescendo, 

' 365.' SVBLVSTRl •• id est parum lucenti. 
366. SVCCIXCTA a) idestfaretras»^ succinctas^ habens. 
b) Spicula vocat CALAMOS id est sagittas. 

368. MEGERAE id est una Furiarum, et est dativus: 
très enim sunt Furiae infernales, Megera, Thesiphone 

et Allecto. 

369. TIUVIAE a) id est Proserpinae deae infer- 
nalis. 5)Trivia dicta eo quod très habet potestates id est 
in Caelo et in Terra atque <in> Inferno, unde et Ecate 
dicitur id est centum habens potestates. c) SVB NOMINE 
DAEiMON idest quocumque modo sit de picta«. 

370. AD AETHRAM id est cum dicis eam coelestem et 

colis. 

377. O BU VIT scilicet ipse démon. 

378. POTESTATi a> idest diis infernalibus. 6) OPER- 
TAE •' id est tenebrosae, absconditae. 

380. CVl CADIT a) id est ad cuius honorem. b) FV- 
SVS id est interfectus, prostratus, c) De ludis dicit quos 
in theatro exercebant ubi se interficiebant et Plutoni 
deputabantur ; Plutoni"» enim se commendabant ut 
puta" ad infernum descensuros. 

381. HEV MALE a) aliquando cum magna pestilentia 
Romae orta fuisset, quendam privatum hominem démon 
allocutusest dicens deos aliter non posse placari, neque 
hominesab ipsa pestilentia liberari nisi teatra vel ludi 
in quibus gladiatores semet in sacrificiis deorum interfi- 
cerent, construerentur '■^. b) Tune Scipio Nasica et Cato 
caeterique nobiles prohibuerunt ut mortibus hominum 
pestilentia deleretur '^^ : sed vulgi instantia illis nolentibus 
obtinuit ut ipsis ludis demones placarentur, unde ali- 
quando magnus terrae hiatus XL diebus Romae <erat> 
quasi adhuc satiatus non esset, sed postea Marcus Cur- 

1. Plenoelenos. - 2. amphicistos. _ 3. Dutome. - 4 monoides - 5 Su- 
bluscn. - 0. faretratas. - 7. succincta. - 8. 3(39 c post 370. - 9. Optet. - 
10. pluto. - 11. pute. - 12. construerunV^. - 13. dedeleret-. 



132 



I ADV. SYM.\fACll\ M 



I ADV. SYMMACHVM 



133 



cius^eques J^omanusequohiatum insiluitetpostea clausus 
est quasi inferniis satiatus esset. t i lASTilATAK IIO- 
MAE putahant enim tali victima lustrare I{omam id 
est purgare. d) Flegethontia id est infernalis : n Flegetos 
est fîuvius inferni igneus. 
38^1. F\'\KBIUS id est mortalis, plena funeris. 

385. SPE( 'l'A( VLA TlilSTIA a) id est que tristitiam 
inferunt, 6 Amphiteatrum in civitatibus fiebat et muro 
erat cinctum, teatrum vero extra civitatem iibi spec- 
tacula fiebant quoniani. hz'^zùi- video. 

386. Cl [AlîOX a) id est portitor inferni. h !\'(;\^|.IS 
id est VLiIneribus. 

'^7. hifer'uic a sunt sacrificia pro mortuis. ^ SA- 
CKO id est exsecrando, exsecrabili '. 

.'•91. CKXSKI» !•: id est iudicare id est regcs Roniano- 
ruin gladiatorein et retiariuni fnciebant in theatro cer- 
tare, in quo unus altenim occidehat et qui interficieba- 
tur quasi videl>atur litari pro salutate patriae. 

31)2. SVirrEIVNIS una pars, infernalibus id est sub- 
terraneis. 

393. E\'()<;A'rscilicet 33 v'') ille imperator. 

395. L\('ASS\'M a, idest frustra, h^ AiiCVEIlE id est 
quae fiebant apud l'auricam. c) Ephigenia uxor Orestis fuit 
quaecum cerva Diane interfecta ad aram illius immo- 
landaducta fuisset; cuius iniseratione erepta ad Tauri- 
camregionem transducta est et ibi sacerdos ilIius con- 
stituta ubi peregrini iminolabantur ; pustea Orestes frater 
illius furore arreptus a sua civitate expuisus suisque 
omnibus derelictus est, sed Pileas illius amicus ipsi per 
orbem terraruni frenetico discurrenti solus adhesit. 
d) Cumque pervenissent ad teniplum Dianae quod erat 
in Tauricaregione, Ephigenia videns eos speciosos con- 
doluit illis^ dicens « Qui -• estis? >^ : qui responderunt se 
esse fratres. e; At illa ne ambo simul interficerentur 
dixit u Eligite unum ex vobis qui immoletur. )) f) At 

1. crucius. - 2. theoro. - 3. exsccrabile - i. Corr. ex iUos. - 5. Qu. 



illis inter se contendontibus quis illorum immolaretur 
et quis evaderet, Ephigenia recognovit fratrem suum 
et consilio inito illa nocte ambo fugerunt. g) Proinde 
illorum amicitia in Taurica regione usque hodie in pro- 

verbium tenetur. 

397. CONSESSVS id est multitudo consedentium. 

398. FEUA VOTA id est sanguinem humanum. 

^lOl. UlMEPilS a id est inquiras. 6) Rimari proprie 
porcorum qui in ri mis hoc est in venis terrae cibum 

quaerunt. 

'lO'i. SKCTA o^ id est inscripta vel incisa •. h) Q\ AC\ M- 
y VE '- id est in quocumque loco. c) Vesontium civitas très 
portas habebat in quibus literis maximis in similitudine 
funditonnae factis hoc scribtum habebatur : « IVLIA 
IVIJI EiLlA H()( DUS MANIBVS OBTVLH » idest 

diis infernalibus. 

405. Salarium proprie erat praebenda quae dabatur 
oustodientibus sepulcra mortuorum. 

400. Orcus dicitur Pluto : 00x0)=^ Graece juro inde Orcus 
vocatur quia jurât neminem se sine morte relicturum*. 

'ilO CVM PRINTEPS a) scilicet Constantinus : modo 
de Constantino dicit. h) TYRANNt id est Licinii et 

Maxentii. 

412. NlC.RANTlliVS scilicet fumo imolatarum vic- 
tima ru m '-. 

414. SEP THINA VII sunt colles intra Romam. 

417. SVPERBIS id est excelsis, nobilibus, gloriosis. 

419. SED NEBVMS id est idolatriae sorde. 

421. HEBETAT obscurat, obtundit. 

423. VMBRAS a) id est larvas : inter larvas et lému- 
res hocdistat : larvaesuntquaehominesinamentiam ver- 
tunf lenures vcro innoxiae sunt et dictae lémures quasi 
lares manentes. h) Sunt enim animae mortuorum dm 
manentes <in> corporibus. 

424. CER VLEAS id est mânes inferorum. 

1. inscisa. - 2. Quamcûq. - 3. orco. - 4. W. post 410 b. - 5. 412 post 404. 






I ADV. SYAIMACIIVM 



425. CENSEO id est iubeo, statuto, iudîco. 

432. SVI^ERSTAS idestemines, praesides. 

434. CAIUOSOHA'M id est putridorum, carie et putre- 
dine verminum consiimptoruni idola : caries est putredo 
lignorum quani termetes vernies faciunt. 

436. Gipsus est terra tenax unde statuae conficiuntur. 

437. IX FI DO id est in maie fîdo darantique : déficit 
et annuatar paulatim. 

440. ERUCiO a] id est \ itium metallorum. b) PI":iMv 
SAM id est inconsumptani, foratam. 

4VJ. a) Paganî dicti a pago id est a villa : nam pagos 
Graece, villa Latine. /; Antiqui enini iuxla fontes villas 
faciebant, unde paganus dicitur villanus, quod lonire sit 
remotus a civitate dei, id est ah eclesia ; vel quod de uno 
fonte erroris potaverunt. 

45(). Q\'()S 1M:\ES id est apud quos : quicquid time- 
bant deum esse put<il)nnt. 

4,)2. SAX(;\'I\()LKXT\'S id est sanguine plenus, qui- 
dam ^ enim gentiles <erant> qui in sacrificiis deorum 
carnibus humanis vescebantur. 
km, R\'I)F:S id est novi semper et indocti. 

4(il. I»U()(-1XC rVSapparatus bellicus. 

46,3 seqq. a) Licinius primo Christianus sororem Cons- 
tantini Constantiam nomine uxorem diixit volens ab ea 
filium habere ut per hoc imperium obtineret, sed illa 
sterili-i permanente, adipisci hoc non valens a.l idola- 
triam reversus est et multa mala Romanis intulit. b) Ad 
ultimum vero Constantino signum Crucis Sanctae in 
Labaro^ praeferente interfectus est. o Maxentius autem 
gente Romanus erat, qui bellum Constantino inferens 
pontem super Tiberim fraudulentercontruxit quem ramis 
(34 r«^ cooperuit, ut Constantinus ad bellum contra eum 
procedens per ipsum flumine laberetur : sed Constantini 
adventum^ comperiens furore arreptus obviam iUi pro- 
cessit et sic pontem ingressus fraudis quam fecerat non 



> 



1 
I 



I ADV. SYMxMACnVM '^^^ 

recordans, in flumine mersus est. sicque bellum civile 

cessavit. 

466. IN H ASTIS id est quia in hasta signum Crucis gere- 

bant. 
470 LONCO DAMPNATOS a) quia ex longo tempore 

incarcère positi erant. b) CENTVM id est multosidest 
finitum > pro infinito. 

472. INTERCEPTA id est rupta, negata, decepta. 

477 Ergasterium est operatorium id est ubi opéra 
aguntur, quia spyov^opus, hinc ERGASTVLA dicuntur; 
proprie hergastula sunt ubi rei ad secanda marimora 
mittebantur vel ad aliud opus aliquod : sed hic pro car- 

ceribus. 

478. MVSSAXS id est mussitansvel murmurans. 

480. AUT concessa a) scilicet non impune et publi- 
cata. 5) SVSPIRIA TRAXIT id est ab imo pectore. 

481. TESTIS a) est scilicet sumptum. 5) CHRISTI- 
COLAE Christicolam ducem se ipsum vocat. 

482. Molvius id est scilicet pons eo nomine vocatus est 

ab auctore. 

485. Stema est proprie filum quo sacerdotes tempore 
aestatis capita sua ligabant quando eis propter aestus 
fervorem pilleum investire non licebat : ponitur autem 
pro linea generationis, sed hic pro figura. 

486. CHIUSTVS PVRPVUEVM imago Christi in cruce 
continebatur in labaro purpureo quae auro et gemmis 

erat in illo texta. 

487. LABARVM dicitur vexillum regale quod alia 

omnia praecedit ad bellum. 

488. CRISTIS id est galearum summitatibus : m omni- 
bus enim armis signum crucis habebatur. 

489. MEMINIT scilicet maiestas Christi. 

490. QVPTVNC a)idest mortuo Maxentio. b) PRO- 
CESSIT CRINE id est prolongato egressus est. 

491. Compede id est vinculo pedum. 



1. Quaedam. — 2. stirili. - 3. laboro. 



1. inanilïï. — 2. ergon. — 3. Q. 



I 



•'"'^ I ADV. SV.MMACiiVM 

492. Compli'xus id est constringens brachils id est deos- 
culans. 

49'i. VEÎÎI*:XI)\'M idest honorandum, timendum. 
498. EXf^ElîTA id est probans, comperiens, sciens. 

501. MA îîMOHA id est marmoreas statuas'. 

502. PVIJAS id est sine honore et cultu et sacrificiis. 
507. VIKT( ) G) id est vetusto. antiquo : ^ietus est incur- 

vus vel viribus privatiis. f) Dicimus etiam quod vi tlec- 
tatur sicut etiam via dicitur quod vi teritur. 

511. DOCIIJS est magister qui facile docet, docibilis 
discipulus qui facile docetur: unde Apostohis^cf. Johann., 
VI, 45) : ( Erunt omnes docibiles dei » id est faciles ut 
doceantur. 

516. Invidu.s est qui invidet, inridi(,sus qui invidiam 
patitur. 

»)i8. SACIllS id est idolis et sacrificiis deorum. 

522. SAEVrriAÎ>' a) id est crudelitatis. b} MOXS- 
TILVTA id est a sacerdotihus. c) QV A Ei î IT id est interro- 
gatsciliceta sacerdotihus unde piaretur. 

52'i. MAlîlI idest qui septics consul fuit 

525. NV^MIDIA a pars Africae. b) I VC.V'l^THAM^ 
id esttoparcam Africae, filium ^ Micipsae toparcam Afri- 
cae id estregeni Numidiae.ci Micipsa toparca Africae rex 
Xumidiaeex uxore-' légitima duos filios hahuit et unum ex 
concubina id est lugurtham'': qui moriens regnum suum 
cum filiis duobus' Romanis commendavit. d) Post cuius 
mortem lugurta Romarn adiens aurique pondéra innu- 
merasecum ferens, a nemine honorifice susceptus non- 
dum etiam ad osculandum provocatus est; ille itaque 
nocte sequenti gazas secrète singulis Romanorum trans- 
mittens die crastina magna cum reverentia ab eis admis- 
sus est, iacrepatus tamen ab eis propter suos quos iniusto 
opprimere volebat, letus remeavit et urbem retn > aspi- 
ciens dixit : u O urbem venalem et cito labilem si 
emptorem invenerit\>. o Cumque ad propria remeas 

1. 50i post 502. — 2 1'llitiat> — 'i Ilir.r.ir.- ' VV r .> 

o. lUKurtiia. - .. .Supra. — 8. Corr. ex inueniret. 



I ADV. SYMMACHVM 1^7 

set, duos fratres interfecit atque regnum, Romanos 
debellans, usurpavit : contra quem Marins consul missus, 
eo superato, regnum Numidiae Romanis restituit. 

526. NEC TANT VM A RPIN AS Cicero proconsul Roma- 
noruMi ab Arpinate oppido Arpinas dictus est; qui con- 
iuratione facta a Silla * Catalina et Citego '^ ut urbem 
incenderent omnesque senatores interficerent, a suo 
servo indicante comperiens omnes interfecit (3i v"), 
quem in senatu omnibus videntibus increpavit. 

529. CATILINAS^ idest perversos ut fuit Catilina. 

538. TOCiATVS id est pacificus : nam toga tempore 

pacis utebatur. 

539. REMQVEQVIUINI id est Romani Populi : rem 
proregnoposuitvelutVirgilius Aen. 111, 1): a Postquam 

res* Asiae ». 

543. SEN1\("TAM id est finem vel terminum. 

ryVi.Y\\)EAS2ndcherrima scilicet si adesses : uvideas» 
secunda persona estpro tertia id est videre poterat aliquis 

si adesset. 

545. CONCLU VMQVE a) scilicet videas quia concilio 
ipsorum totus mundus regnabatur. b) GESTIRE id est 
exultare, moveri gaudio pro percepta iam tide : . gestire » 
proprie dicitur movere ; aliquando etiam gaudere et 
exultare signiticat, sicut in hoc loco, quia gaudentesmotu 
corporissuae mentis laetitiam désignant. c\ Unde et 
exulto tractum est a verbo salio. d) CATONVM SENVM 
id est antiquorum et per hoc nobilissimorum. e) Duo 
autem Catones fuerunt, avunculus et nepos : avunculus 
quidcin Censorius-' dictus est, nepos Uticensis a loco 
morti^. /' Sed hic'" « concilium Catonum » vocat Roma- 
nos qui se eis nobilitate et sapientia aequiperare studue- 

runt. 

546. CAiXDlDlORE TOGA a) Romani nobiles in lae- 
titia et prosperitate vestibus candidis utebantur, in ad- 
versitate vero et tristitiapullis id est nigris, unde et « pul- 

I. scilla. - 2. Corr. ex cedego. - 3. Catilinos. - 4. rex. - 5. sensori". - 
(1. Corr. ex Ivc 



138 



I ADV. SYALMACHVM 



lati proceres » Juvenal. ÎII, 213. Dracont. Laud. Dei 
III, 376, cf. var. lect., C. VII, 151). b) Sed in hoc loco 
candidmre toga dicit quia gaudentes in baptismo can- 
didas vestes accipiebant. c) XIVEVM id est pulchrum, 
candidum. 

547. EXV^VIAE proprie dicuntur pelles ferarum ab 
exLiendo : sed plerumque pro omni veste ponuntur. 

548. lAMQV^E R VIT ai id est festinanter venit, pro- 
perat. 6 'IWVCIS scilicet paganis. c) TAH[^EIA RVm^ 
id est in Capitolio. d) RELICTIS scilicet in suo errore. 

548. SIXCERA PENETl^MJA a vocat templa Pétri 
et Pauli vel niinisteria Mmvsteria?! haptismi. 5) NAZA- 
REOR VM Nazareni, primi Christiani-^ a Christo qui Naza- 
renusdictus est, a Nazareth ^ civitate ubi conceptusest et 
nutritus; postea vero apud Antiochiam ^ civitatem in qua 
Beatus Petrus primitus sedem episcopalem (cathedram) 
obtinuit, Christiani dicti sunt. 

550. EVANDHIA CVRIA a.) stirpem Evandri dicit. 
/jEvanderpater fuit Pallantis-' qui in auxilum Aeneae 
venit; qui Aeneas fuit auctor Romanoruni, unde « Evan- 
dria curia » dicitur multitudo senatorum. c) <F()\ rES> 
idest baptismum. 

551. Amniadum ci) id est Amnii familiae. b) Amnias 
dux nobilis Romanoruni a quo « soboles Amniadum ». 
unde et Boetius fuit dictus Anicius 552), quod fuerit 
invictus. c) SOBO LES scilicet ruit. c/ ET IMONEHA id 
est filii scilicet ruunt, ad apostolicos fontes. 

552. FERTVRENIM quia ipse ante alios proceres pri- 
mus ad baptismum properavit, de cuius stirpe fuit Boe- 
tius. 

554. a ET Olibriaci de istius génère descendit Olibrius : 
huius mentionem facit Priscianus. b) Hères dicitur ab 
hero. 

555. ADIECTIS FASTIS a id est inscriptus fastis id 
est libellis ubi gesta consulum scribebantur. a) Fas- 

landiT'"^'^"^^"*" ~ ^' '^*"" ^ ^ nazareht. - 4. antiochïi. - 5. Corr. ex pal- 



I ADV. SYMMACHVM '^39 

tusi secundae declinationis librum significat, tertiae vero 
superbiam. c) Sed Lucanus maie fastibus pro fastis posuit 
dicens (Phars., X, 187) : « Nec meus Eudoxi vincetur 
fastibus annus ». d) PALM ATA id est triumphali : pal- 
matis enim togis utebantur triumphantes. e) ABOLLA 
duplex toga est quae et diplois. 

557. INCLINA RE id est subdere scilicet « securem » 
id est iuditiariam potestatem. 

558. NON PAVLINOP.VM a) a Paulo consule : fami- 
lias nobilium Romanoruni nunc exequitur. b) BASSO- 
RVM a Basso consule. 

559. PROMPTA id est studiosa, devota. 
500. SECLO id est ad venturum seculum. 

5(31. (iraeei a) filii Corneliae sororis Sciphionis uxoris 
( rassi qui a Parthis interfectus est, post caius mortem^ 
nupsit Pompeio et fuit castissima mulier. 5) PLEBI- 
CO LAS autem dicit plebem colentes et diligentes : nam 
maximum dilectionis (35 r°) afîectum erga plebem habe- 
bant, unde et pro eius defensionem crebras insidias 
excitabant quam ob rem sediciosi dicti sunt K 

562. IVRE POTESTATIS a) quia magne potestatis 
fuerûnt. 6) EVl/FOS id est munitos*, sustentatos. 
C) ARCE id est in capite, dignitate. 

50)4. Lietores dicebantur virgiferi id est virgas ferentes, 
per quos indices vindictam exercebant reos puniendo. 

565. CONSECRASSE vel C07i(;re(/as6e id estconiunxisse, 

sociasse. 

567. LICET a) id est licitum est nobis. 5) SIGNA- 
(^VLA id est ad Crucem Christi. 

568. Idolium ^ dicitur templum (sive locus) idolis con- 
secratum, idolotitum vero quod idolis imolatur id est 
immolata*' caro. 

569. SI PERSONA ALIQVA EST a) id est si aliquid 

1. Faustus. - 2. morte. - 3. 561 post 502. - 4. muntos. - 5. Idolio. - 
6. immolatia. 



V 



140 I ADV. SYMMACÏIVM 

valet, si est auctoritas in persona. b) AVT SI STATVS 
id est defensio, gubernatio. 

570. S[ FORMAM idest statum et dignitciteni. 

571. a} HP I A Cl V NT taies supra dictiri viri. h) SEN- 
rENTLV Pi J:BIS scilicet simul cum senatoribus. c) Pie- 
bis scitum dicel)atLir id quod prinrum senatus repperie 
bat et ilehinc ad scientiam plebis referebatur : senatores 
enini prinrum inter se et consules de statu rei publicae 
decernebant, et cuni ad plebem notitia- perduceretur-^ et 
eius favore atque scientia sanciretur, plebis scitum dice- 
batur. 

572. < POTIOIIES >* nobiles scilicet Christum cre- 
dunt. 

57;{. LVX FST a) nobile templum erat Romae quod 
«« illustris cella n vocabatur quia-' ibi gratia Spiritus 
Sancti corda illuminantur fideliuni baptizatorum ♦'• pcr 
régénération !s mysterium. 6 Cellam vocat Palatium 
Lateranensi' ul)i nunc pul>licum baptisterium vel aetiam 
aeclesia^ quae nunc in honore XH Apostolorum habe- 
tur, dedicata. 

574. Ol^SI'l'A a) id est circumdata». b) NVGIS id est 
vanitatibus. ci Nuge semper pluraliter tant uni inve- 
niuntur : sunt autem nuge ineptiae sive vanitates. 
d) Nugas vero trium generum est et indeclinabile, facit 
enim hic et haec et hoc nugas ; nugas enim dicimus stul- 
tos seu va nos. 

575. Obstru'los id est adbreviatos. 

57(). KT OViBUS a scilicet vix invenies. b) EXAC- 
TxVS id est transactas. cj PLA('1:A (' id est delectet. 
d) SE!î\'AllE id est observare id est colère, e) TENE- 

BHAS id est errores. 

577. SPLi:xi)E\TEM a) subaudis qui()us placet. 
b DIE idest tempore fidei. 

578. IM)S 11! IXC a unum vacat, id est deinde. b) CON- 
VERTE scilicet () Symache. ( Al) I*OP\'LVM CON- 



^ 1. Hii. —2. notitia. — 3. Pduceret. — '». P. 
7. aeclesiam. — 8. circumda. ~ 



5. qui. — 6. baptizatorium. 



I ADV. SYMMACHVM l"^*! 

VERTE é Symache: post senatores et nobiles ad fidem 
Christi conversos, intuere populum ut intelligas quid 

velit'. 

579. SANIE id est putredine vini - lactis =' sanguinis K 

580. CAENACVLA id est ad celsa aedificia potentum 

ut eos consulant. 

581. QVIQVE TERIT id est fricat calcando id est 
pedites qui nudis pedibus incedunt, pauperes videlicet. 

582. GRAUIBVS DISPENSVS pro dispensatus : nobiles 
qui in gradibus scaene ad spectacula residebant, paupe- 
res qui convenerant ad ludum de suis facultatibus pas- 

cebant. 

583. a) Vaticanus vocatus est ille mons sub quo aecle- 
sia Sancti Pétri sita est. b) TVMVLVM sepulcrum vero 
Beati Pauli in via Ostensi est. 

5S't. QVO CiNlS ILLE id est ubi vel in quo monte. 

rxS'i. AMABILIS OBSES a) u amabilem genitorem » 
Pet ru m vocat et ideo u obses » quoniam ad magnam pa- 
cem datus est Romanis, qui quasi obses nostrae salutis 
et liberationis datus est. 5) Obses autem dicitur qui 
loco pacis a hostibus datur et postea recipitur. c) Tem- 
plum quod dicitur « Ad Lateranis » fuit antea Pala- 
tium Neronis, ubi nunc habetur memoria XII Aposto- 
lorum. 

58G. REFERAT a) idest reportet. b) REGALi CHRIS- 
MATE id est baptizatus et confirmatus. 

587. ET DVBlTAMVSa) cum hoc videamus cur dubi- 
tamus? b) Sensus est: cum, inquid, viles et médiocres 
atque potentes pari voto et aequali studio fidem Christi 
suscipientes ad baptismum conveniant '^ adque Aposto- 
lorum basilicas venerationis gratia assidua fréquentant, 
cur dubitamus nos, cum haec videamus, transire Romam 
in legem Christi? (35 v°). 

5,S8. IN LECxES T. T. a) idest inius et cultum et religio- 
nem tuam. b) VOLP^NTEM id est ipsam Romam desi- 
derantem. 

1. 578 c post 57'J. - 2. uno. - 3. latus. - 4. anguinis. - 5. cûueniant. 



142 



I ADV. SYMMACHVM 



I ADV. SYMMACHVM 



143 



i 



590. lAM SVPERiam,inquid, Romadesiderat ut terre- 
nani sua m potestatem in coelestia convertat. 

591. NEC MOVEOII a) id est non euro, non pertur- 
bor'. b) HOMIXVM HARISSIMA id est minima=-'; non, 
inquid, conturbor si sunt adhuc infidèles perpauci clau- 
sos oculos in luce verilatis et fidei habentes, quia licet 
splendeant nobilitate et pro suis benefactis titulos et 
honores mereantur habere, nihil valebunt contra Catho- 
licani fidem publica iura. 

592. S\ 15 L\'(;E a id est sub fîde Christi quae est vera 
lux. b) ET( ;RESS113\ S scilicet infidelitatis in quibus in 
fîde rectiusstare deberet. 

594. TITVI AS a id est memoriis^ excellentium facto- 
rum. b) AV( Tf id est multiplicati. 

595. FASrOHVM* AIU'E a, id est dîgnitate librorum 
annalium. b) POTITI id est adepti. c) Retulerunt id est 
reportaverunt scilicet illi qui in cuitu idolatriae deti- 
nentur : adhuc modo exponit quod superius dixit, videli- 
cet si pauci nobiles et potentes adhuc tîdem Christi non 
susceperint, nullo modo se ex hoc permovendum dum 
raaior multitudo ad Christum iam conversa fuisset. 

59(3. AX\ALES,cartas, vocat historiaset libros annales 
m quibus nomina consulum scribebantur ut per hoc maio- 
ris auctoritatis essent. 

507. ATQ\Œa) scilicet quamvis. b) INTEII \ ETERES 
id est inter statuas veterum Romanorum computentur 
non ipsisedeorum. v XXMEIîEXTVR ET AE!iE nobi- 
les Romanorum tantum statuas merebantur aereas sive 
lignetas' quae lineo involutae pingebantur et supra 
picturam illinebantur caera ne carie consumerentur 
ligneae statuae'*'. 

d98. IX 1»A\'CIS a\ scilicet potentibus vel nobilibus. 
b) DEFICIENTE id est pereunte multitudine. 

600. ET QVODCX'MOVE F. a) subaudis non est u per- 
sonapatriae. » 6) PRIVATA id est non secundum quod 

\^^*i! P»st591b.-2.^'upra.-3. memoris.~4. Fact02Z.-5. Lignetass.q. 
— b. 597 b post 51»8 b. w-^ a , h 



)\ 



unus elegit tantum et vult (( persona constat patriae « 
(^599), sed secundum quod plures. 

601. AC IAM RARA » a) id est sola quia pauci sunt qui 
eos sequentur. b) SED PVBLICA scilicet quid ergo ? 
c) VOTA idest desideria. RECLAMANT d) scilicet erga 

fidem Christi. 

602. DISSENSV a) id est festiva dissentione inter se. 
b) MVRMVR quia- adhuc idolatriam defendere volunt 
qui tantum murniurare possunt, nocere vero Christianis 

non possunt. 

()03. CONSCRIPTORVM patres conscripti vocabantur 
senatores quia eorum nomina in aereis tabulis scripta 
erant quorum sententia et auctoritate quicquid robo- 
ratum fuisset, firmum et stabile in perpetuo servabatur. 

607. Excédât reclamatio : id est locum maiori numéro 

det. 

608. SV13SELLlAai erant senatorum in quibus seden- 
tes in curia causas et sententias per concilia decerne- 
bant. b) Scnatus dicitur vel ipsa multitudo vel aetiam 
ipsa domus ubi senatores conveniebant. 

609. PVLVINAR vocabant templum a pulvinaribus 
id est lectisterniis quae in templis fiebant in quibus recum- 
bentes sacerdotes excubias coelebrabant. 

611. QVA VOCAT id est ad quod vel ubi; ad illum 
locum vel causam, ad fidem Christi videlicet. 

612. LIBERA a) id est voluntaria, nullo cogente. 
b) CVM id est partim. c) TVM CORDE id est partim id 

estcorpore et voluntate. 

613. NEC LO(^VS INVIDIAE id est quia nuUus cogi- 
tur ad fidem Christi : lune <( locus invidiae » esset, si co- 
acti, non sponte, converterentur. 

614. PROBATVM id est hoc quod ipsi probabant, 

laudabant melius esse. 

615. NEC IVSSVM a) scilicet a principe per violen- 
tiam. b) S. CAPTl R. id est delectati proprio intellectu. 

1. Para. — 2. q. 



IVi 



1 ADV. SYMMACnVM 



I ADV. SYMMACIIVM 



145 



I 






\i '\ 



01 f». PlU) MKIUTIS en id est pro temporal i bus bene- 
llciis. /> I{î'''!';Xi)!';XS id est recompensans, rcsliluens 
quia quod temporalitermerentur id est honores, concedit 
eisquamvis sint intldeles. 

617. MVNEïixV a) scilicet temporalia. h SACIilCO- 
LIS id est sacra vel idolis culentibus. c il()X()lU^S id 
est maximas dr^nitatcs. 

(VIS. DVX IKJXvS a id est (^onstantinus. h^ SINIT 
id est permittit. t SVOHVM scilicet (3(> r" Christia- 
norum. d Sensus est: permitlil paganis contendere cum 
Christianis nec ut' simul habitent. 

Glli. Xl\«' l*A(f() a id est pag^anissimo. h\ --rri/- 
Graece, fons Latine : inde pagus dkitur. c\ Viliae circa 
fontis edificari soient, hinc et paganus dicitur villanus 
id est rusiicus quia longe est a conversione urbana, 
hinc et pagani dicuntur infidèles eo quod longe a civitate 
dei sunt id est ab aeclesia fidelium. d) IMPUdrOS id 
est infidèles id est involutos, irretitos. c. ( VLMIXA 
MVNDl id est persummos honores. 

(520. PliOl lll^EF a) id est vetat incedere paganos. 
/>) QUONIAM caelestia divina et spiritalia quoniam 
quis potest •' esse fidelis et habere divilias. 

r,21 . TER f^ HX iSai scilicet honiinibus. h / <SOLlTVM> 
per consuetudinem. c) IFER honores terrenos et divi- 
tias vocat. d OBSTANT id est obsunt vel nocent. 

022. IPSE MAlxISTHA'rX'M' ai id est dux Constan- 
tinus. b) MAGISTRATVM id est ipsam dignitatem. 
cIl^SE l'HIliX'XAL ' id est tribunitiam dignitatem. 

623. COXrVl AT a) id est a tt ri huit quamvis Christia- 
nissimus esset et nihil ei nocuit. /j V. AMICl VM id est 
vestem imperialem '"•. 

624. O PEHE\'X rVAl ô Symache, pro pereuntium". 

625. Ileformando iterum colendos ; ideo decit RES- 
TITVEXDOS. 

626. DOLOS id est furta adulterii. h^ PERORAS 

1. ut nec. — 2. pige. — 3. potes. — 4. mïïf . — 5. tribunas. - T.. imntialem. 
— 7. 62G a post G2i. 



id est perorando doces. c) VVLCANI quod dicit u Vul- 
cani dolos » et u Martis » sive « Veneris », fabulam tangit: 
Mars' concubuit cum Venere, quod videns Sol indicavit 
Vulcano marito Veneris. d) At ille catenulas subtilis- 
simas arte mechanica- composuit -^ quibus ambos simul 
irretivit et aperto hostio introduxit deos ut viderant 
Uos turpiter iaceates. e) Unde nunc dicit quod iste Syma- 
chus volebat ut iteram haec fabulosa colerentur quasi 

divina. 

627. LAIMDES SATVRNl SENIS a) Abaddir lapi- 
dem dicit quem Saturnus pater pro love filio devoravit. 
ly^ Fabula talis est : Saturnus cum intellexisset a pro- 
prio filio se esse pellendum a regno, omnes filios mox 
natos devorabat, sed Ops quae erat uxor Saturni cum 
peperisset lovem videns illum nimium eligantem voluit 
nutrire et morti subducere ; tune indicavit marito suo 
se lapidem peperisse quem cum ei ostendisset devoravit 
eum putans quod filius suus esset. c) Hoc* aetiam Syma- 
chus persuadere volebat ut pro re divina coleretur. 
d) Phocbiquexà est Solis. e) FVRORES id est amores 
quibus quendam ephebum puerum nimium dilexerat 
et ideo perdidit divinitatem. 

628. ITJACAE a id est Troianae. h) Megala civitas est 
apud quam in honore Matris deum singulis annis ludi 
fiebant. ci u Iliacae » autem dicit quia apud Ilium prae- 
cipue Mater deum id est Ops vel Berecinthia colebatur. 
d)ME(;ALESlA scilicet ludicra vel ludos Megalenses. 
e\ Bachica id est Bachanalia id est sacra Liberi. f) Nisa 
mons est Libero consecratus, ubi etiam fertur esse natus ; 
unde et Dionisius dictus quasi dios Nisi id est deus Nysae 
montis. 0' Bachica ergo Nisi dicit sacra et sollempni- 
tates quae in honore Liberi in ipso monte caelebrantur. 

629. ISIDIS-' a) scilicet reginae. b) AMISSVM id est 
perditum, interfectum. c) Isis filia fuit Inachi régis 
Argivorum quam cum vitiasset luppiter, luno eam con- 



1. mur. - 2. mêchanina. — 3. compusuit. - 4. hocc. - 5. 



Isis. 



10 



146 



I ADV. SYMMACHVM 



vertit in vacam adhibens ei Argum ministrum suum cum 
centum oculis qui eam custodiret, ne iterum lovis ad 
illam posset accedere ; sed Apollo lovis ortatu suis sagittis 
eum interfecit, quem postea luno convertit in pavonem, 
unde adhuc ocuii in corpore illias cipparent, Isidi vero 
iam vaccae oestrum muscam gravissimam quae eam per- 
sequereturHmmisit.c/ Illaitaque oestrograviterstimulata 
transiit mare unde et postea Bos (36 v°) forum dictum est 
quasi bove foratum : cumque pervenisset ad Eg^^ptum, 
recepit ibi pristinam forma m et facta est regina ipsis nup- 
sitque Osyri régi Aegyptiorum. c) Qui cum postea a fratre 
suoTiphone crudeliter dilaniatus fiiisset, al) ipsa Iside diu 
multumque quesitus est, sed tandem membra illius in 
quadam <arca> repperiens diligenter coUegit et in cri- 
bro hoc est in vanno componens flendo et lugendo domum 
reportavit. f) Unde et sacerdotes in sollemnitatibus eius 
per dévia loca discurrentes simulant se illum quaerere et 
adultimum quasi inventumcum luctuet fletuad templum 
suum reportant. g> Et hoc est quod dicit SFMPER 
PLANGEXTIS Isidis ïd est indesinenter. h) OSllMMid 
est virum suum regem Aegypti. 

r)30. CAIAIS a) id est archigallis suis sacerdotibus : 
sacerdotes cnim Isidis tondebantur, vel radebantur, et 
erant castrati, et sacerdotes in sacris deum decalvabantur 
cum illis capilli pro consuetudine inciderentur. 6) Ipsi 
etiam sacerdotes deridebant haec talia soUempnia. 

(>31. ETQX'ASCVAKJV'l'l a zeugma- est asuperioribus : 
solus péroras colendas esse, b) Larve sunt propriae 
ombrae demonicales quae noctibus apparent hominibus 
eosque terrent, sed hic l.xVHA'AS pro simulacris deorum 
posuit : ponitur autem larva pn» malefico vel incanta- 
lore, unde et larva Latine dicitur demoniacus. 

632. O lingua laudat eum de eloquentia sed hyronice 
per oninia loquitur. 

r>33. DECVS scilicet O, id est pulchritudinem eloquii. 

1 psequeret. — 2. zeuma. 



I ADV. SYMMACHVM 1^"^ 

633. CEDAT id est cederet et locum daret. 

634. DIVES a) id est abundans eloquentia. b) GEM- 
MAS id est hornamenta dissertae locutionis. 

635. OS a) scilicet tuumdico O Symache; dignum esset 
ut iste qui talis et tantae eloquentiae est, Chrystomus ^ 
diceretur id est oris aurei, si deum laudare maluisset 
quam idola. 5) ypucrÔTTouo;- dicitur os aureum : yp'jTo;^* 
Graece aurum, tomos* os, unde ypjTÔaroi^o; -^ dicitur elo- 
quens quasi aurea verba proferens. c) TINCTVM id est 
illitum, ornatum.di FVLGEAT id est resplendeat pul- 
chritudine verborum. 

030. SI MALLET id est si magis voluisset. 

037. ET LIQVIDAM a) id est doctam, pulchram et cla- 
ram. 6)TEMERAV1T id est foedavit, deturpavit^ 

O:^. HxVVD ALITER a) id est sed similiter. b) Pul-^ 
chra comparatio est : eloquentiam enim Simmachi com- 
parât"^ rastris eburneis, coenoso vero solo idolatriam 
quam praedicabat, sic de reliquis. c) RASTRIS idestsar- 
culis; eburneis de ebore factis. 

039. Coenosum a) id est coeno plénum, b) MADENTES 
id est solubiles, sordidas. 

(V'il). AVREOLIS a) id est auro compositis. 5) LÏGO- 
NIBUS id est soccis. c) Ligones sunt instrumenta ruralia. 
d) Vlva est herba palustris, sed hic pro ipsis locis ponitur. 

041. SCROBIS a) id est fosse : scrobs vel scobs et sco- 
bis facit nominativum. 5) INQVINAT id est sordidat, 

deturpat. 

042 a) ACTES id est acumen ipsius dentis. 5) SOR- 
BET « id est sordida effîcitur. c) SQVALENTP ARVO^o 
id est turpi, coenoso. 

()43. Confidere scilicet in mea locutione. 

645. SVM MEMOR a) id est conscius sum meae parvi- 
tatis et impossibilitatis. NOVI b) id est nosco scilicet 
meam ignorantiam. MEA FRIVOLA c) id est insipida^^ 



1. chrisortomos. — 2. Krisostomoc. 
tomos. — 6. detsbauit. — 7. compa. 
11. Inspida. 



— 3. Kpicic. — 4. Tomoc. — 3. crisos 
_ 8. Supra. - 9. Sqïïâ. — 10. arruo. — 



i 



148 I ADV. SYMMACMVM 

d) Frivolum dicitur quasi 37 V) fere obolum id est vix 
dimidium denarii valens; poniturpro vili re. e) « Quia », 
inquid, « fragilitatis sum conscius et meam insipientiam 
agnosco, non timeo ut aliquis me reprehendat et arguât 
temeritatis ingenii quia castigabo me ipsum ne plus 
quam debeam loquar'. >» 

(Vif;. NON A\'SIM ( 'OXFEllUE PEDEM a pro non 
audeo. /> Secundum disciplinam militarem hic loquitur : 
milites enim aliquando scuta tenentes ludendo discunt 
alter in alterum mittire et recipere ictus et ut ipsos evitare 
valeant disciplinabiliter in alteram partem se vicissim 
inflectunt. c) NKC S1M(;\'1.A scilicet verborum Simaci 
vel alicuius. 

(^T. COXIECTA a) id est immissa mihi. 5 LACES- 
SKUE id est provocare mihi. 

G'i><. lllcsus id est intactus, liber illius Symachi. 

649. OBTIXEA T a) id est capessat, possideat. b PAll- 
TAAI id est sibi paratam. 

r>5(). SEHX'A !îE id est munire, defendere. 

651. VOLiWS a) id est caeleriter iransiens. h DEPl^L- 
LEIIE parma id est contraposito scuto : liic dicendum 
est de militari disciplina quod antea dictum est. 

rv)2. ÎAM 'rV'l'xV id est secura, de t'en sa, tranquilla, 
pacificata. 

()5'î. PETIT A EST id est lacessita et impugnata. 

ikT). PEKIA 'X'I'hi a id est déficiente, sine effectu vul- 
neris. h) SAit ÎTTAS id est iacula verborum. 

()5<). COI 1 1 liEllE id est cohercere, constringere. 

IIMT LIBER PRLMVS CONTRA SYMMACMVM. 
1. »ti5 d. e. post Gi6 b. 



(INCIPIT LIBER SECVNDVS CONTRA 

SYMMACHVM) 



a) Tituli sequentis argument! materiam dicendi ex eo 
sibi Prudentius proponit quodin Evangelio(Matth., XIV, 
13, sqq.) legitur : postquam Dominus ex quinque pani- 
biis et duobus piscibus V milia hominum in deserto 
satiavit, turbe voluerunt eum super se regem consti- 
tuere quo ille ' agnito solus fagit, discipuli autem nés- 
cientes quo ille fugerat vespere cum inquirentes mare 
Galilae navigare coeperunt, cumque illis média nocte 
ventus contrarius resisteret, aparuit eis lesus quem 
Pelras videns dixit (Matth., XIV, 28-29) : . Domine si 
tu es iube me venire ad te super aquas. » h^ Et ait lUi 
lesus' : « Veni. » c Qui cum plena fide saper aquas maris 
ambularet, postea dubitans coepit mergi et exclamans 
diKit : u Domine, adiuva me. » cl) Tune lesus extendens 
manum increpuit eum dicens : u Modicae fidei î qua re 
dubitasti •> » c) Deinde lesu navem ascendente cessavit 
ventus. /•> Bellum itaque quod contra Symmachum 
sumpsit mari, eloquentiam illius contrario vento coni- 

parans, Christi manum ne in iUo certamine mergatur sibi 

implorât poeta adesse. 

Praef. E Trimetrum constat ex spondeo-^ coriambo et 

iambo. 

PETRVM a Domino per electionem. 

\ CROCEVS RVBET id est caelum sero rubicundum 

1. illo. -2. pondeo. 



150 



Il ADV. SYMMACHVM 



( 



serenitatem diei sequentis promittit, sicut mane diem 
pluviumdenuntiat. 

6. CAPTA XS FI .A M IN A id est ventos : ventus enim 
autmane aut meridie aut sero aut etiam ' média nocte 
mutatur. 

7. TIiAXS\AI{E- a id est transnavigare. h» FRE- 
TVM id est mare Galileae, in quo omnes navigationes 
Domini leguntur. 

8. ()IU'1\'M id est contrarium, ab anteriori parte flan- 
tem, sicut prospères dicimus ventos post-' terga Hantes^ 
quos et secundos vocamus quod post nos secundi flant. 

i). FVX l)( ) id est al) arenis. 

13. R\'L)EXTI\'M id est funium unde vêla cxpandun- 
tur. 

25. LWII id est per quod nulla est via Iiomini. 

36. PESS\'M MfHKiEllE a; pessum id est deorsum, 
unde pessumdo id est deorsum immitto. b) Quod super 
mare siccis pedibus ambulabat dei erat quod vero in 
mari 37 v) pêne mergebatur mortalis, id est suae mor- 
talitatis et infide dul)itationis. 

57. EX VLTATscilicet contra nos eloquentia. 

OU. TRACTAXDAE a id est regendae. h) LXDOCi- 
LEM sciliceL me ignarum fidei. < Cur haec praemiserit 
nunc manifestât: sicut enim in prologo"' prioris libri se 
Paulo comparavit cuius manus a vipera pervasa est, 
sic modo Petrum inter tluctus mergentem sibi propo- 
nit et coequat. 

II. Symm. l. Ciinahulum*' a id est ortus, exordia. 
b) Cunabula et crepundia idem sunt, id est lecti infan- 
tiles. 

2. EFUUMî id est cultura deorum. 

4. OIMECTA ai id est opposita a Symacho. b) REFEE- 
LAM id est reiciam. 

5. ORS\'M id est lectum fuisse. 

0. DVC\'M a.) id est militum id est filiorum Constan- 



II ADV. SYMMACHVM ^^^ 

tini. b) Il.l.lCE id est deceptrice. c) FLECTERET id est 

inclinaret arte. 
(Comm. in verba Symmachi de quibus adi notam 

Dress. adlocum). , ,, , * 

d> Victoriae id est deae quae victores m bello facit. 
e . In posterum id est in futuro : yronice dicit. f) Et tahum 
rerum id est non siunus cauti. g) Aversentur id est abomi- 
nentur, exsecrentur ' . /.) Votiva rcs dicitur quae exol^tatur. 

7 DOMINOS VERNANTES a) id est milites crescen- 
tes,' Constantem videlicet et Constantinum. 6) Invente 

scilicet Romanorum. 

8 IMAC.INE AVITA id est similitudine paterna, quia 

Constantinus semper in bellis exercitatus fuit 

9 EDVCTOS a) id est nutritos, pro educatos. b) CUiN- 
CESTA id est in castris illius coadunata. 

' 10. Clfla-cndudiciturconcaquam équités portant, unde 

classes dicuntur équités et clasica. 

Il lACTAT id est iactanter dicit. 

17' VBI LEOATVS a) scilicet dixerat : legatu^s, qm 
quodammodo missaticum exequitur. ^^ REDD^NT d.x^ 
Simmachus, « respondent «. c) FRATRVM .d est fiUo- 

rum Constantini. 
29. FORMATA TAI.ENTIS id est ornata auro quia 

ex auro fundebatur eius imago. 

•W VEI^SISOVE OFFENSA id est quia fug.entibus 
av-ersa videtur quasi offensa : vel quia homines cum 
fugiunt vertunt hastas. x.iMrKTMni 3 

ffô. Forti est id est militi scilicet domma \ INCENDI . 
36 NON PEXO id est compto, ornato. 
n' SVSPENSA PEDE a) id est cum nudo pede Victo- 
ria depingitur et cingulo cincta, quia milites procincti 
ad belll pergunt, discincti vero revertuntur. .) Strofio 
id est cingulo aureo. c) ..po,,;^ Graece convertere, inde 
stofium cingulum quod a renibus ad intenora conver- 
titur. 



1. edam. — 2. transmare. — 3. pos. — 4. Corr. ex flontes. — 5. Ploco. — 
6. cunabulu. 



1. excrentur 



. _2. Corr. ex uincenti.-3. strophe. 




152 II ADV. SYMMACIIVM 

38. Papillae sunt summitates mamillarum. 

41.LEP[DxV a) iucunda, grata vel elegans. b) SA- 
CELLO id est saculo : non a sacro, sed a saculo dimi- 
nuitur. 

46. ACEIi APKLLES* a) id est fortis. />; Apelles et 
Milio in fingendis statuis doctissimi fuerunt unde cum 
Alexandre mundum subiuganti in singulis civitatibus 
statuae ad adorandum constituerentur, edicto praecepit 
ot nemo statuas eius pingeret nisi Apelles nec <ex> 
metallis conflaret nisi Milio. 

48. TFIIXA l\ id est ïlnmeri Apellis ti Xumae. 

50. EX TABVLIS (^E1{ISQ\'K id est tabulas pictas cera 
superducebant et sic linteo cooperiebant ut amplius dura- 
rent. 

51. Cur Berecinliacus Berecinthia Mater Deum Attin 
amasium suum propter delitias matronales castravit, 
unde sacerdotes eius galli vocabantur : gallus nanique 
castratus interprétât ur. 

52. Ii\(;\'I\A a id est testicules, b P( )f :SIS id est poe- 
ticum figmentum. c) Poesis est materia l^tius carminis, 
in qua poeta versât ur. 

53. TRÏVLVE id est Lunae, Diane vel Proserpine. 
54.COHXlPEDES-AllCK\TUH o) idest prohibentur : 

id est propter Ypolytum dicit amatuni Diane, b) Thes- 
seus filium habuit Ypolitum cui superduxit Fedram 
novercam quae pulcritudine eius delectata interpellavit 
eum pro stupro : qui rem turpem et detestabilem esse 
sentiens noluit consentire. ( Itaque quasi ab eo spreta 
accusavit eum apud patrem suum '38 r") quod eam 
violare volaisset, qui iratus detulit Aegeo patri suo id 
est Neptuno. cf. At ille nimium ira repletus immisit ei 
super litus'^ currus agitanti focas (id est tauros marinos)* 
ad terrendos ' equos illius : quem pavitantibus equis in 
terra prostratum membratim dilaniaverunt. e) Quod 
Diana videns miseratione commota per Esculapium eum 

1. Apelles acer.- 2. Cornipes. - 3. (sp. 2-3 litt.) If. - '.. Idraarinos. 
oupra. — 5. Corr ex îrendum. 



II ADV. SYMMACnVM 153 

resuscitavit unde et Virbius dictus est quasi bis vir, ante 
et post mortem. f) Proinde lovis furore commotus 
contra Esculapium quod tantam rem facere praesump- 
sisset fulmine cum interfecit ; unde et Virgilius (Aen., 
VII, 733) : « Fulmine poenigenam Stigias dimisit ad 
umbras. » g) Poenigena enim dictus est quasi poena geni- 
tus eoquod secto suae matris utero sit natus : h) ApoUo 
autem morte sui filii dolens interfecit Ciclopes qui ful- 
men lovi fecerant. i) lovis iterum Apollini indignatus 
spoliavit eum divinitate, unde et ipse divinitate* spolia- 
tus Admeti régis pecora pavit. 

56. YERSICOEOHVS id est diversis coloribus pictus. 
58. R. TNCORPOREAS id est que numquam fuerunt. 
51). a) T. HOMIXIS id est mulieris id est Victoriae. 
6) OBDUCERK id est obcooperire. 

r/i. I^RAN(;E REPVLSORVM id est reiectorum qui 
repulsi sunt a suis sedibus et recepti sunt Romae. 
m. TVXC TIBl si hoc feceris. 
07. IXTERFANTIBVS scilicetinter verba illius loquen- 

tibus. 

()8. PROSEQVITVH a) id est respondet. b) M. Q. TV- 
BAM idest vocem suam. c) INFLA T scilicetetamabilius. 

69. Allegat id est inducit, astruit, inducit consuetu- 

dinem antiquorum. 

71. VARIAE NASCENTIBVS inquid id est ut que- 
dam sint laetiores, quaedam tristiores, quaedam tardae, 
quaedam etiam ingeniosae. 

75. ADDIT scilicetille Symachus secretum misterium. 

81. VIETAM curvam viribus, destructam. 

8'4. MEOS ANXOS id est quibus meo more vixi. 

88. DISTANTIBVS VXVM id est rationibus per multo- 
rumculturam deorum. 

î:)6. QVÎQVE CHAO id est omnium rerum primordial! 

confusione. 

1)9. QVIPPE M. N. A. hoc est quod Salomon dicit 

1. diuinate. 



^^ " ADV. SYMMACHVM 

(EccL, III, 22) : u Altiora te ne scrutatus fueris (quae- 
sieris : Vulnr.) ». '^ 

107. fPHOMirriT N. idest cornorp ^.,f^ i 

lu eî»t corpore <ut> vadani et 

anima. 

dirfn\VrVwir,l"'i''''' "' ''' "'^^ ^""^ «'•g^'^ento supra 

d.cto. 6)C()M( ,r idest coniectatvel estimât; quia divit 

«cornet „ subiungit, ,. immo non duhitat „: quoniam'in 

hoc verbo quod est conicit (idest divinat. excogitat, ali- 

qua dub.tatio est : conicere enim vel coniectare, unam rem 

convint '""/^'"^ approbare, verbi gratia si volumus 

con^mcere ahquem quod homicidium perpetraverit 

comcmus. „d est divinamus. ex signisantea nobis cogni- 

Idio p""> Tl '"" '*'""*'^' ^'"°^ " P'-° "'« <--t illa re 
Odio eum iiabeb;it ». 

!.;',■ ^'V,^^ ^^'^^^'"^ '"^ "'^ «--onstamus per essentiam. 
MiiUEAM V K id est si digni sumus 

123 SI Pl.ArET IXQN-It^' a, id est ., si vultis .., inquid 
« coelestes heri, omnes curas et sollicitudines saeculi ab 
an.mo repellite et solum me qui per omnia et supra om- 

Tcf Fnf ", r T' ""'''■ " "'^ "'"'^ '''''' Augustinus 
amas. Quid dicani? Deus eris » 

125. NAM (JXAXTVM id est sicut a terra ad caelum 

verô'infr?'"*" T- '^"" ''''"" ^^'"P^'- ^^^ -P™' terra 
veromtra, sic a terrenis et transitoriis aH rUxMr,. n 
^nrTlr^..^..4• -il «^^ cinhiioFi is aci clivina nulla 

comparat.o : ,11a namque id est terrena velociter trans- 
eunt haec vero id est divina in aeterna subsistunt 

putae? '^^"'"^^ ^'^'" "''" "■"- '^-^ !^-^ tam 
puichra et speciosa creari, ut in his i.ltr-. r^^ 
i«r>ri.,rv, j I .. <"'. ui in nis Ultra mensuram et 

modum delectaremini «pH .^.,f^ -j ^ ■ 
ad amnr„^ ««remm , sed <ut> videntes haec citius 
ad amorem meum qu. talia facere potui provocaremini • 
nam summum bonum quod est deus ex toto amaTdum 
et appetendum, (38 v minimum vero bonum id" t tem 
poraha temperate et cum quadam mensura diligenda 



ri 

1. Conicimus. — 2. Corr. ex i 



nquid. 



II ADV. SYMMACHVM 



155 



sunt, sine quibus nostra vita humana non constat. 

138. HOMO STVDllS id est diligentia et amore adqui- 
rendorum horum bonorum. 

141. ATQVE AEVVM STATVI a) id est secundum 
tempus ; « ideo, » inquid, <( volui esse tempus ut sub illo 
probaretur anima an vellet me diligere et haberet virtus 
ipsius animae labores quibus se exerceret, ne segnis et 
pigra efficeretur »> : virtus enim semper in labore essevult 
quo exerceatur. n 5) Sicut enim ventus vires non videtur 
liabere nisi fuerit obvia silva quam frangat et sicut milites 
non probantur nisi per laborem, ita et anima nisi adversa 
patiatur ignoratur qualis sit. 

l'i(>. V. VOLVi*TAS scilicet quia ita est horum bono- 
rum. 

147. r:LAQVKAXDA idest absolvenda: elaqueare est a 

laqueo eripere. 

irvi. SPECrAlîK COLOllES id est intueri id est ne 
in pulchritudine diversorum lapidum deliciatur ^ duni 
delectetur. 

153. POPVLARIBVS A VUIS id est ne laudem inquirat 
humanam. 

155. NE NATALE SOLVM id est hereditatem pater- 
nam ; modo prohibet nimium velle emi agros : unde 
Propheta (Isai., V, 8): « Ve qui coniungitis agrum » et 

caetera. 

158. Préférât a hoc est praeponat id est ante ponat. 
h) nie praefert utilitatem iustitiae qui propter suam uti- 
litatem iustitiam desseruit, verbi gratia, iudex cum cor- 
rumpiturauro, propter suam utilitatem legem pervertens 
iustitiam derelinquit. 

101. FOIITIS ET ACER idem sunt et veniunt ab uno 
Graeco quod est oc-.vô--. 

162. ANTE OC\ LOS SITA SVNT animalia inratio- 
nabilia de his tantummodo cogitant quae in praesenti 
sunt, de victu scilicet unde ventri serviunt. 

166. EGO CONTRA a) se ponit^, poeta pro omni ho- 

1. delectatur. — 2. dinos. — 3. Iteratur. 



" II ADV. SVMJIACnv M 

mine et quod de se dicit de omnibus -joneraliter vult 
inlelligi, sicut Horatius A. P.. ',5 : „ n^c amet ,. sci- 
licet quod amo, u hoc sp.Tnat scilict quod sperno 
« promissi carminis auclor. ,. 6 Dicit erjjo hoc quod 
ego spero : omnes homines speraro volo videlicet ne ea 
quae ante oculos illorum, sed en qur.e sunt act.^rna cogi- 
tent : hinc et Apostolus (Paul. II Cor., IV, |.s • „ Con- 
templantibus nobis non quae videntur sed quae n.,n viden- 
tur. „ , Que videntur temporalia sunt. que vero non 
videntur aeterna. 

173. C.M.C.AHO PVDOUEM id est despiciam casti- 
tatem, sanctimoniales et viduas i)ro nihilo ducam. 

■174. In/iriahor id est ncgabo : si quis mihi allcjuid coni- 
mendavtnt non reddam eis, sed ne-abo. 

ilf^.Longcrmn l>E!îlM.\^r solebant enim apud paga- 
nos 1,1a parentes diu viventes odi.. hal)ere et e, s veneno 
interhcere ut eorum hereditatem citius recipere possent. 

178. 1>\ lîLliA [Vl!.\ id est leges quae publica scelera 
punireclel)enl. 

179. I,!.;.V ARMATA SEDET id est otiosa ■ ,netad 
puniendiim reos suis sententiis: proplern dixit sivOET 
AItM.\T.\ quia nescit me peccasse ; quod si cogn.nerit 
peccatu, > meum iude.x a quo debeo puniri propter com- 
missum, corrumpetur auro. 

iSI. Pocua SKCVitP id est vindicta : iudices Rona- 
norum secures ferebant quihusreos punirent 

184. Moninm-nta OPKHV.M monumentun, pro memo- 
na ponitur, unde solemus dicere homini ,. nuUius mo- 
menti es ., id est nihil vales, non dignus niemoria 

m. OVOU SVB.ECIOS a id est subditos sibi • 
corpus anime débet scrvire et rursus anima débet re-^ere 
corpus (;5'J r" . /, Unde Sallustius dicit quod iCut I "'>) • 
" An,m, imperio, corporis servitio niagis utimur ,., quia 
corpus animo subditum esse débet. 

187. NEC MIHI a) hinc Petrus facit questionem 



i. socuria. 



Il ADV. SYMMACHVM 



157 



ad Beatum Gregorium interrogans qiiomodo anima quae 
invisibilis et incorporalis <est> possit teneri post mor- 
tem igné corporali in inferno et cruciari. b) Tune res- 
pondet f^eatus Gregorius item eum interrogans ita : c) a Est 
anima tua in tuo corpore? » d) At ille » Est utique ». 
(( c) Si ergo anima tua sicut inpraesentiarum vinculis 
aparet, vinculis retardatur corporeis, quid mirum si apud 
inferos igné consumatur corporali?» (Vid. Greg. Dial., 

IV. 29 i. 

19'i. QA'I IHjrVl FORMARE N.' id est ego qui de 
nihilo potui facere hominem, faciam etiam ut post mor- 

teni resurgat. 

195. EXKMPLA MEAE VIRTVTIS a) etiam dicit in 
seminibusarborum siveherbarum possumus videre exem- 
plum resurrectionisnostrae: illaenimhiemalitemporesic- 
cantur et intereunt et quodammodo mortua in terra quasi 
in sepulchro latent, vernalitempore resurgunt quando per 
viriditatem iterum reformantur; sic et corpora nostra 
post mortem in sepulchris diligenter posita servantur 
propter spem resurrectionis. b) Unde legitur in libro lob 
(XXXVIIl, W Dominus ei- dixisse : « Restituetur ut 
lutum signaculum et plicabitur sicut vestimentum. » 
t) Signaculum hominem apellat quiad imaginemet simi- 
litudinem dei factus est. ci) Restituetur ut lutum quia per 
mortem dissolvitur et rursus unde lutum prius factum 
fuerat efficitur. e) Plicabitur sicut vestimentum : vesti- 
mentum enim cum exuitur non proicitur sed plicatum 
seorsuni ponitur, ut alio tempore iterum induatur ; sic 
corpora nostra non proiciuntur post mortem sicut cada- 
vera animalium sed in sepulchris deposita custodiuntur 
ut in die resurrectionis a Domino resuscitentur. / ) Et ideo 
maximum studium in sepeliendis humanis corporibus 
etiam a paganis naturaliter adhibetur quia sperant quan 
doque <se> resurrecturos. 

211. DEHINC QVACVMQVE id est post mortem id 



1. h. — 2. mei. 



158 



Il ADV. SYMMACIIVM 



I 



est in quacumque condilione sive in gloria erit sive in 
pocna, quia erit in inferno corruptio sine fine, mors 
sine morte, defectus sine defectu. 

213. SITMEMOH AVmnWS l>Iî( )PHU a) suhaudis 
illa substantia. 5 Et Salomon ait (Eccl., XÏI. I • . Mé- 
mento creatoris in tempore iuventutis tuae » 

215. FIGMENTV M ETCOIiPOHIS' AFTEU ./, pa^^ani 
duos esse dicebant deos, bonum videlicet deum et pHn- 
cipem tenebrarum, et a bono deo putabant animas creari 
a principe vero tenebrarum corpora : dicit ergo quod 
non est ita. b) Neque enim alter deus créât animas et 
alter corpora, sed unus idemque est qui créât animas 
simul et corpora. 

*-l8. SV^FPEDI FAT a id est gubernando sumministrat. 
h) DAT MVSTA R. u non ., inquid, « Liber pater quem 
vos vmi deum esse dicitis viles primum dédit, nec Ceres 
quamdeam frumenti esse contenditis, usum illius mor- 
tahbus adinvenit, sed ego qui haec a principio esse 
constitui, singulis annis iubeo reinnovari. .. c Hinc Bea- 
tus Augustinus{C. 0., IV, 8 multa disputât contra eos qui 
dicunt alium deum esse qui praeest seminibus dum in 
lacté coagulantur, alium dum herbae exurgunt, alium 
dum maturescunt et sic diversos deos confingebant, sin- 
gulis rébus singulos dantes 39 v). 

221. GRAIA QVOS PAELADE id est Greci dicunt 
Palladem esse inventricem oleae sed mentiuntur. 

1^1 i^\ I L\ tlAAS I L Lucina est dea quae nascen- 

tibus praeest, inde lucinas horas id est natales : u non 
Lucina», inquit^ « praeest infantibus » id est in lucem 
nascentibus. « sed ego praebeo iUis tempus nascendi >, 

225. AMORIBWS [(;\EAf id est amorem id est lici- 
tum nuptiarum quem inter masculum et feminam esse 
praecepi. 

226. ET STVlMiA V. D. V. P. a umbra deae Veneris 
id est\ vana auctoritate illius. bj Dicebant enim Venerem 



1. corpori. — 2. supra. — .'î. i 



iteratur. 



II ADV. SYMMACHVM 159 

deam esse amoris atque stupri et ideo castum amorem a 
deo concessum ad procreandum subolem corrumpentes, 
ex hac occasione plura stupra perpetrabant : unde 
et apud Paphos insulam ubi Venus maxime colebatur, 
dicebant mulierem quae a pluribus amaretur meliorem 
esse apud ^ deum, ac per hoc sua adulteria defendebant. 
231. INDE M. A. TOT MODERAMTNA MVNDI non 
requiro adiutorium alicuius ad regendum mundum, quia 
ego que teci possum regere solus sine alterius admini- 

culo. 

234. NATVRA CIU^ATIS a) natura angelorum quae 
A^el qualis nemo novit nisi solus deus. 5) Dionisius 
Ariopagita de naturis angelorum multa deo inspirante 
scripsit, caeterum vero de illorum natura nullus scit. 

237. QVAE SIMVLES P. M. V. pagani innumeros 
deos esse dicebant praeter quos unum maximum bonum 
esse putabant cui reliqui minores dii oboedierint : hoc 
tangit modo cum dicit Q. S. 

238. PER VARIAS P. id est dicendo me in maioribus 
niaiorem, in minoribus minorem. 

239. PARS AVr EORMA id est quia non sum corpo- 
reus sed totus sum in totoet nihil habeo extra. 

240. NEC PARS ESSE QVEO id est non habeo partes 
corporis dexteram videlicet etsinistram et caetera. 

243. CREDE QVOD EX NIHlEOid est animam quam- 
vis caelestem originem habeal utpote a deo de nihilo 
facta, non est tamen pars dei, quia si pars dei esset, 
tune deus (quod dictu nefas est) nostris subiaceret mise- 

riis. 

244. SOLl MlHI CONSTRVE TEMPLVM id est 
« volo », inquid, « ut mihi édifices templum non quidem 
de lapidibus et cemento, sed temetipsum fac mihi tem- 
plum ; illud enim magis diligo. » 

2'ir). PAROS ci) insula est apud quam candidum mar- 
mor invenitur quod Parius lapis vocatur. 5) PVNICA 



1. apu. 



^ I- w 



II ADV. SYMMACHVM 

ll\"PES id est Afrîcana : in Africa enim niarmor purpu- 
reum repperitur quod porpireticum vocatur a colore* 
purpurae quem videtur habere. 

2'n. VnK![)lS Lacedemon a) Lacedemonia ipsa est 
Sparta apud quam prasinum - marmor id est viride colli- 
gitur. b, Simia Sinna * insula est a qua Sinnaticum 
marmor est pretiosossimum et varium diversis coloribus, 
respersuiii nigro scilicet et albo. 

248. NATI\'\ M NEMO id est naturale quia studio ho- 
minum aliquando marniora purpureo colore tinguntur. 

250. FVNDAMENTA modo docet qualiter templum 
nostrae mentis deo construere debeamus : fundamenta 
illius templi aurea esse debent propter nitorem sensus 
atque intellectus, pietas vero super fundamentum edifi- 
cari débet ; cooperiat iustitia, caslitas conservet illud 
templum. 

251. Pietas pro religione ponitur, unde et inreligiosos 
impios vocamus, quia omnis homo peccator, non autem 
omnis homo impius id est inreligiosus. 

2rKS. MA't'ElUEM a) id est divinitas hominem assump- 
sit, unde homo postea in divinitate profecit,et natura qui- 
dem hominis per divinitatem emeliorata est, natura vero 
divinitatis non est emeliorata per humanitatem. bi Kinc 
etiam dieit Apostolus Paul. II Cor. V, ïi)) : u Et si nove- 
rimus(cognovimus, Vulg.) lesumfChristum, Vulg.) secun- 
dum carnem, sed iam non novimus eu m a subaudis 
secundum carnem quia totus homo ille in deum (40 r") 
transfusus in deum hal)etur, unde et a tempore resurrec- 
tionis ea ([uae sunt dei damus homini et ea quae sunt 
hominis* damus deo. c, Dubitahilc FECIT illud corpus 
de quo dubitaretur utrum esset •• verum corpus annon. 

m). SI>ECTARE SVPEIIXA ai id est intueri inter 
reliqua animalia solus homo <potest> (Ovid. Met., I., 
84-86; : (( Dédit coelumque tueri lussit et erectos ad sidéra 
tollere vultus ». b) llectius « vidit et coelum aspicit » 

1. calore. — 2. parsinum. — 3. inna. — 4. homini. — 5. êë. 



n ADV. SYMMACHVM 1^1 

de quo Ovidius, < Coetera cum prona spectant animalia 
terras Oshominum sublime ». 

209. RECALESCEKK CVLTV id est reviviscere qui 
mortuus fuerat per peccatum : mortuus enim friget. 

270. SCIU1\ \ 1':LIM apostrofa ad Symachum : utrum 
velis credere volo scire. 

272. AN VETEREM subaudis velini scire antiquam 

culturam idolalriae. 

279. PER VESTlCiA t^acclum et tune videbimus dei 
cultum priorem esse quam idoiatriam. 

29't. PI\AEClPlTETSc///H'ca apud Scitas gentes mos 
fuit ut lilii patres saos ab excelsis collibus vel a ponti- 
bus in mare praeveniendo mortem iUorum praecipitarent 
et hoc illis pro prietate videbatur ne nimia senectute puni- 
rentur: quidam etiam eos comedebant inconviviis. 

296. Coedibus 1 NEANT VM quia infantes Saturnoimmo- 

labantur in sacris. 

298. ROMVLA ( VLMO id est Romana, quia antiqui 
domos suas culmeis tectis tegebant qui in feno vel paleis 

iacebant. 

300. Libistidis VRSAE id est Africanae quia in Libia id 

est in Africa ursi habundant. 

30'> TxVLlA a) scilicet indumenta. b) TRINACRIVS 
id est Acestes rex Siciliensis. c) VEL TVSCVS id est 
Evander rex Tusciae qui adiutorium Aeneae praebuit. 

320. NERVOSA IV VENTA talis est sensus : pueri est 
ludus, adolescentis amor, iuvenis ambitus et honor, senis 
consilium sapientia et requies. 

327. QVADRVPEDIS PVERl id est reptantis, quando 

répit manibus et pedibus. 

331. DONECi DECOCTO id est puro; inde coctuni 

aurum dicimus purum. 

340. VACVOQVE IN ORBE scilicet a cultoribus, quia 
pauci eranttunc ; ante diluvium nullus idolacoluit, post 
diluvium vero primum Nembroth^ idoiatriam adinvenit : 
inde dei cultus prior est quam idolatria. 

1. Denec. — 2. Corr. exmembroth. 

11 



-'Il 



162 II ADV. SYMMACHVM 

343. SANGVIXIS HECTOIŒI » a) id est generis 
Romani, b) Hector fuit lilius IVianii, fortissimus Troia- 
norum ; unde populus Romanus Hectoreus dicitur, quia 
de Troianis originem sumpsit per Aeneam scilicet, 
Anchisae filium. 

3'i8. ROMA Tl^I VMI^HIS Romani quarumcumquegen- 
tium victores extitissent, earum deos eripiebant adque 
illos - secum Romam déférentes in templis suis pone- 
bant et inter sua numina colebant. 

332. HOC SKiW^M ai id est aliud simulacrum : modo 
commémorât unde Romani ipsa idola rapuerint. h) \M- 
MARIS Corinti propter duo maria : gemino •* enim sinu 
maris circumdatur. 

35'!. VU TA CLE()l\\TUA a) id est regina Aegypli, 
uxor Antonii. 5) VICTA id est superata ab Octaviano et 
a Romanis, c) CxVl^ITlS (WNIXI scilicet Mercurii qui 
cum canino capite depingitur propter prudentiam ser- 
monis, quia cane nihil est sagatius in animalibus. et ipse 
Mercurius internuntius deorum dicitur cuius simula- 
crum* Romani ab Aegypto I^omam deduxerunt. 

Ifô5. Hcniimonis id est lovis, qui in arenosis locis Libiae 
templum habet. 

350. SYIiTlCA id est a sirtibus : lovis cum corni- 
bus arietiiiis depingitur, quia involuta et obscura dabat 
responsa. 

301. Afferre'' S \( 'ELLIS id est sua templa non potuere 
tutare a Romanis. 

373. AVT FATVMG AVT (iENIVS a) Genium deum 
naturalem dicebant quem prosperitatem et vitae felicita- 
tem sibi dare autumabant : genius quoque constellatio 
vocabatur, hinc genitura dicitur, et genethliaci ^ mathe- 
matici(40 v«). b) NOSTRARl M MORE ANIMARVM 
secundum oos loquitur qui dicunt animas prius creari, 
deinde unicuique animae diversum genium aut fatum 



1. Haectorei. — 2. illa. — 3. gemina. — \. Corr. ex simulacra. — 5. Afferte. 
— 6. Corr. ex factum. — 7. genechliaci. 



II ADV. SYMMACHVM ^^ 

attribui, ita ut quaedam illarum laetiores, quaedam 
tristiores habeantur. 

379. CONTRA id est e contrario : quasi diceret de 
crenio nescio quid sit ; contra, de animabus intellegam 
quam habeant virtutem. 

407. CVR NON HAEC id est haec quidem agit Roma 
de superstitionibus : quare non similia inquirit et inter- 
rogat de colenda religione et de veritate? 

412. Ac' flecicre SEXSVS scilicet suos, id est inclinare 
et de malo ad bonum et de bono ad malum. 

410. HABVIT STATVS YRBEM id est Romam pri- 
mum reges habuerunt a Romulo usque ad Tarquinium 

Superbum. 

418. PROCERES proprie sunt capita trabmm, sed hic 

consules signiticat. 

419. CLAVVM id est dignitatem vel gubernaculum : 
proprie gubernaculum navis significat. 

42'> NOBILITAS a) id est nobiles quia a consulibus 
nobi'les regebantur. b) Pleps FISA id est confisa, id est 
populus : nam sicut nobiles a consulibus, ita et populus 
a tribunis gubernantur^. 

425. QVEMQVE SECVRIS Romani secum portabant 
secûresad interficiendos reos ; inde pro vindicta ponitur. 

V27. DAT a) id est concedit, permittit. b) CONDERE-^ 
FASTOS*» id est libros annales : nam nominibus consu- 

lum annotabantur. 

429 FLVCTIBVS HIS id est mutationibus ducum et 
dubitationibus, quasi diceret u si fatum aliquid est et 
sinit errare, mirum est quare illi ita erraverunt. » 

430. PVBLICVS ERRAVIT scilicet Romanorum qui 
<rem> publicam regebant. 

431 CAPVT AVGVSTVM a) id est caput Octaviani 
Augusti. b) Octavianus Augustus cum a Romano populo 
dominus, utpote imperator, vocaretur respuit dicens 
nimis inconveniens esse ut homo aliis hominibus qui 



.\ 



' / 

'! 



if 



I , 






<( 



1. Af. - 2. 422 post 'i27. - 3. concedere. -^ 4. Corr. ex factos. 






164 II ADV. SYMMACIIVM 

sunt eiusdem naturae dominaretur quod animalibus 
competebat, et ideo patrem patriae apellavit eum. 

436. QVODSI TOT REllVM a primis regibus per gra- 
dususque ad Octavianum. 

W2. RVi^mCA MINITVU rubrica est linea cementa- 
riorum, unde maceria complanatur, ut sit aequalis, rubro 
colore tincta, unde in hoc loco rubrica pro régula poni- 
tur : aliquando legem vel iudicium signiHcat. 

467seqq. Hoc loco indices Romanorum allocjuitur qui 
reos puniebant dicens . (ILADIWM llE'rVXDITE VES- 
Tl{VM ne quid inali eis faciatis quia non <in> ipsis 
estquod faciunt sed in fato quodad hoc eos constringit. » 

YSy. Efcsum (i civitas est in qua Diana colebatur. 
h) llVAV.l \M id est Ouvium Traciae per quem totam intel- 
lege gentem. 

496. BHOMIVS id est minister Liberi : fuit infamis 
amasius. 

41)7. IV'XO dea fuit quam AfTri maxime colebant. 

505. QVI TR ANSFV'OK) id est per transfugium quo ad 
Romam suis sedibus relictis transfugerunt. 

515. Corihantihus id est qui Matrem I3eum colebant 
id est ministri Matris Deum. 

516. SAMXITIS a id est populus Romanus, de Sam- 
nite ; b} MARS\'S similiter de Marsia vocatur. 

519. NEC IM'TASO a petasum vocatur calciamentum 
Mercurii propter velocitatem : TrÉToi/a-. ' (Iraece volo, inde 
petasum volatile, quo Mercurius volare dicitur. h Lacc- 
demon civitas in qua colebatur Mercurius. 

521. AIM^ENXIXICOLAM PEDITEM a) id est Ro- 
manum, ab Appennino monte, b] Cihclcius hostis id est 
exercitus Frigiae ubi Cil)eles id est Mater Deum coleba- 
tur. 

523, GALLO id est sacerdote Matris Deum; evirati id 
est castrati erant, ideo 'il r") galli vocabantur. 

528. FIATTIBVS ACTIACIS nunc bellum^-' Actiacum 



1. peto. — 2. nunc bellum itérât. 



165 

II ADV. SYMMACHVM ^^ 

commémorât quod fuit inter Octavianum et Antonium 
et Cleopatram iuxta Actium promontorium' Epin; que 
inteifecto viro, fugiens in Ae^yptum pernt, adibitis 
serpentibus mammis suis ne a Romanis captiva duce- 

"ô'W Prevaluit a) id est Egyptios superavit. 6)GELIDO 
id est frigido : Italia enim in comparatione Aegypti 

frigida dicitur. . 

757 FXTOHIUS id est exul, extra terram eiectus : sub- 
audis «'ordo » quem Romani victis hostibus captivave- 

"^^"v, NVM DIOMEDIS ITEM a) nunc commémorât 
illud Vir<rilii-^ Aen. II, K» seqq.) quomodo Diomedes 
et UlixesTroiam ingressi per funiculos civitatis et ces.s 
custodibus perpuerunt Palladium Minervae. b) Graeci 
enim Troianorum exploratorem in castris tenuerunt, qui 
ab eis interrogatus quomodo Troia P^^^f f^P^^f"' 
dixit insuperabilem fore quamdiu vero Palladium (hoc 
est simulacrum Palladis quod de coelo d.citur descen- 
disse^ servaret : at iUi hoc audientes sequenti nocte, ut 
dictumest intraveruntc.perc.^' atque portarum custo- 
dibus interfectis Palladium secum ad castra deduxerun 
nuod intra civitatem hastam manu concutiens et ocuhs 
minitans,intra aliud maius Palladium tenebatur, cumque 
pervenis.;et ad castra nimium sudavit : per quod labor 
bellicus designabatur. . 

t,>. AssirL regio est in qua erat Babilon civUas m 

oua Alexander veneno perut. 

552 CAIUM id est detrahi : nam statim sequentes ver- 
sus i^ndicant* quomodo poterat detrahi Roma. 
^- MIRAMVR^ IN ARCV post victoriam ant.qm 
arcus eri.^ebant, et ibi currus et équités dep.ngebant, 
unde i:g;mus ,1 Regg., XV. 12, : « Erexit Saul forn.cem 

''"S'a)tT;;:<us consul fuit Romanorum pauperrimus 

9 iiirrriili - 3. ). e. civitatem per cuniculos. 
1. Corr. ex promontirmm. - 2. lurguii. 

— 4. indi. — J. Minam. 



kl 

X 



,\ 



>! 



Il 



h ' 



' 



166 



II ADV. SYMMACHVM 



quidem sed sua paupertate laudabilis : nam Romani cum 
bellum contra Sabinos agere disponerent, legati illorum 
Roniam venerunt et multa auri pondéra secum pro pace 
ferentes solum illum in domo de vase fictili comedentem 
reperierunt. b) Quibus aurum sibi dare volentibus ille 
respondit^ : « Romani aurum nolunt habere, sed aurum 
habentibus imperare. » a Camillus îuit a Romanis apud 
Sabinos in exilium missus, inde egressus insecutus est 
Gallos qui Romanas legiones vicerant et signa Romana 
retulit. d) Inde Yirgilius (Aen. VI, 825i : u Referentem 
signa Camillum. » e) Nec tamen propter hoc a Romanis 
sibi invidentibus receptus est, proinde ille in exilio moriens 
praecepit ut nec aetiam ossa sua Romam apportarentur -. 
559. SVB3 PEDIBVS equorum, D\'CVM qui victoriam 
de hoste capiebant ; cum Fl.EXO POPL/.TE * depinge- 
batur victus"*. 

561. TRVNCO id est tropheum dicit : antiquorum 
enim moris erat ut truncum ramis spoliatum induerent 
armis hostium et sic incenderent. 

562. ANTIOCHVM id est Anthiocus dux fuit Asiae 
Minoris,qui primus*"' elephantes contra Romanos adduxit. 

563. FLORA a^ erat dea ministra Veneris, cuius sacra 
mense Aprili caelebrabantur, quando flores in arboribus 
erant et ideo Floralia, in quibus omnia turpia licite 
fiebant. (41 v« b) Laurentina nympha a Laurento monte 
dicta ubi colebatur. c) Matuta id est Aurora quae Graece 
AsuxoOia ^ dicitur id est dea alba. 

565. Affuit ALES id est corvus Apollini consecratus 
quia quandam vim divinationis habet ; qui ab Apolline 
missus super castra Corvini volabat et crassitabat. 

569. CANNAS est vicus Apuliae, ubi bellum « infaus- 
tissimum actum est in quo omnes Romani interfecti 
suntab Annibale adeo ut ipse VI modios anulorum aureo- 
rum transmiserit Cartaginem. 

571. OSCINE 2)arr/m proprium nomen avis mali omi- 

1. respondio. — 2. 558 post 559. — 3. Sup. — 4. poblite. — 5. 559 post 556. — 
G. primis. — 7. leucothea. — 8. Supra. 



167 

II ADV. SYMMACHVM 

nis in qua augurium capitur : omnes dicuntar aves 
rr quaram voce augurium homines cap:unt oscmes, 

id est ore canentes. . . 

-STS TERCENTVM FaUi fuerunt uno nomme qui 
omnes uno die in illo <loco> perierunt, tantum uno 
rémanente quem Maximum Fabium vocaverunt quon>am 
ner eum res eorum reformata est'. 

574.NOCTVAa) Palladiconsecrata est. 6) Charrxs pro- 

^^n'hembum id est rostrum navis similitudinem lembi 

habentem : lembus parva » navis 3. r,„i«ni 

604 RHENVS a) lluvius est Germaniae qu, Galham 

et Germaniam dividit. /.) Hister fluvius : >dem est et 

^^rTACVS a) fluvius Hermi aureas trahens arenas. 
h\ HIBERVS fluvius Hispaniae. 

606 CORNIGER a) id est Padus : ipse est Er.danus. 
AmESl'ERDlVM id est Italorum : cornuta ideo depin- 
!i"tur I ilumina quia cornutorum boum mugitum somtu 

^"^âatvG^-ÎarSTOMACHI quia in stomacho est 

"lï ÏrENET a) Sallustius dicit (Cat., I, 2) : « Animi 
in^perio corporis servitio magis utimur ->, nam grave est 
s^corTus infperaverit. /,) lECVR RATIONE .d est hb.- 
ïiLm in iecore enim sedes est libidinis et concup.scen- 

'"dî NEC TAM DEGENERl id est non tantum ignobili 
viScetut itasupplicet principes ipsa Ro-;'-^-^^ 
ces ^ ; quia Simachus introducit Romam loquentem cum 
ru"-osa facie et specie anili. 
647. LIGNO TEGIT id est larva quae propne per- 

^°6:8^S1 VOCEM SlMVLAREsicut tu fecisti, O Syma- 
che, qui Romam loquentem mduxisti. 

, -1 ■» oaruis. - 4. depingit^' - 5. ludicis. 
1. 573 post 574. - 2. 574 post o, 1. - 3. parais. v 



1 



m 



168 II ADV. SVMMACHVM 

651. REPVI.SAM id est repulsionem : hec repuisa, 
huius repulsae. 

(\y2. AK(ill)AQ\'E vocatur pellis Amalteae caprae 
quae lovem nutrivit, unde et ipsam pelleni manu sinistra 
quando pluit, fulmen vero quando tonat dextra tenere 
perhibetur; sed hic i)ro ipso love ponitur. 

(o't. DV( lOUES id est impera tores, Teodorum et 
lilium eius llonoriiun ' vel Constantinuni Christianos, 

C\yi\. Sî^NESCrr prope interitum-. 

(uS. CAXiTfEM taie est illud Apostoli (Paul, llebr., 

YIII, 13) : (( Quicquid antiqualur ". 

651). PAlilT AEV'WM id est in iuventute : induens 
novum, exuit veterem hominem. 

(iî>3. C\'M (;A1 .EAM a scilicd quando ad bella fere- 
bam. b I IIOXDE OLEAI-: id tst pacis quia in signo 
pacis dabaturramus olivae ab antiquis. 

iiiVi. Fi': il A ('i\(;\'LA scilicet bellica quibus corona- 
bantur milites in belle. 

6(îl). f^UM\ S XEilO qui primis persecutione generali 
Christianos persecutus est. 

671. INX'SSIT id est in me convertit : inurcre est cul- 
pam in alium convertere. 

675. AC LVDEUE pocnî>i id est ludebant : quia poe- 
nas martyrum pro ludo deputabant VJ r°). 

677. SECA HE id est secabant id est truncabant. 

681. THADIDIT quia multa mala fecit. 

68ri. COiJ.lNAE proprium portae a qua Turris Col- 
lina dicebatur. 

C)SS, Gj Liber quando de bello Indico victor revertebatur 
aGallis-' maritimis humanissime hospitio susceptus est: 
unde cos Xenones appellavit; nam ;£vo; * Graece hospes 
dicitur, et ;£vo->//r.ov •• hospitale. h l\>stea nemo mutata X 
id est chi in s, Senones dicti sunt. ci Hi Romanis infestis- 
simi fuerunt. cl At illi Victoria potiti omnes quos ex illis 

1. bon05 — 2. 0:6 post r>58. —3. gallisa. — 4. xenones. — 5. xenodochium. 



II ADV. SYMMACHVM ^^^ 

tenere possent castrari decreverunt : proinde galli castrati 

dicuntur'. a * r 

a)?.. NON AKMiS id <est> quia diverse- gentes di- 

versis armis et vestibus utuntur. 
(;.,',. VAGVSl'.. id <est> Liber ambulans ubi volue- 

rit 
(m MASTHVnS a mastruca vestis est ex pelli!>us 

lin<^ua Gallica quam et renoncm ^ vocumus que rustice 
cr:cina dicitur (sic ut acinacis dicitur gjf;;;-^";f ^ 
Persicn) qua' veste (letae induebantur. b, TOGAlUb m 
est Koinanos qui toga utebantur. 
701. LlGVllVM id est pars Beneventi. Liguna vide- 

licet 
7()'2. PADi^' Padus Italiae fluvius qui et Heridanus 

'l'r'pEUVH^.il. \NSERGalIi Senones Romam nocte 
intraverunt et cum in eo esset ut etiam Capitolium cape- 
rent Manilius anseris voce excitatus eos pepuht et ipsum 
Capiloliun. défendit, «nde et Romani in turribus su,s 
anseres nutriehant quia adventum in nocte host.um facile 

sentiebant. . . . . 

708. ET II.1.E scilicet in quo Romani missos" a cim- 

tate pepulerunt. . 

71Î DKACOXKS id est signa Romana similitudmem 

serpentium habentia ex linteis fiebant quae a vento 

inllata serpentis similitudinem praeferebant \ quorumque 

capito aurea depingebantur. 

71i; PANNONlAEa) ipsa est Vniaab s ms dicta quia 

1 + h\ r>Ff FT -V id est interfecta. 

ibi postea deguerunt. 0). Ul-LC-i-v m 

c) PEPKXDl r id est persolvit, pro pendit. 

718. SERIS id est postremis id est in fine saeculi : 
apostrofam facit ad posteritatem. 

7''" DE CINERUM SQVALORE id est propne incen- 
sarûm » carnium odor, sed aliquando pro splendore, ali- 
quando etiam < pro > fumo accipitur. 

r» j ^ rpnouem — 4. Corr. ex quo. — 5. Padi corr. 

1. 688 post m. - 2. duerse -3. ^^"°^^°^. _^„riû 
ex pati. - 0. misios. - 7. pferebant. - 8. mcensanu. 



,) 



ii 



i*'' 



-'|i 






r 



\ I 



i, f\ 



' tl 



170 II ADV. SYMMACHVM 

729. Jmmu}}is tanti bel H. 

730. GETICOS Theodosius imperator Getarum sentiens 
adventum non eos permisit Romam venire, sed obviam 
eis cuni suo properans exercitu omnos bello prostravit. 

735. Dedisco id est quod didici obliviscor. 

7*10. RKIWGA'LA sunt ligna quibus hoslia intraver- 
sum ' fîrmantur-. 

l^V. a Baia est vicus Apuliae ubi liannibal Romani 
pluviarum nimiaetate adiré non valens cum suo exercitu 
luxurians resedit. 5^ Nam cum eam adiré conaretur, cito 
pluviis inundantibus suo in loco prohibitus morabatur; 
quando vero serenitas adesset, luxuria dissolvel)atur. 
Ci Cum ergoaquodam suorum increpareturquare Romam 
non pergeret,respondisse ferlur: « Quando ego volo, deus 
non vult et quando deus vult, ego nolo : et ideo scio 
Romam esse insuperaliilem ». 

751. STxVTVlS KFFIXCiKRl*] id est formare quia sta- 
tuae équestres victoribus depingebantur. 

755. SITV^ corrumpit a) id est vetustate. /j) Argentum 
diu servatuni quandam caliginem trahit, aurum vero 
si bene coctum fuerit, licet interposituni nuniquam colo- 
rem perdit. 

77(). Competa dicuntur a competendo videlicet loca ubi 
multarum viarum capita conveniunt. 

781. a) Communem quia aliud nobis plu via operaturet 
aliud onagris caeterisque bestiis : illis enim herbas '•'• et 
graminaprofert, nobis verosegetes. h) u NON » ergo o com- 
munem » ideo dicit. 

71)1. PIRATIS id est latronibus maritimis : r.'jp * Graece, 
ignis Latine, unde piratae dicuntur latrones maritimi, 
qui regiones igné incendunt. 

793. TliANSTRA sunt sedilia navium ubi rémiges 
sedent : 1^42^) trastra vero, sustentacula domorum id est 
tigna. 

804. DVM SERVANT a) taie est illud quod Apostolus 

1. 2. intrasuersum. — 2. 740 post 741. — 3. herebas. — 4. pir. 



II ADV. SYMMACHVM ^^^ 

dicit (Paul. Ep. ad Rom., VIII, 22) : « Omnis creatura 
Lemiscit et parturit usque adhuc. « b) Nam licet hoc de 
solo liomine proprie dicatur, tamen ex superlluo et.am 
de creatura intelligi potest, quae corruptioni serviendo 

humane dolet. . 14-+^ 

805. Capitale crimcn dicitur quo reus caFte plectitur. 
8()8 DAHA a)propriumgentisScithiae.6)SARMA A 

id est similiter populus Scilhiae et Wandalus Scythus id 

est eiHunus. , n * v 

m) GETVLUS a) populus Africae de Getulia 
809 GARAMANS b] id est populus Africae. c) Leman- 
nu. est lacus iuxta quem Alamanni habitant ab eius 
nomine ita vocati. ch GAI.AVLAS proprium. 

811 NOSTRVM ORBEM dicit propter eos qui dicunt 
alium orbem esse ultra exustam plagam, in quo anti- 
podes esse dicuntur, sed errant. 

813. Onager dicitur asinus agrestis : ivo;"^ enim Graece 

dicitur, asinus Latine. 

814 Sus NOSTRO eodem flumine abluitur quo et nos. 

815 Fera dicuntur eo quod suo habitu ubique ferantur. 
822. GIGNIT» a) id est alit scilicet ips. commumo 

aeris. b) RECIDIVAQVK id est renascent.a quia hie- 
mali tempore quedani herbae pereunt. 

823 CVIVSOVl-, FIGVRAE Beatus Augustinus dicit 
(cf. C. D., XVr, 8) animalia cuiuscumque * hgurae sint 
si rationem habeant, homines debere appel an ut sunt 

lemii, qui capita non habent et Cinocephali. qui capita 

canina; et illi qui unum P^'^^^/^*'^"^' ^^.V l^^r" 
pedes quidem habent sed reportando •'><^«f "^ " ' '^J"" 
e contra quae ratione carent licet formam habeant huma- 

T; Tn MEdTvM :,r::crmune id est inter bonos et 
n^alos : non tam avarum opus Dei ut bonis tantum munus 
iUius tribuatur et malis abnegetur : illud en,m munus 
quod Deus Pater primo homini ante peccatum contuht. 

,. Cythus. - 2. onos. - 3. Cignit. - 4, curq. - 5. Cinopbe gali. 



,> 



'i 



i|l 



1 



172 



Il ADV. SYMMACHVM 



etiam illo peccante, hominibus scilicet bonis et malis 
indifferenter concessit. b) Médium itaque iure bonum 
vocaturquicquidbonietmalicommuniterpossunt habere: 
nam vera bona nisi solis l)onis et vera mala nisi solis 
malis, numquamlribuuntur. 

830. Forniv dicitur domus arcuata ubi meretriccs pro- 
stituebantur, unde et fornicatio dicitur. 

8:^. Laquear et lacunar idemsunt, tabulatum videlicet 
domus. 

831). L\ VHXIS a) id est sepulchris. h Lucanus dicit 
(VIT, 810 : « Divo (caelo Luc.) tegitur, qui non habet 
urnani », id est sepulchrum. 

8't3.Nunc itérât verba Simmachi cuni dicit SKiMll^TVM 
SEI) (lîlANDK id est tam maij;nuni bonum. 

SWk (Juesitiira I)I*:VM a IVudentii vox. /> Indago inda- 
ginis et indages, INl)A(ilS facit. 

850. fJivia dicuntur ubi duae viae conveniunt : DIV'KH- 
TICXMA'M dicitur a divertendo •, locus scilicet ubi decli- 
natur a via. 

851. Intlteus id est negator Symachus; vel INFITEOll 
id est nego. 

85<>. DI\'()UTIA a) sunt loca ubi separantur viae mul- 
tae id est diversitates, unde Virgilius de Eurialo et Xiso 
(Aen., IX, 379/ : « Ad divortia nota. ») b) Divortium etiam 
dicitur separatio uxoris a marito. 

858. THYRSIOKllI a) id est thyrsum gerentis id est 
vitem vel ramum -. h, AD Dionisîa Bachi id est ad festa 
Liberi Patris qui et Dionisius vocatur. 

851). FMSIA Cl deorum pluraliter declinantur, quia mul- 
tis diebus caelebrabantur, ut Saturnalia Vulcanalia Dio- 
nisia. b) Dionisia autem vocantur festa Bachi, (43 r') 
qui Dionisius appellabatur quasi Aiô;' vj^a ^ id est lovis 
tiiius. Ci A'.ô;-' enim Graece, lovis dicitur Latine, qui in 
monte Nisa colebatur. 

1. duerelendo. — 2. ramaun. —3. dios. — '*. nisa. 



U ADV. SYMMACnVM ^ '^ 

860. DTESPITER est deus vagantium^ quasi diei pater, 
sicut Maspiter, marium pater. 

8Gt. POSCAT AENOS id est aeneos : m illius testi 
vitate tinnitus ex aère fiebant. 

HCP LVPER(^\ LES 2 Lupercus3 deus dictus ab agendo 
id esTrepellendo lupos : ipse est Pan qui est deus pasto- 
um in cuius honore pastores ferulas portabant nud.s- 
cue pedibus in eius sollempnitate currere solebant 

^8(>3. MEGALESIVS Megalesia ^^''^X^^ ^^'Jl^^ 
Deum id est Cvbele colebatur : hmc MEGALEblX S 
SPADO id est sacerdos d.citur quia omnes sacerdotes 

insius evirabantur. 

^65 QVADUIVIIS BUI-XMOIUBVS id est erronbus 
„,Înoribus : minus enim errat qu. holera'. cohl quam die 
nui demones adorât. 

8C.7. POHUVM .. dicitur eo quod sit ^--^-^'^^^^ 
<■ n„rro > adverbium dicitur id est a longe, b) E T Caepe, 
car;è didtur a Graeco quod est .,.)„; ^ id est capud eo 
ouod illius tantum utile « sit caput. 

8G8 SKR APEN a , id est proprium dei''. b) Serap.s deu 

• t •♦ ^„; Anis taurus consecratus 

Egyptiorum maximus fuit cui Apis tauru 

est quem aetiam Aegyptus ad instar nummis colebat^ 

m. Isis a) proprium deae : regina Aegyptiorum Inach. 
reais filia fuit cuius maritus fuit Serapis que de Gretia 

3ens Aegyptios litteras instruit et --s c^;-;^;;^ 
quae fuit Osiris régis uxor et maximum .dolumAe 3 pt 

l.rAVUA'» tria sunt gênera simiarum : simia est sine 

cl^LZt propria dici^lur, sphinx vero villosa, cercop. 

rcus "autem" cum cauda mirabilis formae ■ caudam 

qr/em habet et mirabiliter ludit quan. Aeg^Ttncol^^^ 

870. Crocodillus o) id est -^^f^^f^ ^^^^ 
scilicet sunt apud Egyptios. c) ^AA ER^ A id est^a 
rum dea. d) PR I A PVS deus ortorum erat apud Romanos 

lisius. - 0. holerat. - '• caephal. - 8. utUis. 
copetif. — 12. aut. 



,\ 



'l 



'I 



:i 



174 II ADV. SYMMACHVM 

873. TECTxV a) id est operta. b) FR\ TIICTIS id est 
erroribus. 

87 'i. SKMITA quia videlicet sunt quidam qui nullum 
putant esse deum etideo^ omnia fortuitu evenire, veluti 
animalia quae nihil sciunt nec inteliigunt esse deum. 

879. HOC ITKil id est haec secta quae nullum putat 
esse deum. 

884. FASTKHA a) id est culmina, b) CLIVO id est 
ascensu. c) Clivus proprie dicitur devexio montis quia 
« arta et ardua est via que ducit ad vitam » sicut legitur 
in Aevangelio (Matth., VII, 14). 

81X). Sopiiistae dicuntur callidi argumentatores qui 
perplexis syllogismis aliquando pro veris falsa conclu- 
dunt. 

891 . BA H BA'r( )S autem dicit fortes, quia barba signum 
virile et indicium fortitudinis est : vel barbatos dicit 
incultos quia philosophi barbam et capillos nutriebant ut 
per hoc animi severitatem ostenderent. 

893. Sicut omnis vir prophetans vates sive propheta 
vocatur , ita omnes mulieres divinantes generaliter 
Sijbillc' dicuntur. 

894. a) Mathesis cum aspiratione doctrinam signifîcat, 
sine aspiratione in malo ut significet neniam et vani- 
tatem. 

(Ad verba Symmachi q. v. ap. Dr. ad vs. 910). b) Quanta 
com)}ioda y ronice, pro quanta incommoditate c) Prcroga- 
tiva id est praemissa vel antecedens id est salarium : sed 
salarium dïcituT praebenda publica-' i3 v" praerogativa 
vero praemissa gratia vel specialis proprie dicitur id est 
que gratis et sine aliquo merito praerogatur id est datur et 
conceditur ; sed in hoc loco praebendam quam Vestales 
accipiebant de aerario publico. di Imperatoribus quando 
res publica, dicit, pauper erat adhuc, Vestales Virgines 
victum accipiebant ab imperatoribus, modo autem ab 
uno : ante res publica illis denegatur. e) Nam ex quo 



1. Bupra. — 2. Corr. ex sibille. — 3. publioa. 



II ADV. SYMMACHVM ^^^ 

imperatores Christi fidem sumpserunt illud stipendium 
quod antea dabatur illis ablatum est. f) Quod parcisswn 
id est pauperes, sicut fuit Romulus et alii. g) In lUo sti- 
pendio scilicet in eo quodcastitatem servant propter quam 
tantum honorem habent. h) Vacare muneribus id est 
sacerdotalia munera nonaccipere. i) Victu modico id est 
temperato : sacerdotes duobus modis honorandi sunt sicut 
Apostolus Paulus dicit ^I Tim., V, 17) : . Sacerdotes 
duplice honore habeantur «,in conquiniscendo et msur- 
o-endo et in munera largiendo'. k) Privilegiis privum 
dicehant antiqui proprium : hinc i^rivileginm dicitur pn- 
vata et propria lex, sive lex specialis dicitur. l) Trape- 
-itas vocat despective imperatores id est monetaries. 
m) 'oârera^ Graece mensa Latine, inde trapezitae vocantur 
monetarii qui nummos pensantes ad mensas sedere asso- 
lent n) Qui ad m:^ vilium quia vilibus et stultis dabantur 
stipendia quae debebantur dari virginibus. o) Baiulos 
dicit illos qui bene loqui nesciunt, qui etiam balatores 
dicuntur. p) Spem scilicet quam habebant in proventu 
fru-um. q) Xon sunt haec vitia terrarum scilicet sed nos- 
trorum criminum et vitiorum quia propter nostra vitia 
talia eveniunt : hinc lob loquitur dicens (V, 6) : « Nihil 
in terra fit sine causa, et de humo non orietur dolor, quia 
non de terra famés et pestilentia et alia quam plurima 
fiunt, sed pro nostris iniquitatibus et sceleribus haec talia 

contingunt. » , . u «^r,; 

9i)9 CAPIENDA VOl A PTAS voluptaset inbonoponi- 

tur, ut (Ps. XXXV, 9) : « Torrente voluptatis tue potabis 

eos ^. » . j. \r^^ 

911 QVOD l'AlUlA FOCIS ai id est stipendia \ es- 

talibus : stipendium erat puplica praebenda quae de aera- 
rio publico dabatur militibus. ft > Dicuntur autem stipen- 
dia a stipe pendenda, quia pecunia illa quae erogabatur 
militibus non annumerabatur, sed appendebatur. 
914. RAUIVS a) id est parcius. b) Sensus est : .- bym- 

,. larsierdo. - 2. Trapes. - 3. m. = mercedem. - 1. baiaos. - 5. m post 
891 b. 



.', 



«il 



176 II Al>V. SYMMACHVM 

machus propter hoc scelus quia Vestalibus stipendia 
non dabantur, famtMîi pervalidam accidisse <putat>, 
sed ego, inquil', Prudentius nescio illam famem quae cru- 
ciarettotum orbem ». 

917. Presciiti '\\']\[\H}\{\'] nostro videlicet : modo Pru- 
dentius destruit multis exempiis quod Sj^mmachus dixe- 
rat. 

918. Triptolomci a) Triptolomeus filius Celei -^ quem 
Ceres dea frumenti agriculturam docuit et eum sibi liliuni 
adoptavit i idest filiuniadoptivum fecit i posuitque in curru 
alatorum serpentium, ut illo per totum orbem portalus 
discurreret, et sic mortalibus agriculturam •' et usum fru- 
menti insinuaret. // Dicit ergo nec Triptolomeus auctor 
lîuius artis nec Ceres dea frumenti commoverunt tam 
magnam famem quae suis temporibas cruciaret et affli- 
geret totum orbem. 

921. a Pluiros civitas est Aegvpti a quo omnes reges* 
Aegypti Pharaones vocantur; etponiturpro tota Aegypto. 
b) Nilus fluvius est Aegypti qui certis temporibus alveum 
suum excedens', irrigat plana Aegyptiorum et fecundis- 
simam facit illam terram : in Aegypto enim non sunt 
pluviae, idcirco nullo modo [W r* famés oriatur in Ae- 
gypto nisi Xilus intra alveum suum constringatur, sed 
tune sterilitatem terrae patiuntur homines in .Vegypto*'. 

923. AVr A'KXLVr scilicet volo : veniat nuntius qui 
hoc auferat, qui dicat et nuntiando apportet. 

92d. Pelusium est oppidum Aegypti" a quo Pelusiaca 
dicitur palus. 

927. VOX Sriî.LA r a id est cum diffîcultate emittit. 
/} Tria dicit : aut fons Nili siccatus, aut iterum rétro 
cursum suum rellectit, aut etiam déficit^ in medio cursu 
suo absortus hiatu terrae profundissimo. c) Hinc aetiam 
naturam exprimit Xili lluminis : Nilus enim non videtur 
supra terram continuo quiacrebro terram intrat et post 
longa spatia terrarum emergit '♦ de terra. 

i. Corr. ex inquid. — 2. celei. — 3. agriturâ. — î. reye. — :>. Exe. — aeg., in 
ras. — «;. Corr. ex aegipto. — 7. aegvpt... — 8. deficiti. — 9. Iteratur. 



II ADV. SYMMACHVM ^'^'^ 

908 NOSTRAS RIPAS id est quia Nilus fluvius in ter- 
renum mare cadit et per ipsum Romam venit. 

934 FLVENTIS id est propter palmites qui sunt m 
more'crinium quia segetes motum undarum immitantur. 

935 VNDE SEGES id est ex quibus K 

937' Libici a) Libia plana regio est et fertilissima quae 
R;manos similiter pascebat sicut Aegyptus nec pluvias 
habef unde et Libia dicitur quasi Lipsia < o.v^a?> id 
est egens succo vel pluina. 5) ^^.6. (r)^ enim Graece, suc 

eus dicitur Latine. 

940 Leontinus ager vocatur in Sicilia ad quem naves 
Romanorum appellebantur ' ibique deducebatur annona 
cum plaustris, unde onerarentur. 

m Lrflibeo Sycilia autem insula fertilissima de qua 
lU.mani alebantur, pro qua erat bellum inter Ro-anos^t 
Cartaginenses, habet aetiam tria promontona, Pachmum, 

Pelorum, et Lilibeum. 

9V> Loca commémorât ex quibus frumenta Romam 
advehebantur quia Romani nihiUaborabant. 

943. SARDORVM Sardus insula est fecundissima 
unde Romani similiter victitabant. ,..,,.. 

944 SILVESTRIlîVS c, forsitan », inquid, «habitatores 
Africae et Siciliae non habent unde vivant sed arborum 
fructibus tantum vescuntur. » 

940. Quernus et cjuerceus dicitur* a quercu que est 

arbor elandifera. . . r •+ 

947 a)Haec cornus arbor, hoc cornum fructum facit. 

/)) Haec omnia hironice dicit. 

949 GRADIBVS- VACVIS^ XV erant gradus sce- 
nae in quibus nobiles vel divites résidentes spectabant 
ludos ciuifiebant in theatro. 

Sa, lanicuUun et Satumurn duo erant opp.dula 
aoud Ita iam ubi erant molae publicae et pubhca p.strma 
It'praeparabatur ibi publicus panis. 5) D.c.tur autem 
laniculum « a lano, sicut Saturnum a Saturno. 

i. 935 post 927. - 2, iaton. - 3. appeUabantur. - 4. Iteratur. - 5. Vacuis 
gradib:. — Oi. camciiU. ^g 



,;|; 



178 II ADV. SYMMACHVM 

953. INDiriO EST ANNONA « per hoc », inquit, 
M quod publica annona datur Romanis, intelligitur quia 
non est contritus orbis famé generali quemadmodum 
Symmachus perorabat^ •> 

954. LONGA OTIA quia Romani nihil laborabant sed 
ludis tantum vacabant. 

955. FORTASSE forsitan, dicit, id est aliquo anno con- 
tigit sterilitas terrae et frugum : <( concedo », inquid, 

(i hoc. » 

958. ARDEN II SIDERE scilicet Sirio qui in mense 
lulio oritur et tune fiunt gravissimi fervores solis- 

959. NEC \ EHXAS INFVDIT si enim vernali tempore 
siccitas ultra modum contingat, quando iidhuc tenerae 
sunt herbe-, siccantur radices herbarum et moriuntur : 
unde famés aliquando fieri solebat. 

964. STIPVLAMX'M SILVA •' quia stipulae tantum ibi 
erant sine firanis*. 

968. FA BRI S id est edificatoribus id est Neptune et 
Apolline qui cum Laomedonte "^ Troiam aedificaverunt. 

969. EX TRX ER}\ F' t* ante conditionem », inquit, « ha- 
rum urbium in quibus haec religio primum reperta est, 
famés fuit et sterilitas terrae contigit et ideo non est cre- 
dendum (44 \'°) ut propter Vestales Virgines taie aliquid 
contingat. 

972. SACRARVNTQVE FOCOS a) id est ignés Vesta- 
les : IIII suntnumina que ignibus praeesse dicuntur, lovis 
scilicet et Pallas, Neptunus et Vesta : et lovis quidem igni 
praeest caelesti**', quia ipse est aether, Pallas vero aethe- 
rio igni praeesse dicitur quia ipsa est, sumitas aetheris. 
5) Vulcanus etiam noxiis ignibus praeestid est fulminibus 
unde et Vulcanus dicitur quasi Volicanus id est volans 
•candor, vel etiam Venerio igni praeesse dicitur id est 
igni libidinis : unde et maritus Veneris esse fingitur. 
c) Vesta autem nostro igni commodo praeest ipsa ; est 
enim terra quae nostrum ignem in se retinet, et ideo prae- 



1. 953 post %4. — 2. haerbe. — 3. sillua. — 4. 767 post 069. 
- 6. caelestio. 



5. lacmedon. 



\i 



li 



II ADV. SYMMACHVM 



179 



esse fingitur: dicitur autem Vesta à-o t^;; l^iàç» id est a 
favilla; antiqui enim Hestam dicebant sed apud nos aspi- 
ratio versa est in digamma et dicitur Vesta. 

973. ELEMENTA a) quia de nihilo fecit deus Illl ele- 
menta, que sunt origo et causa omnium creaturarum, sed 
iterum reditura- sunt in nihilum. b) LABANT id est 
vacillant, corrumpuntur-^ ut famés contingat : ideo 
dicit AN TIQVIS. 

978. INVRIT a) id est vitiat exquoquit* : duobus modis 
<solent> perire segetes, aut cum transacto vernali 
tempore, mense videlicet Maio, fit gelu quo messes cum 
inadulte fuerint in ipsis spicis inuruntur : aut etiam 
primo tempore cum semen in terra proicitur et quam- 
vis sit tenerrimam in herbam excrescens, nondum tamen 
radices suas firmiter in terra fixit sed tamen-' soient 
perire messes si nimium gelaverit. h\ Zephiri ipsi sunt et 
Favonii, venti videlicet calidi qui fiant vernali tempore. 
985. TRIBVLI a) id est spinae : tribuli dicti sunt a 
terendo, et propter nimiam siccitatem nascuntur. 5) CAR- 
IJVVS est herba acutissima, frugibus infesta propter 
aculeos et propter nimiam aquarum inundantiam nas- 

citur. 

987. Hec TEMPERIES et hoc temperamentum et haec 
temperatio dicitur, sed temperies aurarum est, tempera- 
mentum cuiusque rei; idem est et temperatio. 

992. Maiori mundo minorem comparât id est corpus 
humanum, unde et microcosmus *'• homo dicitur id est 
minor mundus : sicut enim ille aère corrupto pestilentias-^ 
simul et morbos contrahit, ita et nostrum corpus corrupta 
qualitate sua natali diversas morborum corruptiones 
solet incurrere, quod ex Illl elementis similiter constat. 

999. Damnavit a) id est infelices fecit. b) INIQVIS id 
est contrariis : quia quedam sidéra sunt quae praesunt 
tempestati, quaedam vero serenitati : alia fertilitati, 
alia siccitati^ 

1. apotis hestias. - 2. redditura. - 3. corïïpuntur. - 4. Corr e^ exquo- 
quid. - 5. ta. - 0. migrocosmus. - 7. pestilentis. - 8. 999 post 1006. 



180 



H ADV. SYMXÎACIÎVM 



)5. RKDITV id est recompensatio idest redditio fruc- 
tuum quia rationabiliter colimus nostros agros si nihil 
utilitatis ab eis reciperemus. 

lOOG. LATTIS WAM^ a\ Romani lapidem qui terminus 
ponebatur ao;rorum colebant pro deo, maxime propter 
hoc : Tarquinius Priscus cum voluisset templum edifi- 
care iovi suis sacriticiis ut ab illo loco ubi erat illud 
constructurus omnes dii qui ibi colebantur recédèrent, 
cumque alii excepto Termino recessisscnt, intellexerunt 
Romani illic esse Romanum imperium sine fine, b Tnde 
Virgilius Aen., I. 278-l»t : *< His ego nec metas rerum nec 
tempora pono, imperium sine fine dodi. >^ 

1010. Ci Ldicrna ^enus vestis muliebris: idem est et rcci- 
niiim a reiciendo. 6 Vestes autem quas mulieres ipsis 
arboribus olîerebant ibi déponentes nigrae efficiobantur 
ex fumo Ygnis quo tus incendebatur 45 II"). 

1013. 7\*nipi'stas t(Ôv ;jiTf.>v < est id est mediae- signifi- 
cationis^': a aliquando in malum, aliquando etiam in 
bonum accipilur. 5) Illud enim tempus pluviale et illud 
quod estserenum tempeslatem vocamus. 

lOlG. NON xVMPLO quamvis iiliquo tempore, diciî. 
nonsit abundantia rru.i.5urn in agris nostris, non ideo tris- 
tamur quia parce vivimus; rursus si multum provene- 
rint, non nimium exultamur quoniam lucrum tempo- 
rale nobisexinde facere more avarorum nolumus. 

1023. CHIUSTVS KT assvmptîs a modo parabolam 
evangelicam* tangit de (jua Dominus discipulos agricul- 
turam docuit, dicens Luc, VIII, r> seqq.) : « Exiit qui 
seminat, seminare semen et dum seminat aliud ceci- 
dit iuxta viam, a. i (leg. : aliud cecidit inter spinas etc.) 
aliud supra petram, aliud in terram bonam. » f) Petrosa 
terra durum cor auditoris intellegitur • cjuando non est 
exaratum vomere spiritalis disciplinae : huic tali non est 
committendum semen verbi Dei ; per spinas, divitiae 
intelliffuntur. c; Prohibet ergo Dominus ne in spinosa 



1. ton meson. 
intelligitur. 



2. maediae. — 3. significot. — 'i faiianiîilica. — ". Corr. ex 



AQJ\ 

II VDV. SYMMACllVM 

terra seminent. ne in corde divitiis temporalib- nimjs 
dissoluto, praedicationis verba reponant, d) Quare qu 
(ibid. 1 et 131 exorte spinae sufîocaverunt illud et 

radiées non liabent. >> 

1031 RVBVSestvirgultumspinosissimum. 

1037'. COHDIS ET AGlil quia mentem excolit virtu- 

+îhn< ai^rum laboriV>us. 

1,^8 PUAiiCORDIA CVIVIV id est ut non plus lae- 
tetur de proventibus frugum exterius, quam de adqui- 

QÎtione virtutum interius. . , ^ . ^ 

o"o a) Sente, adiectivum est in hoc loco ,d est acutas. 
b) VEPI'.KS divitias temporales quae corda maie ilU- 
c iunt , Hue sente, pluraliter semper habentur m usu 
a^uando et sentem dicimus accusativum : leg.mu 
enTsentem aureum id est spinulam. d, Et senta i.c.t 
adiectrum idestacuta. e, Iste etiam ^043) nom.natnum 

nrknit id est sentis. . . . 

poniiiucM. minnlissimi qui maxime in 

lOVt. Gîarcac sunt lapilli mmutissimi, 4 

'',t.rCHA UIS.V. ATA a) sunt dona spiritalia id est vir- 
tu quae per gratiam Spiritus Sancti dan ur hom. 
IL b. Xi-/ Graece gratia Latine, unde ../^P'-.- 
mbus. O!. . > , „,,p et '■^/^''-'.crriy.^ bona gratia et 

dicitur bene gratiosus, unde et -j/a.... 

pifeCrdii. noltri, : i„ iecore es. s.d.s volupU.t,s. c, E. 

n»'"u'^>v™ ''^'"- "•"'™''°"™ '"'"'"" " 

"Z'.xZrv.r.is es. dic.us . su.„re,<,ui.pe„e „tKU 

'"',''.â"sN"T",fr'v„.G.MBVS <„ p.r.bol.m E..„ge- 
UcImÏc .Lgi. (M...h., Xin. 8) ,».e de ,.=.oP) ■» 



1. Karis 



. _ 2. eucharis. - 3. eucharisUa. - 4. Acharis. - 5. euuangeUcam. 



^^■^ II ADV. SYMMACHVM 

bonam terram dicitur, quod adtulit fructum aliud trice- 
simum aliud' sexagesimum, aliud centesimum. b) Sed 
hic sexagesimum fructum quamvis specialiter viduis tan- 
tum non inconvenienter aptaretur, posuit tamen pro 
merito summae virginitatis. 

1057. XKC NOTA^E. P. a) quia virgines in secretis 
locis semper habitant unde de Beata Maria legimw^ 
(cf. Ambros. in Luc, II, 8, quando invenerit eam Angé- 
lus Gabriel in conclavi. solam orationibus vacantem 
etBeatus Ambrosius dicit aetiamde ea -cf. de Virg.. H '>, 
quod in cubiculosera, in publica festina, id est in tard"a 
in domo. velox in via. h) Et in Evangelio (Luc, I .'W 
« Abiit in montana cum festinatione .. id est properavit 
ne agnosceretur in via. cl Cuius exemplum sanctae et Dec 
consecratae virgines (45 v»i imitari volentes, privatas 
potius diligebant habitationes et si forte aliquando causa 
necessitatis ad puiilicum proccssissent properanter cum 
verecundia transibant^ 

lO&J. Resignare proprie est aperire, quasi signum 
atterre ♦. 

1067. QVAM LIBERA SECTA antequam libère et 
propria ■ voluntate^ dicit. scianlcontenipnere vestrae vir- 
gines dum sunt adhuc in aetate puerili) fervorem". et aes- 
tum libidinis propter laudem castitatis et m<;ritum et 
propter amorem deorum capiuntur a parentibus et inde" 
consecrantur in tempio Vestae ut ibi servientes non 
voluntariae sed coactae virginitatem custodiant, haben- 
tes tamen spem quandoque celebrandi nuptias 

1070. IXGHA IIS ADDlCnVH quia dum non habent 
illis gratias pro sua virginitate quam non gratis sed 
coacte servabant. 

1072. CORPOFUS IXTACTI corpus quidem iUarum 
virgmeum sed voluptas corrupta quia desiderant toros 
mantorum. 

1074. a) Suspirare est amare quia amantes-' crebra sus- 

*a\-t~r{T-ïV'^\rc "*'-•' -'IW^-^PO^t 1055.-5. xpc.-G.uolun. 
itr. — 0. In. — <». Corr. ex amentes. 



II ADV. SYMMACHVM 



183 



piria emittunt. b) Tcdae in nuptiis adhibebantur quia 
nuptiae in noctibus fiebant ; que pro ipsis nuptiis 
ponuntur. 

1076. Roses dicitur piger, qui diu sedendo pigritiam 
contrahit : idem est et deses a diu sedendo*. 

1077. Flamea CANIS flameo eniin id est olario nuben- 
tium capita velabantur. 

1082. Fungi est aliquod officium administrare : hinc et 
perfungi dicinius ab officio cessare inde PERFUNCTA- 
id est liberata dicitur postquam sacrum peregit laborem. 
108^4. Mercri dicimus militare inde et emeriti dicuntur 
qui a militia cessant id est perfecti ; L enim anno militare 
cessabant et adaliquam dignitatem promovebantur. 

1089. a) Pilentum et esscda et birotum et basterna unum 
sunt id est genus vehiculi b) Sacerdotes Vestae porta- 
bantur vehiculo per plateas Rome : et dum transiret 
caput disco operiebat ut videretur dicens « propter meam 
virginitatem salva est res publica. » 

1091. INDE ad consensum despective loquitur. 

1093. VENDITA PASTU quia ad hoc pascebantur ^ ut 
in theatro occiderentur, quia gladiatoribus publica sti- 
pendia donabantur pro talibus ludis. 

1095. Lanista gladiator, a laniando ^ dictus. 

109(>. CONSVRGIT AD ICTUS ad hoc consurgit ut 
videat mortes hominum. 

1099. RVMPI id est vitalia, quae circa cor erant, iube- 
bat aperiri ut videret interiora hominis. 

i[03. Excubiae sunt diurnae, sicut vigiliae nocturnae. 

1106. a) Teniac sunt extremae partes vittarum. unde 
taeniolac diminutive dicuntur, sed pro vittis accipiuntur 
hic. b) LICIA proprie sunt fila^ quibus taelae ligantur, 
sed hic pro vittis posita sunt. 

1107. LVSTRALES id est expiales, expiatrices. 

1109. Podia sunt cancelli quae fiebant iuxta gradus 
scaenae quibus immitebantur^' sedentes. 

1. lOTG posl 1077. — 2. pfunUa. — 3. pascebat^. — 4. laniendo. — 5. filia. — 
6. imitebant-i. 






'l 



'i 



• i 



M 



184 



II ADV. SYMMACIIVM 



1110. AFIHATAM P^ACIEM a) propter galeam quam in 
capite habebant. TF^IDEXTI b) id est fuscina a qua per- 
cruciabantur capita gladiatorum. 

ill5. TK PRE(;OR ad Constantinum Minorem fîlium 
Constantin! Magni loquitur, epilogum faciens ei et depre- 
cans eum ut hostiles ludos théâtrales de urbe Homa 
auferat, sicut pater illius idola abstulit. 

1117. PKllSPICE id est ut destruas ludos théâtrales 
sicut pater tuus Constantinus idolorum < templa des- 
truxit. 

1128. SOLIS KKRIS venatores bestias deducebant 
< in > theatro cum quibus ludebant volentes experiri 
suam virtutem : hos ludos besliarum permitto, dicit, 
tantum ut (40 w gladiatorii ludi auferantur. 



FINIT CONFRA SIMMACliVM 



i. idolu. 



DlTTOCHAEV:vI 



INCIPIVNT TITVLI HISTORIARVM 

a) Iste liber proprie Dirocheum vocatur id est duplex 
refectio,quia de Veteri et Novo Testamento compositus 
est : est autem tetrasticon id est quatuor versuum, quia 
in quatuor versibus plenus est sensus. 5)crT'yo;i Graece, 
versus Latine ; TÉTTapa-^ quatuor, c) Potest autem et iste -' 
totus liber Dirocheum vocari. 

4. NVDIS FICVLNA arbor* : aspera folia habet et 
significat pruritum libidinis^. 

G. REFVTANS id est sacrifîcium respuens, ab agricul- 

tura. 

8. CARO XOSIRA id est Maria quia sicut Gain expu- 
gnavit fratrem suum, ita et caro nostra expugnat ani- 
ma m. 

13. Tresamicifuerunt Abrahae qui pepigerunt fedus id 

est Aner Aeschol et Mambre ex cuius nomine ilex sive 
quercus Mambre vocatur. 

14. ARiVIENTALE id est pastorale ubi armenta illius 

requiescebant. 

15. SARA a) quia riserit ab angelis arguitur, Abraam 
vero licet riserit, minime reprehenditur. b) Illa enim 
dubitando, ille vero gaudendorisit. 

18. QVONIAM PEREGRINA MORATVR id est quo- 
niam hic sancti habent civitatem manentem sed futuram 
inquirunt qui per fidem et iustitiam significantur. 

1. Sticos. - 2. tetra. - 3. ist. - 4. ficul cibu. - 5. 4 post 8. 



/i 



m 






4 



1^ DITTOCIIAEYM 

21. BIS SEPTExM VII videlicet plenae et VII perçusse. 

27. AVCTIO dicitur venditio ', inde auctionarii dicun- 
tur qui venditionibus lucra adquirunt. 

28. VEXIAOVK quam dédit illis loseph dicens (Gen., 
XXXXV, 5) : « Noiile timere : pro salute enim vestra 
misit me Deus ante vos. » 

2y.INVOLITA.\S D. F. quia in flama ignis aparuit 
discurrens. 

30. xMxVGISriiVM idest pastorcm, quia^unc pascebat 
oves lethro cognati sui. 

32. Sancti quando ad praedicationem vadunt, calcia- 
menta pedam solvere debent et expediti esse in ore ad 
praedicationem. 

43. 1X(;MATIS id est non ofTerentibus Deo id est 
populo ludaico. 

45. a) £r/.ao,-3 Graece, solitudo Latine. 6) Dipsa serpentis 
genusest et quoscumque momorderit niniiam sitim pa- 
ciuntur adeo ut si totum mare bibere possent, iUam sitim 
nuUo modo extiriguere valeant : populo itaque propter 
hoc genus serpentium laborante, Moyses serpentem 
eneum fecit et sursum, unde ab omnibus videretur, 

suspensumposuit,quemposteavulneratieminusintuentes 
cito sanabantur. c) Hic serpens aeneus qui veneno carebat 
Chnstum significat qui carnis peccati figuram habens 
tamen peccati immunis <est>. 

55. LXX palme septuagiita duos significant discipulos, 
quia lege arithmetica maior numerus minorem in se con- 
stringit. 

59. QVOS /luminc filii Israël postquam transierunt 
lordanem siccis pedibus acceperunt XII lapides de 
medio loco ipsius alvei et posuerunt eos super ripam 
de qua totidem accipientes coUocaverunt in eodem loco 
in* medio Huminis per quos Xll ligurantur Apostoli. 

63. SPECTABILE COCCVM^ funem coccineum domus 
suae per quem exploratores dimiserunt. 

1. uentio. - 2. qui. - 3. Herem. - 4. i. - 5. coctum. 



I 

I 



DITTOCHAEVM 187 

64. SANGVINIS OFFERT quia funis ille colorem ^ 
sanguineum- id est coccineum < habebat >. 

68. S rVLTlTLV EXVNDAT a) id est abundat id est 
< ex > maxilla asini. b) Limphis id est aquis. c) DVLCE- 
DINE id est melle. d) VlRTVSid est leo. 

73. AD OVILE l^ATl'.RNVM id est ipse habebat (46 v«) 
curam gregis patris sui lesse ^ ad quem citharam canebat. 

76. FVNDA dicitur a fundendo : cuius média pars ubi 
lapis velglans* idest massa plumbea^ ponitur, scutale'- 

vocatur. 

77. DAVID a) et nomine et actu Christum significa- 
vit : nomine, quia David manu fortis vel visu deside- 
rabilis interpretatur. h] Et Christus manu fortis, quia 
pêne omnem mundum per Apostolicam praedicationem 
suae dictioni subdidit. c) Visu aetiam est desiderabilis 
quia ipse est in quem desiderant angeli prospicere. 

81. Salomon sapientiam significat, que templum edi- 
ficavit, id est corpus Christi quod edificavit sibi Dei filius 
subnixum VU columnis. 

82. REGINA AVS'FRl aeclesiam significabat que au- 
rum congerit et coadunat, quia sancta aeclesia resplendet 
fulgore spiritalis intelligentiae. 

87. LEVE LIGNVM id est manubrium sine pondère 

ferri id est bipennis. 

88. REVOCAi31LE FECIT et hoc ad misterium Christi 

refertur. 
81). CAPTA "ï FREQVP:NT1 id est decepta : exilium 

patiebatur illa gens propter sua peccata. 

92. ORGANA. a) (Psalm. CXXXVI, 2) u super flu- 
mina Babilonis ubi sedimus et flevimus » : cum enim 
ducerentur filii Israël captivi a Babiloniis« et resederent 
lassi iuxta flumina ipsius regionis, rogabant eos ipsi 
hostes sui ut canerent divina cantica ; tune illi responde- 
bant, dicentes (ibid.,4): « Quomodo cantabimuscanticum 
Domini in terra eorum ? » h) Et tune suspendebant organa 

1. colore. - 2. sanguineu. - 3. ^. - 4. gans. - 5. plûba. - 6. sutale. - 
7. Capita. — 8. babilonis. 



A 



;i 



I; 



i|l 






M 



^^ DITTOCHAEVM 

sua in salicibus. c) Organum instrumentum musicum 
est levé quod manibus portatur; est et aliud organum 
maximum quod non potest moveri. 

93. H[(; BONVS id est propter suum peccatum vita 
hominum adbreviari potest: unde legitur in Psalmo 
(LIV, 23) : « Viri sanguinis et dolosi non dimidiabunt 
dies suos » ; protelari autem ultra tempus nuUo modo 
potest. 

96. SOL KKVERSVS sol transiebat X lineas per oro- 
logium Achaz patris Aezechiae et ilerum per easdem 
lineas rétro currens per duos dies iecit minus duabus 
horis. 

97. ADV'I^XTxVX'FE id est imminente Christi nati- 
vitatis tempore, Novum Testamentum Mariae Angélus 
Gabrihel annuntiavit. 

loi. Cl) Ik't/ilceui domus panis interpretatur : estautem 
civitatula sita in ultimis partibus iudaici regni a parte 
meridiana ultra quam alia nulla civitas est. h) Habebat ^ 
tune vicum quendam l'osse ubi est turris Adeder id est 
turris pastorum. c) Moris enim illius regionis ^ est ut prop- 
ter latrones qui de locis desertis subito veniunt ibi turres 
fiant ubi se recipiant, de quibus una ista erat. d) Ibi etiam 
Visio angelica fncla est pasloribus, ibi quoque ut Beatus 
leronimus dicit ^Kp. CVIII, 11) ipsi très sancti pastores 
lacent sepulti. 

105. me IM(KTI()SA quasi picturam ostendit id est 

ad hunclocum, Bethléem videlicet, ubi Christus lac suge- 
bat. 

lOf». In auro rex, in ture Deus, in mirra mortalisagnos- 
cebatur. 

109. VIS L\ AIIXIS a) id est claritas divina quae facta 
estcum angelo multitudo caelestis exercitus <dicebat> 
{Luc. II, 14): « (Woria in excelsis Deo et in terra pax. » 
6) Tune dixerunt pastores ^15). « Transeamus >, et cum 
venissent, invenerunt eum pannis involutum. 

1. Ht. — 2. regio. 



DITTOCHAEVM 



189 



115. Lacteo tenerrimi erant adhuc et parum sanguinis 
habebant, pro quo lac defluebat. 

117. a) Locusta est avicula digitalis magnitudinis, acri 
quidem volatu, sed cito deciduo quae cocta in oleo a pau- 
peribus comeditur : tantum quia vilis cibus est. b) Inve- 
nitur aulem haec avium species in desertis quae sunt luxta 

ripas lordanis. 

WS.Mclsilvestrc folia sunt arborum in ipsis desertis 
iuxta lordanen que manibus confricata saporem mellis 
comedentibus prestant. 

PI STA r PLXNA post excidium id est subversio- 
nem templi Domini quod erat in Terosolimis (que facta 
est a Tito et Vespasianoi, illud tabulatum pinnaculum 
quod undique circumdabat templum remaasit. 

124. Compago XOVOHVM iMatth. XXI, 42), u lapi- 
dem quem reprobaverunt edificantes hic iactus est m 
caput anguli n : id est quia Christus sibi coniungit duos 
populos, ludaicum scilicet et gentilem ut duos templi 

parietes. . 

128. Ml'liU VKTF.I'.IS dicit quia vêtus vinum menus 
est et suavius ab bibcndum, unde Salomon (Eccl. IX,lô) : 
„ Vinum novum, amicus novus ; veterescet et cum suavi- 

tate bibes illud. » 

131 SII-OAM V. piscina erat apud lerosolimis, locus 
ubi'aqua que delluebat de fonte Siloa recipiebatur ; ad 
uuam cumdescendisset angélus, movebat aquam et qui- 
cumque languentium post motionem primus eam fuisset 
in<rressus sanus fiebat, et unde medicina proven.ret illis 

nesciebant. . ^ 

138 C\LCKidestextremitatepedumquia(Matth.,Aiv, 

29) cum vidisset Petrus ventum . validum venientem 

timuit» et caetera. 

141 VINCLA FEUllEA id est catenas quibus ligatus 
erat, id est demoniachus qui in sepulchris mortuorum 

morabatur. 

154 TVMVLOSVS id est tumulus mortuorum : pere- 

crrinorum enim in sepulturam de pretio Christi quia 



»y\ 



'l, 



' ti 



)ii 



'^^ DITTOCHAEVM 

(Matth. XXVII, G) non licebat mittere in corbanan quod 
eratpretium sanguinis, emptus est ager ille. 

155.il/mu6' xVRTAJi id est constringit^ id est quia 
minus poeneatque tormenti habuit^'quam debuerat. 

158. IN QV^V a) id est in domo. b) PVLSATA EST id 
est impacta : ubi Christus colaphizatus est. 

i^^9.QVORVM pcccatorum et eorum KXITVS id est 
mors M AN ET adhuc. 

161. Domus Caiphae super eum sicut iste dicit corruit 
et ibi mortuus est vel cecidit in subversione lerusalem. 

162. Flagrum genus est tormenti unde dirivatur/Za^^e/- 
lum quiaipsepro nobis flagellatus est ut nos (164) immu- 
nesessemus adtormentum. 

i. astat. — 2. contringit. — 3. quà habuit quâ. 



PERISTEPHANON I 



INCIPIT LIBER PERISTEPHANON ID EST 

DE CORON ATIS 

a) Stephanus Ebraice • norma eorum interpretatur, 
Grèce autem coronatus. 5) HincS Perhistephanon liber 
dicitur id est de Coronatis. 

25. HOC PROBIS a) id est bonis. 5^ Dicitur autem pro- 
bus quasi bonitate probatus vel quasi proibus, eo quod 
prohibeat se a vitiis. 

27. Hosticus et hostilis-^ idem est. 

ai.CRVDI LA BORIS id est crudelis, sed cocti ex diver- 
sis suppliciis. (Iso. : sed excocti d. s.) 

32. PERENNE CIN(iVLVM id est quia milites cin- 

gulo utebantur. 

33. SACRARIIS a) id est in templis Christi. b) Sacra- 
rium dicitur locus ubi sacre res commendantur. 

35. VENTOSIS D. PALLIS id est vexillis : dracones 
enim erant depicti in vexillis Romanorum. 

40. POSTEROS id est sanctos qui fidem quam habuit 

Israël imitantur. 

44. BISVLCAS* vngvlas a) id est bifidas. b) Ungula 
est genus tormenti unde radebantur sancti id est fer- 

rum aduncum. 
c) Metrum Trochaicum Archiloicum quod Dactilo pede 

clauditur. 

Ordo Libri Peristephanon : P. I (post C. X), V, IV, VI, VII, IX, XI-XIV, 
11, 111, X. — 1. et'. — 2. h-i'n. — 3. hostis. - 4. Bissulcas. 



,\ 



M 



•\ 






' '.< 



192 PERISTEPffANON I 

M). COLLA I]A("ISa) id est catenis. b) Jkicas proprie 
dicimusrotunditates ferri quae sunt in catena quod simi- 
les sunt bacis. 

53. SOfJALITAS a id estsocietas. b) Sodales dicuntur 
sotii quasi ^ simul edales. 

5G. Catasta est lectus ferreus, in quo martyr urebatur, 
licet quidam velint <;enus esse poenae equuleo simile. 

58. CHHlSrO P!î()(11I<:A'1'I ai id est quod Christus 
fecit. b; xMamon Punice et Graece, lucrum Ilebraice divi- 
tiae interpretantur. 

00. V. C. HlXfS id est anima, caelo ducens originem. 
f>l . Ci/rocjraphum a') est pactum quod fecit diabolus cum 
primo homine per muliorem. b) Cyrographum autem 
dicimus manus scripturam. 

02. FVNCTA IU':B\'S a id est saeculo militans. b) CAE- 
SA rus id est Caesarem hic Diabolum appellat. 
63. PR()PI{!VM2 DKI id est animas nostras. 
VA. ITE SF(;X()IIVM a id est vexillorum. b) Verba 
sunt martjrum. c) MA(iISTJlI o vexillarii id est signi- 
feri. 

65. Torquis a) est nominativus. b) Sautiomm id est 
pugnantium militum. c) PÏLAEMIA scilicet quae sunt. 
07. COHORTUn^S cohors proprie D viri-\ 
<>9. VOSQVE scilicet damnât. 
70. OBRVV^XTVR oprimuntur, cooperiuntur. 

72. Calips id est catena de ferro facta. 

73. ORSOLPyrA putrita» sordida vel deleta. 

7'i. IX VIDl':\'rVR id est NOBIS id est passiones sanc- 
torum quia non habentur (5 v°^. 

75. SATELLES A. a) id est carnifex. b) Carnifices et 
lictores passiones martyrum scribebanl ut imperatori- 
bus eas plenius referre possent unde et exceptores voca- 
bantur), sed ne a Christianis rescriberentur aliquando 
comburenda igni tradehant. 

80. PAVERIX r • nutrierint'-', foverint. 

q.~2. Propiû. - 3. (i7 post 70. - 4. putita.-5 Nutrierint. - G. pauerint. 



PEPJSTEPHANON II 



193 



81. DOLORE id est igni passionis. 

94. Vascones gentes in Pireneis montibus habitantes, 
qui montes dividunt Galliam et Hispaniam. 

96.CRED1S IX DEVMidestcredis qui adheret Domino 
unus spiritus est et hoc proprium Deo. 

99-100. Xunc (cf. Dr. n. c. 100) sed Diabolus cum corpus 
intrat, non potest se miscere cum anima. 

103. AVDIAS id est audire potuisses. 

104. Pe?^ ELAGUA taurea llagra. 

117. HIBERVS ALLVIT Hiber gentile nomen est, 
Hiberus fluvius lïispaniae. 

PERISTEPHANON II 

1. AXTIQVA. Metrum lambicum dimetrum acata- 

Iccticum. 

7. Monstrum monstrosum. 

22. ADEIXVS secundum opinionem vulgarem loqui- 
tur S3^xtum crucifixum. 

39. Levi' assumptus interpretatur, inde LEVITA 
Ebraice, diaconus Graece, assumptus Latine. 

44. VOrAS a scilicet a fideli populo, b) VOTAS 
participium est a voveo. 

65. Org ia suni proprie sacra Bachi ; sicut cerimonie 
sacra ceteris sed indiiTerenter pro omni sacrilicio po- 

nuntur. 

76. Quicquid semis et tertium habet sestertium dicitur. 

86. Praestigium en dicitur monstrum a praestringendo^ 
id est vulnerando. b, Oculos enim intuentis se vulnerat 
incutiendo timorem. 

1)0. AERARIVAl locus est in quo pecuniae publicae 

conduntur. 

96. Nomisma a) (Dr. n. c.) est moneta ; dicta autem 
moneta quod moneat inscriptione. b) Nam régis nomen 
scriptum cum effigie in se habet, ne-' paracaraximi id est 
falsissimi* fiant numi. 



1. Leuia. — 2. pstrigendo. —3. Corr. ex nu. — 4. falcissimi. 



13 






li 



11 






I I 



194 PERISTEPIIANON II 

100. SIGNAT DEYS id est nomen illius inscribitur in 
numis. 

102. Bizanteos vcl nancones id est denarios aureos id est 
Philipheos. 

105. FIDEM idest quam vos perorbem venditis. 

1()2. VlRlTliM quod Graece andraonacos id est per sin- 
gulos \iros. 

190. a) Effosa effosiones metallorum. />) RVDKIIA 
autem proprie sunt ruinae maceriaruni. 

209. Morbis DISSICIT^ a) id est dissipât, lacérât. 
6) Taie est illud Apostoli (Paul. II Cor., XII, lO). « Cum 
enim infirmor, tune forlior sum, potens. » 

22«). INTV^S D. I. rei enim mittebantur ad elTodiendum 
aurum vel ad marmora incidenda. 

239. HYDROPS a) est nomen morbi. h) Hydrops 
aquosus. c) LVCIDO TENDIT scilicet ventrem veneno 
intrinsecus. 

246. Scortum dicitur quasi sortum ; sortum enim solea. 

247. Cloacae sunt loca in quae publica stercora decur- 
runt. 

2r>4. MORBO REGIO a; id est eruma. b) Regius mor- 
bus idem est et arcuatus et ictericus et elefantinus. 
c)Regiusautemmorbus ideo dicitur quia non potest curari 
nisi régis cibis. cl) Vocatur elefantinus eo quod osse 
elephantino curetur. e) Dicitur autem arcuatus eo quod 
colorem arcus- celestis habet. 

317. FVRCÎFER id est furca dignus. 

318. Strofas a) id est illusiones. bi CAVILLO cavillas 
venit a verbo quod estcalvo id est decipio. c) Hinc cavil- 
lare dicimus aliquem subtiliter deridere. 

321. Cinnum est genus potionis ex diversis mixturis 
confectum, hinc concinare dicitur componere. 

322. LVDICRIS id est ludicra^ res dicitur lusui apta *. 
324. FESTIVVM^ a) iocus'-. 6) Festis enim diebus ioca 

et fabulae fiebant. 



1. dissicis. — 2. his. —3. ludica. — 4. apata. — 5. Estiuïï. — C. loc 



us. 



PERISTEPHANON III 195 

326. CENSVRA a) id est iuditium. b) Hinc censores 
dicuntur indices. 

339. a) MORS INEXTRICABILIS id est insolubilis. 
b) Tricae sunt impedimenta gressuum : hinc trico tricas 
verbum id est remoror. 

348. Semustilati a) id est semiusti. 6) Semustilatus et 

semiustus. 

368. DETORSIT impaciens DEI id est Moysi sicut ei 
Dominus dicit(Exod., VII, 1) : « Ecce constitui te deum 
Pharaonis. » 

374. RECENS P. recens adverbium est et non facit recen- 

ter sed semper recens. 

388. HIS NIDOR est proprie carnium ustrina id est 
carnis exuste odor. 

438. IN SYMBOLVM a) Symbolum est signum mili- 
tare. b) c aut est mutum sicut in pictura aut est vocale 

ut in cuba '. 
449. Sterculus est deus cloacarum -. 

478. VALVAS valvae dicuntur eo quod se vêlant reclu- 
dendo intrinsecus. 

479. NEFASTA LIMINA a) fasti dies sunt in quibus 
operari licet, nefasti in quibus non licet. b) Hinc nefasta 
limina id est sollemnia vocantur. 

493. INDOLES est proprie imago futurae nobilitatis 
que videtur in pueris. 
538. CLAVDI A familia erat ^ quaedam * quae Vestam 

deam colebat. 

556. a) Civica est proprie corona quernea quae illi 
dabatur qui liberaret civem. b) Hinc Laurentius CIVI- 
CAM CORONAM habere dicitur quia cives liberavit ab 

idolis. 

PERISTEPHANON III 

1. a) Ymnus in honore passionis Eulaliae beatissimae 
martyris, heroici septimimeri. b. Metrum dactilicum 
constat ex tribus dactilis et semipede. 

1. tuba. — 2. coaclarum. — 3. era. — 4. qdâ. 






i 



i 



I ( 



196 PERISTEPHANON III 

6. OCCÎDVO scilicet climati id est in occidentali parte 
Hispaniae. 

13. PYUA -jpà ' Graece ignis dicitur qui antequam 
succendatur rogus vocatur. 

19. CREPVNDIA a id est ornamenla. bj Crepundia 
sunt insignia vel inditia quae expositis infantibus adhiben- 
tur id est lectuli infantiles : set hic pro ornamentis po- 
nuntur. 

20. PVSIOl.A scilicet ipsa : a pusio pusiola -. 

21. Succinum est electrum arboris id est résina quam 
soient milieres confricare manibus et ea faciem superdu- 
cere ad provocandum cutis candorem. 

22. FVL\'A a\ id est splendida. 6 Munilia id est orna- 
menta mulierum in vertice. 

51). CANOPICA ai id est tenebrosa. b Canopica id est 
Egyptia. c Aegyptus enim ténèbre interpretatur. d) Est 
autem Canopos civitas'^ A egy pti a Canopo gubernatore 
Menelai illic sepulto. 

77. MAXlMiANVS ET IPSK (7i)j qui hec colit, quia 
fumigabundam potestatem <habet>. 

78. ILLA NIHIL id est Venus Apollo et caetera. 
122. EMINX LIS id est parvis vel prorectis*. 
121). Mola est genus sacrificii ex farre et sale. 

130. Subigo muha significat, acuo ut (Verg. Aen. Vfl, 
627), <( Subigunt in cote secures •> et subigo compello, ut 
(Aen. VI, .T)?*, Subigitque fateri » 8 \ " et subigo id est 
fodio vel conculco sicut de apro G. IH, 2:r,, ubi prosu- 
bigit), <( pede subigit terram*. )> 

132. I VXCKA " id est recta vel gracilia " et plana. 

13(], SCRIHEUIS E. M. nomen tuum notatur in corpore 
meo. 

148. Orc (Dr. n. c.) TEXVS id est superficie tenus. 
161. REPi:\S repentina et subito apparens. 
165. LACTEOLVS id est candidulus. 



1. pyra. -2. 20 post 21. — 3. est ciuitas. — 4. 122 post 130. - 5 tra — 
b. UDcea. — i.gratiola. 



PERISTEPHANON IV 



PERISTEPHANON IV 



197 



\ 1 



1. BIS NOVEM Metrum Saphicum. 

5. M. ANGELORVM quia sunt angeli mali. 

10. N\ RE SVRXIXVS' nubes enim in qua Christus 
conscendit caelum sedes erit iudiciaria. 

12. PONDERE LIRRAM a) id est iuditium. b) Libra 
est bilanx et ponitur pro iuditio. 

15. PRETIOSA id est reliquiae sanctorum. 

l(). CANISTRIS id est vasis vimineis^. 

17. Affra Cartago, pro Affricana. 

19. CORDVRA civitas est. 

20. TRESQVE (X)RONAS id est très alios martyres 

ignotos. 

21. (iEMMIS '' id est martyribus. 

23. TARRAX O ^ civita est. 

24. SVTILE VINCLVM a) id est cingulum : quasi enim 
qu'oddam cingulum fuit Christi. b) Beatus Fructuosus 
dum in medio martyrum constitutus, eos sibi hinc inde 

copulavit. 

29. FELUTS pro (prium nomen). 

:i3. BARCHINON ■• a) civitas. b) Cucufas nomen mar- 

tyris est. 

34. PA\ LO a) id est martyri. b) NARBO id est Nar- 

bona. 

35. AR EL A S civitas g-'. 

37. Lusitania regio est Indiae a lusibus faunorum et 
satyrorum dicta qui Libero Patri saltantes^ occurrerunt. 

38. ADORATE proi^prium nomen). 

41. IVSTI a) martyris. b) Heret id est cui aller martyr 

coniunctus est. 

42. FERCVLVM idest lectulum. 

43. COMPLVTVM civitas Hispanie. 

45. TINGIS a) civitas. b) Casianum scilicet martyrem. 



i|l 



1. subnixius. - 2. iiineis. - 3. Gimmis. - 4. traco. 
6. ûû. — 7. 35 post 37—8. saltentes. 



5. Bracbi non. — 



^^ PERISTEPHAXON IV 

46. Masilum pro Masilientium. 

47. DomiUus id est subiugatas. 

54. Cesaragusfa ci^ civitas est Hispaniae quam condidit 
Octavianus et ex suo « nomine apellavit : ipse enim 
dictus est Caesar Augustus; Caesar quidem a Iulio Caesare 
aunculo qui eum elegit in adoptivum filium ; Augustus 
ab augendo rempublicam, i(] v«) Octavianus vero Ib Oc- 
tavia ^ matre sua, sorore Iulii. b) Cum enim mortuo Iulio 
sumpsisset imperium, populus Romanus in très partes 
divisus singulis eum nominibus vocaverunt : alii Octa- 
vianum, alii 3 vero Cesarem, adque alii Augustum appel- 
antes, c) Quod tamen* ei permansit''. 

55. FLAVIS OLEISidest quia olea flavum id est album 
colorem habet. 

61. VIX PARENS Alexandriam dicit quae est metro- 
polis Africe vel Egypti. 

63. TE D. a) o Coesaraugusta. h. IN ISTO scilicet 
numéro martyrum. 

66. INVIDORVM id est qui invident saluti humane 
76. NOIMLITATIS quia Romani erant ipsi 
80. VALERIORVM a] id est Valerius episcopus cuius 
diaconus fuit Vincentius. b) Valerios ergo sacerdotes 
vocat illos. qui sub Valerio episcopo militabant et pro ^ 
eius nomine passi sunt. 

83. TRISTIOR TEMPI.VM scilicet Valeriorum sacer- 
dotum. 

85. NEC FVROR Q. S. L. id est ut non aliquis nostro- 
rum occumberet martyrio suo. 

«8. GRANDINE id est persecutione. 

93. HOC COL VNT id est hanc speciem saeculi futuri. 

99. AL'i AE id est ad civitatem detulit. 

109. HIC a) id est in bac civitate. b\ ENCRATI èvxcàTr.^- 
Graece, Latine abstinens vocatur : hinc Encratici dicuntur 
qui a cibis quos Deus creavit abstinent. 

112. DEDECORASTP id est deturpasti«. 



i il 



PERISTEPHANON V ^^^ 

113. MARTYRVM nuUus martyr, inquid, apud nos 
vixit post martyrii poenam sicuttu. 

117. RETEXIS id est ordinem passionis narras, apens. 

123. Papillae sunt summitates mamarum. 

125 1 AM MINVS MORTIS sensus est : minus, inquit, 
pretium pactae mortis fuit in caeteris martyribus inquibus 

ipsa mors tormenta^ finivitquam in te qui post tormenta 

cruciaris. x v + 

140. LVPERCO proprium : iste Lupercus extra A et 

Vni- martyres fuit scilicet ^ nonus decimus. 
U)3. Saturnini generaliter sic vocabantur. 
184. AGONE id est certamine : inde iycov-^Tr.^^ Graece, 

Latine certator. ^^ w ^ 

189. HAEC SVB ALTARI a) Altare passio Christi est. 
b) Subtus altare ergo corpora sanctorum sita dicimus quia 
passionem^> Christi prae oculis et super se habent quam 
immitantur. c) Taie est iUud in Apocalipsi (VI, 9) : u Vidi 
sub altare animas interfectorum. » 

193. PERLVAMVS verba quae a lavo^' dirivantur 
mutant a in u, ut abluo colluo perluo. 

PERISTEPHANON V 



'\ 



'I 



I )i 



INCIP PASSIO SCT VIN CENTII MAR ' 
1 BFVTEM P.a)Metruni iambicum«acatalecticuin. 

bi Scanditur (3) SANGVINIS MERCES. ^^p„^„^ 

3. Exagerando dicit quid sit corona id est MERCES 

SANGVINIS. .^ T^ *• „.^ 

5. TORTORE VICTO id est superato carnifice, Uaiiano 

videlicet. . .. 

10 INSIGNI STOLA quando sanctus a praesenti vita 
transit, quasi una stola lucet, cum vero dies iud.tu 
venerit et animo et corpore remunerabitur, tune duo- 
bus stolis coUucebit (Iso : collucet). 

1 triîSto. - 2. .X et viiii. - 3. silicet. - 4. agonîtes. - ^-.P-^-;;^ " 
fi. lûo - 7. INCIP etc. in margme. - 8. ambicû. - 9. ta' : tune scnps. ex Isone. 



' 'il 



I ij 



I 



200 

PERISTEPHANO.V \- 

22. ROMULA pro Romulea id est Romana 
25 VOSNAZAIÎKM id est Christiani : sic enim prius 
vocabantur illi, quod nomen primitus repertum est apud 

Ïr>"po.';.'^.f ' "'"'"' ^''"'' «P'«<^0Pu« factus est. 

32. SKI I (,M columnas dicit VII ministres aeclesiae • 
tôt enim prius ab apostolis ordinati sunt. 

3.3. TiBI (S [A P. id est tu subdere istis numinibus. 

M. Lespcs dicitur terra cum herba. 

.>G. EXKRK praepara, exerce. 

in SCITVMy Vf.; n. C. «) id est decretum. h) PMnssci- 
lu», d,cebaiur decretum senatus postquam ad notitiam 
plebis veniebat. 

72. Immota „) id est non moventia. b, CAECA id est ouae 
non v,dent ^ cl ELlNGVi A quao non possunt fari. 

73. SVMPTVOSA id est opcrosa : magnis enim sump- 
tibus constat. ^ 

79. Auspices iDr. n. c.) id est captatores et quasi augu- 
ratores. ^ 

81. INriTOS id est incitatos. provocato.s 
101. F \.\0 a, id est facere ^ volo : aliquando etiam pro 
fac.am. 6^ PHAKTOHIV.M id est le^em praetoris. "^ 

h) PRO P^ DOJi.ntenecliodoIentis et exclamative le-^en- 
.^' nn"'- '■ '^^-^^''-'-^^-^ id est ictum aperiens." 

0) Dilancino ' id est ex.rucio vol divido 

tel^' '^' ^^"•^•^■^'^-^'^^'M id est .solvendum post mor- 

173. STRIDEXTIBA'.S VNCIS serre nsnm «f • ■• 

, . . . „ ^ '"^ série usum et uncinn 

(c.rcm., Serv. et Isid. i Perdix invenit. 

Jbi:'; ''V'''''^^^''^ ''' lectisternium quod in templis 
fiebat. .sed h.c pro templo ponitur : res divina, ceremo- 
niae vel sacra. 

199. BrTVMEX Graece i^^aX^ov ^ dicitur : înde Asohal- 
tites Jacus. ^ 



-V::;Hllt''- ~ - " '^""'- ^"PP'-"- - ^- DUncinata. - 



dilfi 



tcino. 






PERISTEPHANON V 201 

208. EXKRCEATVRa) id est fatigetur^. 6) Questio id 
est tormentum. 

210. PROHIPIT id est exilit et egreditur. 

214. SPES C. a) scilicet in martyre, b) CRVDELITAS 
scilicet in iudice. 

217. SERPiATA serra vocatur lima. 

220. VAPORA T id est vapidum facit et calidum. 

229. POSTHlNCunum vacat-^. 

230. CAVTEREM a) id est lectum ferreum. b) LAYir 
hune fecit (humectavil, Isoi. c) Cauterium dictum < quod 
urat > : interdum pro signo, interdum pro cura adhibetur 
ut vis morbi ignis ardore siccetur. 

242. TEXEBRiS NiGRIOR yperbaton • : fidem exce- 

dens. 

2V\. STHANGVM.ANT id est claudunt, stringunt. 

259. AGYMINATA INEORMIA addit multa epiteta ad 
exaggerandam poenam. 

203. Insomucn id est numquam dormientis. 

265. Vafcr en est versipellis. b) VERSYTVS id est cal- 

lidus. 

267. BELZEBVLiS... (lacuna non indicatur). 

268. Commenta commentor est excogito : inde et com- 
mentum dicitur, ut commentum serium id est illut quod 
excogitavit Servius in Virgilio : et commentor facit prae- 
teritum commentus sum. 

271. MORSVS vocat foramina cippi (nervi, Iso) qui 
puncti vocantur in scriptura. 

272. DISSILIT id est crepat, frangitur (6 r'^). 
283. AVGVS riOR id est nobilior. 

289. DECVRSA id est finita sunt, explicita sunt. 

297. HAEC X. (i. e. Christus) et tormenta momentanea. 

298. COMPl'.NSAT a) id est retribuit. b) INTERMINO 
id est interminabili. 

299. CoUccjam id est socium : lego legas est legatione 

fungor, inde collega. 

1. fatignt^ — 2. 220 post 230. — 3. leg. hyperbole. 



i 



ill 



r 






-02 PERISTEPHANON V 

311. MANSERAT ici est pro mandaverat. 
315. INSTAR AEMVLAE»a) id est similitudinem imi- 
tatricis^. h) Instar proprie est in mente. 

325. Implentur A. verbum impletionis» terrorem signi- 
ficat. 

329. Exemtus id est extractus. 

33*3, COIRE id est convenire. 

3:^. MOLEIREidest délicate struere. 

337. DVPUrES id est profundos vel latos. 

338. PERERRATinvestigat. 

a39. PVRPX'RANTEM participium pro nomine. 

3'k). MAXCEl'S dicit, servus inde verbum mancipo 
mancipas*, aliquem ad servitulem constringo; emancipo 
a servitio libero : hinc emancipatus id est a servitio libé- 
ra tu s. 

369. TRAMITE trames a transmeando dicitur. 

391. Pleps GRE(.AL1S est rustica : et proprie grega- 
les vel gregarii vocantur qui equitum grèges proficis- 
centiumaboste minantur. 

39(). CARICES ai id est carectum. h) Carectum locus 
est ubi carices nascuntur, carix vero herba similis civa- 
rio (cibaria, Iso) crescens in locis palustribus. 

410. INEESTVS scilicet illi : plus quam inimicus. 

412. EXEIHT id est abegit, fugere compulit. 

432. NVLLVS ne quasi respondentis vox est. 

43't. Immanitas immanis semper in malum ponitur : 
mane enim dicebant antiqui bonum, inde inmanis quasi 
inbonus. 

44r>. MVRICES murexestsumitasacutissimae^ petrae. 

455. LEMBVLO« a) id est faselo. b) Lembus est navi- 
cula piratica, vel extrema pars inauratae vestis id est 
fasciola intrinsecus assuta. 

457. SPARTEVS a) id est asperrimusgrossioris naturae 
id est tunica ex sparto. Spartus b) est frutex sine foliis, 
ab asperitate vocatus. 

6. Li'bbîlîo.*'" "■ ^ '''''^^*"''"- - ^ i'^Pl^S^Jonis. - 4. as. - 5. accutissimae. 



PERISTEPHANON VI-VII 203 

462. PALMVLA est summitas remi. 

476. STR AVERAT id est complanaverat. 

493. NAVITAE enfasis (leg. ectasis) est id est exten- 
sio syllabae, pro nautae. 

515. ALTA R pro altare. 

531. SEGMENTA proprie sunt vestes muliebres, set in 
hoc loco pro membris ponuntur. 

b6[. SI RITE pro siquidem ponitur. 



< 



l! 



PERISTEPHANON VI 

1. FELIX TARRACOMetrumendecasyllabum^ Falae- 

cium-. 

2. IGNIBVS id est cruciatibus : igni enim concre- 

mati sunt. 

14. AD EORVM id est consistorium. 

22. MECVM STATE V. vox est episcopi Fructuosi 

hortantis. 

27. CONCILIAT id est consotiat, propitium facit sanctis. 

40. a) Damnas proclamabis, u < si > sapiens fueris. » 
b) AN ILE id est superstitiosum. 

77. FACESSITE a) cessate : et est frequentativum a 
facio. 6) Aliquando autem ^ pro ^ cesso ponitur ut hic. 

86. INDVMENTA PEDVM calceamenta ex mortuis 
animalibusfiunt: significant autem mortua opéra quibus 
debent exui quicumque Deo propinquare volunt. 

112. SED PI A id est illis pia, aliis^ crudelia. 

128. PER SVDVM dicitur quasi subudum : post plu- 
vias enim serenum est caelumet sol claruslucet. 

PERISTEPHANON VII 

1. INSIGNEM Metrum« Gliconium constans ex spon- 
deo"^, coriambo et pyrrichio. 

1. endetasyllabû. - 2. faleuciû. - 3. aut. - 4. p. - 5. alia. - 0. Meretrû. 
— 7. pondeo. 



vi 



' PERISTEPHANOX IX-X 

10. NIL HEFERT utrum, inquit-, sanguine passionis 
martyrum pereat^ an necetur in mari nihil differt ' 

45. Mori et EMOHI idem est : sic idem est curvum 
et recurvuin. 

PEIUSTEPJIAXON IX 

o7. DVCKXIAI':.., (lacuna non indicatur). 

m. MENDOSA l-Oirr-K mendaest vitium scriptionis : 
hmc emendare dicimus mendam tollere. 

88. REI.AXA r«r/u.s- (Dr. n. c.) id est membra in qui- 
bus ani;iia latebat. 

KK). TEI^KSCriidest calescitdiu osculando 
Wl. MVaMVlt(J id est cum murmure dico. 



PERISTEPHANOX X 

1. ROMAXK t-HItlST! lambicum trimetrum, aca- 
talecticum. senarius iambus. 

INriPir lîOMAX\S '. 

2. ELINGViS o, idest muti. h: Elin-uis dicitur sine 
Imguaid est mutus qui (Jraece i).7),o;.-. dicitur. 

3. INl'AXTlSSIMOo) idest ineloquentissimo. h^ Hic 
et haec et hoc infans dicitur de aetate, neutro vero génère 
de pecude vol quolibet animali nuper nato. 

'?- YJ,*?^ Ef^OQVl quia et ipse sine lin^ua locutuses. 

l>. KAV(A a, id est maie sonans. h) Raucum T.iv 
;^^To,v'est id est medie significationis : ponitur et pro 
maie canenti et bene. <■ I[i„c et rautiones vocat Italia 
cignos quod bene canant. 

I7.ME.SSIAM id est Christum. h\ Messias Ebraice, 
-Xo'.TTo,- ■ Graece, unctus Latine. 

20. SIC WLNERATVS Aesopi « fabula de lima et 
serpente. 

37. DE SEPVLrTfHIS de legione demonum nunc dicit 

1. Corr. ei inquid. _ 2. pasat. - 3. difert. - ',. INcF ROMAN' «„t. ».. 

leciicu i . — a. alalos. — 0. Ion meson. — 7. y.^;. — g. H^rsopi. 



PERISTEPHANON X 



205 



quae invaserat homines duos qui non in domibus sed in 
sepulchris morabantur. 

53. PERDVELLES a) id est rebelles, h) DuelUo vel 
duellis rebellis est, duellium vero et duellum^ ipsa res 

id est rixa. 

55. TVRBINI a) id est persecutioni. b) Turbo tur- 
binis vis venti, turmen turminis trocus, Turbo Turbo- 
nis-, proprium. 

(U. AD SVBSELLIA a) id est ad tribunal, b) SVBSEL- 
LIA sunt loca in quibus iudices sedebant dicta a sellis in 
quibus ipsi ^ sedebant. 

73. COSTAS BISVLCIS EXEC ANDAS VNGVLIS 
INIlVMl^ri' ALTVM LIMEN * scilicet praefecti : et 
praeconibus stupore mutis ipse tortorem trahit. 

76. ADSTANTl ' OB OKA SIC TYKANNVS^- INCÏ- 
IMT INl AME MOXSriiVM VI LIS < INTESTABi- 
EIS > qui testamentum facere non potest vel indignus " 

memoria. 

109. Eculeus genus tormenti in modum aequi factum ex 
ligni vel aère ubi extendebantur martyres. 

""ni. a) Apparitores < ab > apparendo, oboediendo 
dicti \ b) SVGGERVN'r indicant. 

115. PLEBEÏA ( I.ARVAl claros dicimus nobiles et e 
contra ignobiles obscuros ■'. 

[ 18. PKRSONA Q\ AE idest sive nobilis sive ignobilis 

convenienter punitur. 

124. AVT LEX a scilicet curiae. b) Curia dicta a curis. 

126. INCVNABVLIS ^^ incuna et cunabula idem sunt, 
etcune et crepundia et crepitacula. 

128. DEl PARENTIS qui « insufflavit in faciem primi 
hominis spiraculum vite » (Gen. II, 7). 

130. DEGENER est cuius facta non respondent nobi- 

litati patrum. 

13(). CAVE BENIGNVS a) id est ne : «cave facias », 

1 duelliû — 2. Corr. ex turminis; — 3. ipse. — 4. lum. — 5. stanti. — 
G. tirann'. - 7. dign'. - 8. Oboediendo dicti post Sugger. - 9. 115 post. 144. 
— 10. Cunabûl. 




I 



^ PBRISTEPHANON X 

solemus dicere id est ne fnriae a* ~„i- 

. ,, „ lacias et mehus quam cave 

ne facias. 6) Cave enim sensum negantis habet et ne simi- 
liter; ergo duo negativa unum affirmativum faciunt 

140. FLOrCI KECEHO - a; id est parvi pendamnihi. 
ducam. 6) Floccum '- dicimus pilum vestis. cui despecta 

143. FAS( ES pro » dignitatibus ponuntur et plura- 
liter semper declinantur. 

144. LICTOR a; id est vergifer. h TniMVNAI id est 
sedes iuditiaria. c, Triccnta finitum pro infinito 

vih^tt •"" '^ '^'"■''" '''"'" "'^'^ 'ï"^^ '^-"- 

156. LAPIS a) id est gagates <In margine haec notae 
^dgagates et esseda adscribuntur. cultro tamen compac- 
tons part.m accisae aga iUi' in hac epingebaf i. a^ate et 
argento rcumdat' sseda vocabat le curr- illic'. Propono • 
ctT^d'^K !" ^"^ *^^P'"g«'^«tur, id est gagate et argento 
c rcumdabatur. Esseda vocabaturtalis currus Gallicus.> 
6)£'ss<'daidestGalIicumvehicuIum. 
160. ALMOXIS id est fluvius. 

165. PVLSET m'ELLAS id «et r^-:^ * 

„=>*„„ 1, . ^"-i-As m est tenant perçut endo 

natas illarum''. 

166. Impersonale misrrct \ orbnm oct o ,r«_i 
misericordia mihi est ^ '"''" '""^""^°^' 

^^167.^MORVMgUE HOMA ad Romam Macit apostro- 

P. vv J^7'^^ ^^^^'^ "' '''^'' *°'"*°' "'■"'o« hahens. //. SV- 
tus ^'^ ^"Pe'-'^us- c) QVOD HH;eNS id est erec- 

rurn^ 6) Catamitus Graece, superincumbens Latine 
Amasius amasiones » idem est. 

184. PELLEX dicitur eo quod pelli illiciat. 

185. a) Interrornicationem et aduUerium et incestum haec 



PERISTEPHANON X 207 

distantia est : fornicatio cum puellis et viduis, adulterium 
cum aliorum uxoribus, incestum cum propinquis et sancti 
monialibus. b) DEOS CATENAE ' Martem dicit qui 
cum concumberet- cum Venere, a Vulcano marito illius 
quibusdam catenulis mechanica^ arte factis irretitus 
est quod, sole indicante, ad notitiam deorum pervenit 
unde et Venus Phassiphae filie eius turpem amorem 
immisitut cum tauro concumberet. 

187. VER\ ECE vervex dicitur a verme quem in capite 
habet qui cum scalpit incitât eum ad proeliandum. 

188. Dclfos insula est in qua colitur : hinc Delficus 
dicitur, sicut a Delo Delius. 

191. Impura tus id est vitiatus, inmundus. 

192. FLORVLENTVM a) id est pulchro id est floribus 
ornatum. b) DISCO genusludi erat qui super discum age- 
batur super quem ille ephoebus ludens a Borea occisus 

est. 

195. BVBVLCVS custos boum, armentarius. 

196. xVX a) (id est numquid*) a Cybebis id est Opis. 
b) Cybele et Cubebe ^ et Cubele atque Berecincia vocatur 
Mater Deum. 

197. GALLYS*^ a) id est spado. b) Galli Senones obse- 
derunt Romam et quoscumque capiebant Romani ab 
illis evirabant ; hinc abusive omnes castrati galli vocaban- 
tur : omnes evirati galli vocabantur propter amputatos 
testiculos. 

198. PER TRISTE VVLNVS id est quo castratus est. 
203. IVLIAE ai scilicet legis. 5) Iulia lex dicta est a 

Iulia eius repertrice, quae lex adultéras diiudicabat. 

20'i. Similiter, 5:can^jn/a quae adultéras plectebat. 

213. LEMNIVS a) id est Vulcanus. b) Lemnius dictus 
est Vulcanus quasi lutosus a Greco quod est LIMNOC 
id estlutum:nam sordidatio adulterii ex calore fit ignis 
qui dicitur Vulcanus. 



1 • \ 



1. catanp. - 2. concuberet. - 3. methanica. - 4. Supra. - 5. cucubebe. - 
6. Corr. es gallos. 



o 



PERISTEPHANON X 

220. Theatrum dicitur locus ubi spectacula fiebant; 
dictum autem theatrum a Greco qaod est ^sw.cô' id est 
video. 

221. Cignus SrVPHA roiio id est lovis. h) Versus in 
cignum quando Ledam strupavit-. e ('VdNUS dictusest 
ttTroTOJxo'.voùMd est a corn ni uni. c/ PV'fJMTA sunt gra- 
dus scaenae. 

222. Lifdius fuit quidam poêla vel mimologus qui can- 
tabat lovem versum fuisse in tauruni dum vitiavil Euro- 
pam. 

22rî. CachuDius est crispus et dissolutus risus. 

227. Alcmene dea mater Herculis fuit, (cuius homo 
Sosias erat) uxor Amphitrionis quam lovis vitiavit vertens 
se in similitudinem illius, Mercurio asistente, dum 
ipse Amphitrio quandam obsideret civitatem ; de quo 
adulterio natus est Hercules *. 

[llaec in maro-ine summae pai^inae rectae folii noni 
adscripta invenias : a Alcmena uxor fuit Amphitrionis 
quam vitiavit lovis se nesciente, Mercurio assistente ver- 
tens se in similitudine illius Amfitrionis manducans et 
bibens cum ea cotidie- illa existimante suuniesse. h) Dum 
ipse Amfitrio quandam ohsederet civitatem '• sed Victoria 
potitus revertens domum misit ante se nuntium nomine 
Sosiam^ dicens <• Ite domum et provide quod operatur 
domina tua Alcmena. >» ci Ipse vero pergens pervenit ad 
portam usque; adpropinquante vero ad vestibulum 
domus invenit ibi Mercurium in similitudinem sui trans- 
formatum qui dixit ei » quis es tu ? » cui ille, .< E'^o sum 
Sosia et dominus meus Amphitrio mittit me ante qui 
post me cum magno triumpho venit ». d) Cui Mercurius, 
« Mentiris certe, sed ego sum Sosia et dominus meus Am- 
phitrio*' est in domo cum <uxo> re sua Alcme <na> » 
et tune verberavit illum multis mo <dis>. c, ille vero 
semivivus relictus nuntiavit hoc domino suo, Amphi- 

1. theoro. — 2. sturpauit. — 3. apotuchinu. -- 4. herculus. — 5. cotidi die 
— 0. ciuittate. — 7. sosia. — 8. amph. 



» 



PERISTEPHANON X 209 

trioni dicens « Certe nescio, putabam ' esse Sosiam, Sosiam 
inveni et caesus sum ab eo et inter has mor <as> evanuit 
lovis et Mercurius cum- <eo>. f) Ipsa est in qua gène- 
ravit Herculem fortissimum virum in ipso adulterio). 

228. MEllKTlllX AD(3NEM a) Ado fuit amasius Vene- 
ris quem interfectum ab apro plangebat. b) Rêvera 
Ado Solem, aper liiemem, Venus <terram> significant. 
c> Plangit ergo Venus id est terra, Adoneni id est Solem 
quasi ab apro hieme occisum quia terra Sole hiemalibus 
pluviis obnubilato nihil parit viriditatis ^. 

235. Li^:X() a) ipse armiger. b) EXOLETVlVH scilicet 
puerum Troili id est Ganimedem. c) Obsoletus et exoletus 
fetidu m vel sordidum significat, sed exoletus aliquandopro 
excreto "' j^onitur, adulescente. 

236. C 1^1 {ES scilicet querens Proserpinam filiam suam 
per plateas quam rapuerat Pluto. 

239. Tirinthium id est Herculem quem Omfala concu- 
bina sua ei deludendo nere faciebat. 

2i0. NEAERA'a; uxor Herculis quae et Omfala alio 
nomine vocabatur, ex suo amore cogebat Herculem licet 
fortissimum muliebriter filiatrahere. b) 0;jL'jaA6;^ Graece 
dicitur Latine umbilicus. 

245. IX ALdlS VII. lin S a) scilicet est : quia nym- 
phae in talibus morantur. b) Alga est proiectum maris. 

248. PVi.MONKxM M()\ KT cum homo enim <videt> 
pulmo eius commovetur. 

250. QVAS vinolcnte a] lentum (9 v«) dicimus plénum, 
unde vinolentus, vino plenus dicitur. b) Meticulosae sunt 
ANUS et ideo talia inveniunt. 

253. PROMlSCE^pro promiscue'' causa metri. 

255. CA XOP VS civitas est Egyptia ^<' : pro tota Aegypto 
ponitur. 

256. SIMIAM a) quam precantur Aeg^'ptiL 6) Tria gê- 
nera sunt simiarum : unum spinx id est simia villosa, 
aliud genus simiae mirabilis forme, quod dicitur circo- 

1. putuba. — 2. cil. — 3. uiriditas. — '«. Corr. ex exuletû. — 5. exoreto. — 
<■(. Neerea. — 7. omfahi. — 8. Proraiscae. — 9. pmiscue. — 10. egypta. 

14 



:( 



210 PERISTEPHANON X 

peticus (haric colunt Aegyptii), tertium est illius quod 
nos habemus, sine cauda. 

259. Ab ara arula diminutivum. 

261. LA I{ES dicuntur dii culinarum. 

274. ET corimbis corimbi sunt proprie racemi hedera- 
rum, sed in hoc loco pro uvis vitium accipiuntur. 

279. THIVAII>H()S INDICOS ipse enim de Indis 
triumphavit. 

285. C LA VA M ' id est percussionem : baculum Ercu- 
lisvocat CLA\ AM ferrum in capite habentem. 

290. LxVPlS S. F. de quo fact-i est statua lapidea luno- 
nis. 

29L MKX TOREM proprium nomen sculptons. 
292. Fidias^ proprie** operator talium. 

296. a) Pagos Graece, villa Latine dicitur : hinc pagani 
dicuntur villani. b) Pagus enim pro stuîtitia ponitur sicut 
in hoc loco. 

297. Obsonor est prandeo : inde obsonium prandium. 
303. Circulator est deceptor qui quodam circulo erroris 

involvit homines. 

30'i. Vanulae vel rancide (Dr. n. c.) id est maie canore. 

305. EDEX rVLARVM id est anuum quae sunt sine 
dentibus. 

307. PEFVPF^XSA id est instructa et perfecta, tcmpe- 
rata et mediocris. 

32'i. POLLET pollere proprie est excrescere : sed hic 
pro excellit ponitur. 

327. GLOBOS a) scilicetsiderum id est solem et lunam. 
6) PUA ESI DES praesides noctium sunt luna et stellae. 

331. PliAEIlVPTA id est aspera vel montuosa. 

333. SVBIVGALES omnia quae iugo subdunliir. 

342. TEMPLI (iEXVS id est menshumana. 

347. SEXSWALEM id est rationalem. 

348. IXrAPACEM* id est quae non capit solutionem. 
350. COLORIBVS scilicet virtutum. 



Il 
i 



PERISTEPHANON X 211 

354. LITARI scilicet sacerdos Fides. 

360. SPEM NON lACENTEM id est Spes non débet 
iacere sed se erigere. 

,T)7. PROBATVM idestprobabiliter: nomenpro adver- 
bio. 

368. VIGOREM id est rationem, intentionem. 

369. IGNIS A.T.V. idest anima quae igneae est naturae. 
37 'i. CAD AVER! id est corpori, quod resolvendum 

est in cadaver post mortem. 

37(). VLT'IMA id est persona ultima id est extremum : 
pro pessimo ponitur, tractum a lupis quorum extremi 
foetus vel rapacissimi • noscuntur. (Haec in margine 
inseruntur: a tastatibus, i. e. catastro, in quo martyr 
urebatur.) 

381. a) Deasccato (Dr. n. c.) id est cum ascea planato 
vel formato. b) Sl'lPITI id est statuae. 

383. ARAS offellis a idest particulis. b) Zeugma- est 
a superioribus. c) BVBVLIS id est bovinis. 

392. SVBDOLAM dolus dicitur a deludendo id est 
decipiendo : inde subdolus dicitur fraudulentus. 

393. STOM ACHAT VS id est iratus ; stomachor est 
irascor. 

401. O FAS PIORVM scilicet antiquorum nostrorum. 

402. INVENTA -' id est inventiones. 

403. POMPI LIOR VM a) id est Numam Pompilium dicit 
qui dicebat se didicisse cultus deorum ab Egeria nimpha, 
cum qua omni nocte dicebat se colloqui. b) CARPVNT 
id est vitupérant, c) SECVLA id est homines nostri tem- 
poris. 

40'i. SOPHTSTAS a) id est callidos argumentatores. 
5)crocp6s*, sapiens, sophista callidus argumentator. 

407. CONSVLES qui istos coluerunt deos. 

408. NE RETEXAM a) id est nonmemorabo. b) NES- 
TORAS accusativus Graecus est. c) Nestor fuit antiquis- 
simus rex Grecorum qui deos colebat. 



'U^ 



\ 



1. Claua. —2. Fidas. — 3. Pp. — 4. Capacë. 



1. racissiini. — 2. zeuma. — 3. luenta. — 4. saphos. 



212 PERISTEl'IlANON X 

409. QVK QVID X()VELÎV\'M id est doctrinam Chris- 
tianam novam vocat. 

410. Summam (Dr. n. c. llKrv VM a id est initium nos- 
trae religionis. ô Pyrram id est Pj^rra uxor fuit Deuca- 
lionis a cuius tempore dicit coepisse illorum religionem 
cuius tempore omnes diluvio perierunt : sed ille cum 
uxore post tergum lapides proiecit qui in viros conversi 
sunt, Pj^rra quoque uxor illius similiter de lapidihus 
proiectis feminas procréa vit. 

414. AVSPK ATO id est per auspicium idest per vultu- 
reni et est ad ver hi u m . 

415. I()\l SrATOlU Romuluscum quadam vice fuge- 
ret hostes, invocavit lovem et stetit exercitus illius 
fugiens ; unde Stator dictus est lovis. 

419. PK()( i\( rX'S apparatus bellicus (10 r" . 

433. (i! Succulcnlis id est nohulosis, lacrimosis. b) IN- 
FLX'ENS ' scilicet illud lumen. 

'i- ' ''\' 1*11, LA a pupos dicimus parvos, hinc pupilla 
dirivatur id est iiieditullium oculi in quo est ponti- 
fîcium visus. /) CHASSA id est corpulenta. 

ViS. VlSCi.HA viscus est quicquid corio tegitur. 

441). RIM.\ M L\l rimari est proprie porcorum qui in 
Ornis hoc est in venis terrae cibos adquirunt-. 

\7A. TiyFKRÎîlMl id est crudelissimi. 

'CC 1*}^XSILIS id est pendentis in aeculeo. 

K):i. SVIJ AN r (t id est intigunt ipsi milites, b) TRAC- 
TIM id est continuatim. 

4r)l». NIIMXDO a) id est insistendo \ laborando. />) AN- 
HELANTMd est fatigantur. c DlKl'LVV'N'r idestdissol- 
vuntur, humectantur scilicet carnifices. 

47)8. SPOXri] idest nullo interrogante. 

400. LAXt IXA.MVR id est lacera mur: lanio enim et 
lancino et lacero idem sunt. 

461. IXSEDrr id est impressus sit vel est. 
li. ANDITE Yox martyris. 



PERISTEPHANON X 213 

469. IDEM PARTICEPS humando. 

473. AVT LVCE KVLGETnunc dicit dispares casus. 

\75. MANCIPATVR idest traditur^, redigitur. 

477. OEIM PERPETÏS id est futuri temporis. 

478. PAR VI PENDO a) pro nihili duco. h) QVO 
PACTO id est quo ordine moriantur. 

'179. CASVRA scilicet ipsa membra. 

480. INSTAT id est imminet. 

481. FIDICVLAE id est parve cordae quibus martyr 
ligabatur. 

'i84. Ungula est ferrum aduncum vel bissulcum unde 
martyr radebatur. 

^85. PEEVRESIS ttae-j'ov- Graece latus ; hinc pleuresis 
dicitur passio lateris. 

W6. Larninis laminas aeneas faciebant in quibus aetiam 
sua idola sculpebant quas igné calefactas martirum cor- 
poribus iniigebant. 

487. VT I''EBRIS febris nascitur ex felle et sanguinis 
immoderantia. 

489. PAPVLAS a id est carbunculos. b) Carbunculi 
sunt lapilli dicti a carbonibus eo quod in summitate 
nigredinem habent. 

490. CREMARl a) scilicet illum hominem. b) CAV- 
TERIBVS hic cauter sub secunda et tertia declinatione 
et dictum a caute tenendo. c) Est enim ferrum calidum 
quo pectora signantur. 

492. REVELLVNTVR id est dividuntur prae nimia 
extensione. 

495. PODAGRxV a) id est passio pedum. b) Artre- 
sis est condologmatica id est nodositas manuum quae 
et chiragra dicitur id est manuum passio. r) Cum vero 
digiti nodantur condilocmatica vocatur : nam y.o-^Z'y/.o'j;'-^ 
dicunt Greci nodos. 

\98. Hypocrita Hypocrites quidam medicus fuit cuius 
medicinalis domus laniena vocabatur dicta a laniendo eo 



' r 



1 



■ Il 



1. Post lumen. — 2. Curr. ex adquirit. — 3. isistendo. — 4. anhelant^. 



\. trudit^. — 2. pleuros. — 3. condilos. 



214 PERISTEPHANON X 

quod in ea morbi laniebantur idest abscidebantur : unde 
laniena vel laniola est domuncula in qua medici carnes 
infirmorum * dilaniant medendo. 

.)(X). SCALPKLl.A «) id est ferramenta medicinalia. 
h) P\-rRED( > id est putrida caro. 

501. Cijrurgos a) omnes medici aut cyrurgi sunt aut 
empirici- : cyrurgi sunt qui manu medicinam operantur. 
b) ydcix 3 enim enim Graece, manuni Latine, c lùiipirici ^ 
tantum inteliectu morbum cognoscentes et nihil manibus 
Dperantes verbis tantum medicant, 

.t06. Q\'A\ l'A id estquam magna corruptio. 

MO.FKIAA'] 'l'INC'l'A a .scilicet ipsa caro : de nigra 
coleradicit. h) LIVOllKS id est maculas* varias plum- 
bei coloris. 

512. liombix bombices sunt vermes qui sericum fa- 
ciunt. 

513. MILLE L. finitus pro infinité. 

514. ARVINAM id est pinguedinem. 

517. FOMITEM idestcarnem, id est originem. 

518. SITV situs proprie lanugo quaedam nascens in 
locis neclectis, et soli inaccessibilibus : pro neclegentia 
ponitur, sed hic pro vetustate ponilur. 

522. CLIENTI a) cliens est minor amicus. b) Clientes 
sunt illi quos suscipiebant patroni causa tutaminis 
usqueadintelligibilem aetatem, dicti clientes quasi patro- 
nos colentes qui aetiam suscepti noncupantur. 

524. SIC supra : aliqualiter). VEUNV^LARVM a) id 
est domigenarum. 6) VEHXVLA dicitur servus domi- 
gena: secundum (10 v») Isidorum autem berna dictur 
bonus. 

526. lACTVIiA id est perditio : iactura proprie est 
quod navigantes in ^ mare patiuntur sed pro omni 
dampno ponitur. 

528. NECESSE dicitur quasi in necessitate". 

529. NATVRA id est mors : naturalis res est mors. 

1. informO?Z. - 2. epirici. - 3. cyra. - 4. macula.- 5. im. - (i. nécessita. 



PERISTEPHANON X 



215 



536. QVANDOQVE C. C. L. P. ita videtur hominibus 
in die^ iuditii pro timoré sed non erit ita. 

552. SCATVRIENTES^ idest ebuUientes, progredien- 

tes ab ore. 

557. Caraxat^ a) id est scribit. b) Caraxare dicimus 
scribere : unde et caracter dicitur. 

576. Rogus dicitur congeries lignorum quae cum incensa 
fuerit, pira vocatur. 

581. STVPOR hominem reddit insensibiliem. 

582. Obcalluita) (Dr. n. c.) id est induruit. b) Callis est 
via pedibus ambulantium indurata; callus huius calli 
est duritia manuum vel pedum. 

590. Haurio polissemus sermo est : aliquando enim 
video ut Virgilius (Aen. II, 661) « hauriat hune oculis 
ignem crudelis ab alto .> ; aliquando etiam vulnero, ut 
(id. ibid., X, 314) « latus haurit » ; modo autem ^ sumo 

significat. 
592. LIPPVS est qui caliginosos oculos habet. 

597. NEC MINOR EM ^ id est quia ante tempora natus 

est. 

598. NxVM FONS a) id est origo. b) RETRO ante tem- 
pora. 

613. NOVELLAS a) id est doctrinam Christianam. 

b) TxVM RECENS •'scilicet quam Romulus. 

614. MILLE FASriS a) id est annis. b) Fastus quando 
IlII est declinationis pro superbia ponitur, quando autem 
secundae pro libris annalibus ponitur. 

616. SEXCENTA finitum pro infinito. 

618. CAPELLAM id est Amalteam capram quae fertur 

nutrisse lovem. 

625. ORE VATVM a) id est prophetarum. b) Vates 
a vi mentis 7 dicuntur, qua futura praedicebant. 

626. REGES PROPHETAE a Moyse usque ad Saulem 
indices gubernaverunt populum Israël, a Saule vero 



1. dî. - 2. Scaturrientes. - 3. Caraxa. - 4. aut. - 5. minore. - 6. retens. 
— 7. mds. 



: li 



^^^ PERISTEPHANON X 

usque ad novissimum Sedechiam, reges : deinde usque 
ad novissimum Hircanum sacerdotes fuerunt. 

^kJ:^ CONSI^ICABILI idest conspicuo, visibili. 

645. IN ILl .VD id est in inmortalitatem. 

647. PROCESSV id est augmente, incremento. 

652. COXSULAMVS consulo tibi. id est prosum tibi : 
consulo te id est interrogo te. 

054. SINK AH'Ii: eu omnis ars aliud tegit et aliud 
ostendit, verbi gratia sicut pictura maceriae aliud tegit 
€t aliud ostendit. h Nam lapidibus intus absconditis pic- 
tura sola videtur. 

655. FV( f id est coloris locutionis. 

657. ET XOX ODEIiiT id est quidam saepe' in iuditio 
aut amore labuntur aut odio. 

6)9. F E l î 1 ( ' IJ r l^M \' I ( a ] id est probemus experiamur. 
b) Periclitari est probare experiri ; nam periculum 
probatio dicitur. r Periculo enim probatur quales fueri- 
mus. 

(B4. QVJDVIS ROC A oro, manus interroge. 
665. PROBARn (/ id est iudicaverit. /> P\ S'O id est 
parvulus. 

703. ATT1GER;\'1' a) id est verberaverat. fr SALfX 
id est virga salicum. c) Salix est flagellum de salicibus^^ 
factum, species pro génère. 

709. Scribe sunt exceptores qui dicta iudicis et res- 
ponsa martyris excipiebant. 

721. IMBECILLO^ a\ baculus est primitivum, bacillus 
vero diminutivum, inde componitur imbecillus id est 
infirmus quasi sine baculo id est qui nuUius rei auxilio 
more baculi sustentatur K /> Dicitur autem"' hic •• et haec 
inbecillis et hoc inbecille, et inbecillus -la -lum sicut ina- 
nimus et inanimis, et exanimus exanimis. 

738. PAIMLLARV'M papillae sunt sumitates mama- 
rum. 

739. AMARIS id est asperis scilicet in passione. 



i. saœ. — 2. salicîs. 
- 6. hi. 



— 3. Imbecillo. — V Carr. ex sustendatur. — 5. aut. 



PERISTEPHANON X 



217 



768. PARS OPTIMA id est lingua, pars' melior 
boni hominis sicut < e > contra mali hominis pes- 
sima : unde *( mali pars pessima servi » dicit luvenalis 
(IX, 121). 

781. COXCEPTACVLxV conceptaculum est locus con- 
ceptionis in ulva. 

783. XECTAR TIBi a) id est lac. b) Nectar proprie 
est potus deorum sicut ambrosia cibus : ponitur autem 
pro omni dulcedinc. 

784. CREPVNDl A -^ id est lectuli infantiles. 

800. KjNAVOS id est pigros : navos dicimus stre- 
nuos expeditos, inde ignavos pigros. 

805. LACERTOS lacerti sunt pulpae brachiorum. 

818. Appcllo id est invito me quod soient (Il r") 
homines dicere in iuditio si violentia eis inferatur, 
« apello sedem apostolicam vel regem ». 

S22. COMPLICES semper dicuntur consortes mali. 

8v5(). HAl^r EIVS ORS A orsus duobus modis intelli- 
gitur : aliquando coepit loqui, aliquando autem finivit, 
sicut in hoc loco. 

869. TIIESSALORN'M Thessalia est regio magicis 
carminibus abundans. 

881. EXPERIRI ci] id est probare. Ti) Lerna est ser- 
pens centum habens capita Cjuem Ercule interficiente pro 
uno quoque capite VII consurgere videbantur. c) At ille 
se nihil in hoc praevalere videns eum ignibus exussit. 
d) Re autem vera Lerna erat palus Argivorum aquarum 
nimietate inhabitabilis, quam cum Hercules exsiccare 
vellet, uno fonte obtruso VI remanebant ' : ad ultimum 
vero eam igné dequoquens habitabilem fecit. 

889. DATE HUNC a) idest talem mcdicum. h) REVA^L- 
SIS* id est dissipatis. 

890. Sartiens id est conglutinans. 

908. Stomate a) stema dicitur genealogia id est des- 
criptio generationis ; stema quoque vocatur filum quo 



i 



1. pras. — 2. Crepondia. — 3. VII emanebant. — ^. Reulsis. 



218 



PERISTEPHANON X 



sacerdotes tempore aestatis capita sua ligabant quando eis 
pilleum ferre non licebat. b) Ponitur etiam pro orna- 
mento. 

93:î. NUNC EX I>ALATO a) o^oavô; • Graece caelum 
vocatur; etiam palatum siniiliter, eo quod curvum sit 
velud coelum. 6 Novem sunt quibus vox formatur : 
plectro linguae, cavo gutturis, adiutorio pulmonis, reper- 
cutione- Mil dentium, inpressione duorum labrorum. 

93ti. SIC iqSTVl.AS id est arterias. 

95(). SOiJCr NA TA lA'S thus apud antiques cuni aspi- 
ratione dicebatur habens Grecam ethiniolot»iam ^* arô toù 
hdoj 1 id est a re divina, apud novernos autem sine 
aspiratione scribitur et venit a verbo tundo tandis. 

954. SVIiDlS •' surdus dicitur quasi sordus id est a sor- 
dibus quae a cerebro defluunt quae non possunt auribus 
purgari. 

%4. Ostentum dicitur monslruni, eo quod subito 
apparet. 

iX)9. NVNDINA'I VM a) id est locatuni conductuni 
mercatum fuisse, h Xiuuliiior enim mercor. 

979. ES rO id est concède id est concessivum adver- 
bium. 

980. ECIIO per imitationem vocis. 

981. Calumniam calumniae sunt proprie'' verbera 
unde in Actibus Apostolorum iv'ili legitur u gaudentes 
ibant a conspectu concilii quoniam digni habiti sunt pro 
nomine eius calumnias pati » id est verbera : sed in hoc 
loco pro causa ponitur". 

982. SrriVTxVRE verba medici sunt dicentis iudici. 
999. S\^G(Ur.ET id est subministret : a suggero verbo 

suggilo id est strangulo venit, sed in hoc loco submi- 
nistro significat. 

1002. NIL HAEC LA rilOXEM a) qui Christianos 
volebat furari. b) Latrones antiquitus dicebantur quasi 



1. ura 
esurdos 



m. — 2. repsecutione. — 3. ehmologiam. — 4. apotutheii 
. — 6. Ppriae. — 7. 981 post 982. 



5. Corr. 



PERISTEPHANON X 



219 



latrones eo quod lateribus principum ' insidebant qui 
nunc satellites vocantur. c) Modo vero latrones a latendo 
dicuntur. 

101 L SCROBE id est fossa : scobeo et scrobeo verbum, 
hinc scobs et scrobs id est fossa. 

1013. INFVL \T\^S infula est proprie ridimiculum 
coronae sacerdotis, sed abusive pro omni vestimento 
sacerdotali ponitur. 

1(115. GABINO a) Gal)ii"- ciuitas est cuius sacerdotes 
seminudis corporibus immolare solebant. b) Ergo sacri- 
ficantibus illis affuerunt lupi et tulerunt carnes quas 
ipsi immolabant ; tune ipsi sicut erant expediti coepe- 
runt ^' eos sequi et revocaverunt praedam. c) Proinde 
consuetudo crevit ut ibi nudis corporibus homines lita- 
rent K 

1016. T. ARLAM planitiem ^ tabularum, TABVLIS 
SVPERNE STRATA PVl WVA tabula: alias gradus 
scaenae^'. 

1017. PEGMATIS a) id est iuncturae. 6) Pegma in hoc 
loco pro iunctura : alias ferruni rotunduni quo scaenici 
ludunt significat. 

1051. Hecatônte (Dr. n. c.) a) centum potestates haben- 
tem. b) Haec ad opcm TVAM id est ad auxilium tuum. 

I(K5(). Lectisternium vocat PVLVINARIVM quod in 
templis fiebat (11 v°) ad opus sacerdotum consulentium 
deos. 

10(M. FAXATirVS id est sacerdos qui in fanis mora- 
tur id est, in templis. 

10G2. PLA( AT DEAM Opem id est Berecintiam. 

1003. AC RU l'A RI cum rotant capita in sacris illius. 

1064. PARCA a) id est quasi parce secans. b) AD 
SECANDUM semetipsum non secat. 

1071. VTERQVE SEXVS id est masculinus et femi- 
ninus. 



) 



1. principu. — 2. gabis. — 3. cooperuer. — 4. lictarent. — 5. planitie. — 
— 6. lOlG post 1017. 



PERISTEFHANON XI 

1072. xV[;rEf{\\ Al (;h:N\'S masculinum et femini- 
nuin. 

I07r,. Frogiditas (Dr. n. c.) fra^is Graece missile, hinc 
fragitide spicula vel acus maiores. 

1077. ACWSMIW'IAS id est ad calefaciendum eas. 

1078. VT I. postquam KINIX EIUN'I^ scilicet ipse acus, 
id est ignite fuerint. 

HMl llratee id est lamine auri ' tenuissimae. 

1089. CON l'V'All'ilJAS proprie contumelie sunt ver- 
hera et illatae alicui iniuriae. 

1107. THVDl trudes sunt coati quihus naves impel- 
luntur : hinc trudere dicimus impellere. 

1113. TragoccUc- sunt carmina ciuae ' privatorum homi- 
num miserias continent. 

1114. IN FASCES a id est dignitates. b IU\\ VAVÏ 
sul)auditur ad imperatorem. 

1115. VU'ACIIU'S id est diuturnitatibus diu duranti- 
bus?) vel viventibus. 

1121). SE(;AU':X'I'| id est vulncris in hoc loco. alias 
vestis. 

1131. HINC ÎN \\VA\VS\ IS a) id est exemplaribus. 

b) lohannes Scotus registron dicebat. c\ lle-^estum est 
liber continens memorias aliorum librorum et dictum 
quasi iterum gestum. 

1132. MOWWII'INI'A id est memorias aliorum libro- 
rum : monumenta ^ et monimenta et monimen • sub uno 
dicimus sensu. 



PEIUSTEPllANON XI 



INCIP. PASSIO YPP0LITI6 



1. INNVMEROS SANCTORVAI metrum elegiacum. 

9. SVX r ET multa Dr. n. c.rvel MVTA a) multa sunt 

enim sepulchra [martyrum m ri ubi nomen quidem illo- 



1- Corr- ex aure. — 2. Trogoedie. —3. qui. 
5. M on m. — (J. INCIP etc. in margine. 



'». Corr. vx monimenta. — 



l'ERISTEPHANON XI 



221 



ru m reticetur : numerus vero inscribitur sicut de massa 
candida legimus. b) Massa enim propter multitudinem 
dicitur, candida propter calicem ' candentem in qua missi 

sunt. 

19. INVENK) Ypolitum a) non illum quem Beatus 
Laurentius convertit. 6) <Schisma> Graece, discissio 
Latine, ci NOA^ATl Novatus iste episcopus fuit et mona- 
chus qui dicebat hominem baptizatum si semel peccaverit 
nonposse (postea, Vat. A) veniam promereri. 

20. Sl^OVENDA id est dogmata Catholica. 

33. VENI'JIA IMLl^ id est venerabilem rem esse. 

M. ROM A SECESSERATa Roma ille rectoridestaloco 
removerat vel inde vocaverat. 

45. ROSTRA a) sunt loca in Campo Martio ubi comi- 
tia dignitatum fiebant. b) Subura est platea Romae famo- 
sissima. 

52. IDOEII- idolium est templum idolis consecra- 
tum, idolotitum vero sacrificium idolis immolatum. 

53. SIT\' id est neclegentia vel squalore. 

55. EOREA id est genus tlagelli, a loro id est facti. 

57. Crûtes dicuntur in quibus lutum pro lateribus crudis 
porta ri solet-'. 

()'j. (Jucslio id est tormentum : hinc questionarii di- 
cuntur. 

70. CRVDA id est indigesta : hinc cruditas dicitur indi- 

geries vel nausea. 

87. ElUU) SIT Yppolitus allusit ad nomen : nam 
In-rj; i (iiaece, Latine dicitura aequus. 

8!). DVO FRENÏ hi • freni et haec frena dicimus. 

130. RVSSEOLAM id est feniceam, coccineam. 

131. CERXERE<' ERA T id est cerni poterat. 

l'il. Sicul harenae id est terra quae sanguinem biberat. 

146. PLENIS EXEQVllS" ai id est ut non pleniter 
imperfecte humaretur corpus, b) Exequiae officia mor- 
tuorum sunt. 



i. calé. — 2. Dolii. — 3. 57 postTG. — 4. yppos. — 5. h\c. —6. Cerne, 
quiis. 



i. exe- 



1 



-^- PERISTEPHANON XI 

147. RECENSETIS P. recensée recenses recensui facit 
praeleritum ; recensetus vel recensus participium : recen- 
situs nihil est. 

149. AVIA id est abrupta ^ loca montium et vallium. 

151. METANDO id est eligendo : nam metor eligo dici- 
tur, hinc castra metari dicimus locum eligere ubi castra 
fîgantur. 

i58. Limina (Dr. n. c.) id est introitum porticus vel 
criptae. 

174. TIFIRICOLAS Tybris in poematibus dicitur, Tybe- 
ris-i in coenolexia \ Tyberinus in sacris. 

186. NITET SPECVIA^M sicut spéculum relucet, ita 
et illae tabulae. 

196. NATALEMQV'E dies obitus sanctorum natales 
vel natalicios dicimus quia tune transeunt ad inmortali- 
tatem vitae, quasi nascendo. 

201. Falanx lingua Macedonum multitude militum. 

203. ALBANIS Alba civitas quam edificavit ^ Ascanius. 

206. ET11VS( A a id est Etruria; pars Tusciae. 6) INDl- 
(iEXA omnes homines aut sunt advenae aut indigenae 
aut convenae. c] Advene sunt aliunde venientes, conve- 
nae sunt qui simul ex diversis locis conveniunt, indi- 
genae inde geniti. 

210. Pignorihus Dr. n. ci id est filiis : pignera rerum, 
pignora tiliorum. 

215. FREQVENTFA id est multitude populi. 
220. Supositus scilicet ipse ordo columnarum\ 
225. TR[B\ XAl. analogium dicit quod Latine»' lecto- 
rium dicimus. 

227. VNDAS id est multitudinem populi. 
(Hic sequuntur paucae adnotationes ad 
Peristephanon 111 : 

31. EV LA LEVE Eulalia beneloquens interprétât ur : 
AaAw ' enim loquor. Orantem adiurantis vox est si hoc 
faceris, tune te audiat Christus. 



1. abruta. — 2. Corr. ex tiberis. 
naru. — G. litani. — 7. Labe. 



3. coenoloxia. — 4. odificauit. — 5. colu- 



PERISTEPHANON XII 



223 



PERISTEPHANON Xll 



INCI IMT IWSSIO APOSTOLORVM i. 

1. PL\'S SOLirO sic loquitur quasi Romae sit posi- 
tus - et videat concurrentes populos ad festivitatem Apos- 
tolorum. 

3. FESTVS APOSTOLICI quasi illius responsio quem 
interrogavit. 

4. NOBILIS Tcôv -jiic-(i)/'' est, unde nobilis meretrix dici- 
tur, id est cognita. 

17. SOLA solus soli (solius?) producit o, solum vero 
soli id est terra corripit*. 

21. OR BIS id est annus qui in modum circuli depin- 
gitur. 

36. COLYMBO colymbi dicuntur tubi, corimbi vero 
fructus ederae id est racemi hederarum. 

40. ET Vnu:S( IT AVRVM id est lamine aureae quae 
sunt aftixae laqueari. 

4 1 . CYANEVS a) id est lazureus id est purpureus. b) Cya- 
nea gemma est Scithiae'* coruscans, interdum mican- 
tibus (7 V") auratis pulvisculis varians. 

45. PARTE ALIA a) id est alia est aeclesia quam edi- 
ficavit Constantinus^' in honore Apostolorum ad cuius 
materiam fertur XH cophinos terre suis humeris por- 
tasse, b) OSTIENSIS id est via est per quam venitur ad 
portam civitatis. 

47. HAS SACRAVlTidesttempla Pétri et Pauli. 

41). By-atteola (Dr. n. c.) a) brattea est lamina auri te- 
nuissima. b SVBLEX^rr id est substravit : sublino^ 
Sublevi facit. 

51. ET PARIAS a) id est candidas. b) Paros insula una 
exCicladibus in qua marmora candida inveniuntur, unde 
Parius lapis dicitur id est candidus. 



i( 



— h 



1. INCIPIT etc. ante quasi (1) (xiii). — 2. Corr. ex potit». —3. Ton meson. 
i. supra : pducit erasum — 5. scitiae. — 6. supra. — 7. sublimo. 



224 



PERISTEPHANON XIII 



m 



57. ASP I CE scilicet hos o Prudent i : quasi enim vox est 
alicuius Romani haec ostendentis Prudentio. 

PERISTEPHANON XUl 

ÏNCIPIT PASSIO CYPRIANI'. 

I. PVNITA a\ id est Africana. b) Metrum Archiloi- 
cum : constat tetrametro bucolico '^ et tribus trocheis. 

12. AMRROSIVSa ambrosia est herba quae fertur 
cibus esse deorum, sicut nectar potus : hic autem pro 
dulcedine ponitur. h) 3:o,t.;3 enim Graece cibus : hinc 
ambrones dicuntur qui humanis* carnibus vesci soient. 
c)]mbuit id estdocet initiât, d PAI.ATVM id est con- 
cavum oris quod Graece où^avôçr. dicitur a similitudine 
coeli. e Nam Graeci coelum oJc/vôv*' vocant. 
14. Meduiiae dicuntur eo quod mediae sunt. 
23. PER Sf:PVf,rRA ai id est per nicromantiam. 
5)v£xpr:ç- enim dicitur mors: hinc nicromantia dicitur 
divinatio quae in cadaveribus mortuorum fît. 

3o. VA Ll :RI AN \'Saj imperator Cartaginiensis. 6)GAL- 
LÏENVS imperator Romae. 

42. INTERMINA id est sine termino, nullum termi- 
num habitura. 

51. Tiric Cartacjinis quam Tirii ^ edificaverunt cum 
Didone. 

<îl. CHARISMATK a id est chrisraate^ 6; yic-Tuia '<> 
(iraece gratia Latine; inde c-ùyap.^T.la n bona grati'a id est 
communio. rlya:,-.: '^ o;ratiosus, àyav.c'^ in^^ratus. 

79. EX ODORE FLATVS id' est ex hoc odore mor- 
tuus est Adrianus imperator. 

81. .Sa/e a\ id est sal enim in sacris mittebantur. 
h) lECV'R 'i id est fecatum porci sacrificarent. 

90. VNICV LTOR id est unus unius uni et unus uni 
uno sicut ' • solus solius soli et solus soli solo. 



1. iNCiPiT etc., post archioiciï (i). — 2. boculic... 
— 5. uranon. — (i uran. — 7. Necros. — 8. tiri 
risma. — H. euciiaristia, etc. — 12. eacharis - 
15. sic. 



— '^. brosis. — 'i. humanib:. 

— 1». crismate. — 10. cha- 

— l'i. achari. — 14. letur. — 



PERISTEPHANON XIV 



225 



PERISTEPHANON XIV 



INCTPIT PASSIO AGNETIS ' 



1. AGNES a\ genetiuus -^. 6) Metrum Alchaicum cons- 
tans eptimimere ■' iambico et duobus dactilis. 

3. CONDITA id est in territorio '' : extra civitatem ^ 
sepulta. 

8. VIRGINAE est illud meml)rum, in quo pudititia 
servatur. 

27. Min non erva mortalis, inde Minerva immortalis. 

55. LVPAXAR meritorium et prostibulum ^' idem "^ 
sunt, dictum autem lupanar a lupis quia < kipae > 
dicebantur meretrices. 



I 



1. Incipit etc. post uno \\\\. 90). — 2. gnit. 
turio. — 5. cm. — G. Pstiblî. — 7. de. 



— '^. eptime men». — '.. întri- 



15 



M 



APPENDICE 

Avec indicafinn des sources du coinmentaire ou des textes semhlahtjs 



PRAEFATIO 



La praefatio est précédée d'un petit commentaire sur la Vie de 
Prudence composée par Gennadius et qui se trouve en tête de 
beaucoup des Mss. de Prudence. Pour la partie, a. cf. Gl. P. qui omet 
litteraturae et per LVII annos. De même pour les phrases suivantes 
où dicitur efg, c'est-à-dire Graece, sont omis. 

C. 8. Gl. E. Ferula, où Ton cite Greg. Dial. III 26; Ison et Vat. A. 
Fervcrc et tremere, voir Verg^. G. I 337, 456. 

Ferula et tapsica, Gl. E. Ferula agrestis, Ison (thapsia), Gl. E. 
Ferula minor, Plin. N. H. XIII 124. 
Ferula a feriendo, Is. Or. XVII 95. 
Ante etc., Gl. E. Praetexta, Is. Or. XIX 24, 16. 
Postea etc., (i!. P., Ison, Vat. A. 

9. Vat. A., cf. Gl. P. 

11. Pudet et pigef, Serv. Aen. IV 336, d'où Vat. A.; cf. Don. 
Ad. 392. 

10. Cf. Gl. E. Protervia et protervitas, Protervus, Ison. 
23. Irrepsit etc., Ison. 

'J).Aholeo etc.. Vat. A, cf. Gr. L. II 420, 7-9. 

33. A peu près comme Ison. 

37. Hymnus et laus, Is. Or. VI 19, 17; Gl. E. Hymnus. 

41. Voir Gl. E. îoéa. 

4^1. Emico etc., Gl. E. Emico ; Ison. 

C. I. 1 : Aies — çjallus, cf. Ison. 

6. Deses et reses. Is. Or. X 77; cf. Papias, deses. 

14. Sur cubnen consulter Serv. Aen. Il 290 D ; Is. Or. XV 8,4; 
Gl. E. Culmen ; Ison. 

23. Cette glose resemble à : Fest. Paul. 81, 2 ; C. Gl. V 551,61. 

26. Voir Gr. L. II 156, 19 et 240, 12. • 

37. La même explication des daemones se trouve dans : Serv. Aen. 
III 111, Lact. Inst. Div. Il 14; Macr. Sat. I 23, 7, Mart. Cap. Il 154, 
Is. Or. VIII 11, 15;G1. P. 



iSZo 



CATHEMERÏNON I-IIl 



43. Situs, Scrv. Acn. VI Wi. 

:.i. Vocimissarius, Gl. P., Ducange s. v. 

59. Ison et Val. A. 

73. Probus etc. jusqu k pro/uhet, Val. A. Prohus : justus G\. E. 

justus. 

Improbus etc. ; je ne trouve rien de semblable. 

Kl. Sohrius etc. : voir Gl. P. C. I 7; Gl. E. a-o^poiûvr. t .. 

89. Frivolus, même étymologie Gl. P. ; Papias, Frivolum. 

C.m.Verg:. Acn Vï 272 et Sen. ad loc. : Vat. A. ; (11. P. Cf. Cic. N.D. 

III 20. 

15. Mane etc., cf. Schol. Bern. Ceory. Ill 32:. ; Gr. !.. Il ".02. S ; m 
68, 6: lis, 2() ; IV VU'), 19 : 12S, 2 : \ I3t), 3 : 2.".: , :i(). 

40. Jnstitor : /uv/o/m/or, Gl. P. Ktymologie, Flp. Dig. IX 3, .î. 

42. Clasen etc.. Varro L. L. V 91 ; Gl. E. Classiciim : Gl. P. ; Is. Or. 
XV II! '.,'). 

4:,. Fcnusctc. Varro ap. Gell. XVI 12. 7; Paul. Sli et 92: Gl. P. ; 

îson. 

58. Cette note .se trouve dans : Serv. Acn. I 22'i : Vat. A.; (\\. P. ; 

Gl. E. Despicio. 

59. Fucus etc., îs. Or. \\U 9, 9S ; (VI. E. Fucatus, Fucus ; Gl. P. ; 

Ison. 
71. Ebeinis etc. Is. Or. XVlf 7. iî»".; Gl. F. Ebcnus; (il. P.; Vat. A.; 

Papias s. v. 
C. III U). Per jusqu'à cihos, Vat. A. Fercida etc., Gl. E. Ferciilum ; 

Gl. P. 

17. récitera vi patina. I.son ; Is. Or. XX 4, 10 et XX ."). 2. 

23. Amhroaius, Ison; Gl. P. ; Gl. E. Ambrosia ; Ve»-. Acn. XII 41i» 
et Serv. ad loc. ; Gl, E. s. v. 

Nectar, Serv. l. c. 

Bromius; faut-il lire bromaticus .' Voir Is. Or. V :>:>, (\. 

Ambrones, Gl. E. Ambro ; Papias s. v. 

2«>. Voir Verir- Bue Vil 25 et VII 1 13 et les schol iastos. 

'3). Sfrophium etc., Non. Marc. 538; Is. Or. XIX 3:î, 3: Vat. A. : 
Cil. E. Strophium. 

X-poff. : conver.sio, Serv. Acn. III 20Î). 

42. Maculae, Son. Marc. 350, 13-15. Ison; GL P. 

.A>. Baca etc., Serv. Aen. III (549; (il. E. Baca. 

,57. Ison : Gl. F. Suppctiae ; (ir. L. 1 33. 22. Sur suppcdilare voir Gl. E. 
Suppeditare ; Papias, Suppeditat. 

63. Siliqua Ison; (il. P.; (il. F. Siliqua.Toutesces notes remontent 
à Verg. G. I 74. 

Folles, Schol Bern. G. I 74. 

m. Mulctra etc., Ison; Gl. P. ; Gl. E. Mulctra : Is. Or. XX H, 7 ; 
Pap. Mulctra. 

71. Cecropia etc.. Serv. et Schol. Bern. II. IV 177; (il. P. ; Gl. E. 
Cecropia, Cecropidae. 

97. Argilla: ferra, Gl. F. Argilla. 

98. Meditata, cf. Verj^. G. III 153 et Ser\ . ad loc. 



) 



CATHEMERÏNON IIl-V 



229 



q<> Malcrics, cf. Is. Or. XiX 49, 4. 

129. Solum etc., Serv. Acn. V 199 et VII 111 ; Is. Or. XI 1, 115 et 
\1V 8 124 ; (il. E. Solum : Vat. A. 
' Wd.^Pklegethon, Serv. Aen. VI 26r> ; Gl. P. ; Gl. E. Phlegethon ; 

203. Sarcophagus, Is. Or. VIII 11, 85; C. Gl. vol. 11 p. XII ; Gl. E. 
Sarcofa^'us ; Ison. 
C. IV. pr. Sur le mètre voir Gr. L. VII 254, 10-15. 

4. Sur les Chérubim etc. en dehors des citations dans notre texte, 
on peut consulter : Vat. A. 

7. Sahaotli, Is. Or. VII 1, 7 ; Gl. E. Sabaoth. 

37 Pracclucns etc.. Ison ; Gl. P. ; Gl. E. Cluo. 

43. Tgrannus, Is. Or. X 3. 19 d'après Serv. Aen. VU 266; Gl. E. 

Tyrannus. 
49. Commnn/.s Gr. F. VII 267, 70; 298, 33; 521, 19. 
.51. Rictus, Gl. P. ; Gl. E. Ringor, Rictus. 
:,i. Indigeo avec abl. et gén. etc., d'après Serv. Bue. II 71. 

58 Ine?nptus, Vat. A. : cf. Schol. Bern. G. IV 133. 

59 \bbaccuc, Is. Or. VII 8, 14 ; de Or tu Patr. 24. 

72. Alléluia, Is. Or. VI 19, 19 ; Ambros. P.s. CVlll prol. 3; Hieron. 
Kpp. XXVI 3; Gl. E. s. v. 
96 Orsus, Verg. Acn. I 325 et Serv. ad loc. : Gl. 1-. Ordior. 
G. V. Metrum etc., (ir. L. VI 529, U (Cod. Bobbiensis). 

5. Hegia, Vat. A. et Vat. lî. 

l'i. Lychnus: luccrna, Gl. E. Lychnus. 
15. I^avus, Ison. 

18. Linlcoluin, Vat. A. : Gl. P. . 

19. Suggcro : subministro. Serv. Aen. 11 618 D,d'oû Gl. E. Ministro. 

Ebrius : madidus, Vat. A. 

19. Acu^a etc., voir Plin. S. U. XVI 81 ; Is. Or. XVII 7, 31. 

20. Même note dans Vat. A. ^ .., t^ 
26. Source dans Serv. Aen. 1 726 d'où Is. Or. XV 3, 4 ; cf. Gl. P. 

31. Bu bus, Gl. E. s. v. 

36. Pour la plupart aussi dans Vat. B. 

M. cr. Gl. E. Cohors. , 

52. Voir Verg. Aen. VI 23 et Serv. ; Serv. Aen. III U.) et \ 30b; LtI. c. 

Gnosius, (jHosia. 

53. Serv. Aen. XII 457 .' 

56. Veget. H 13; Gl. P. 

58. V. Schol. Bern. (.* 1 228. 

60. BubrumMare, Vat. A. : cf. Is. Or. XIII 17,2. 

m. Ainsi Gl. P. 

69. Aegyptiaca : Jiigra, Vat. A. 

80. lustitium etc., Varro L. L. VI 8 ; Gell. XX 1, 43 ; Is. Or. V 34, 1 , 
Fulg. p. 121, 7-9 Helm ; Gl. P. ; Pap., lusticium. 
82. P haros etc., G F P. 

92. Vat. A. K4^- f 

94. A tticus: flos, unde ? Cf. C. Gl. V 346, 52 ; .'). Confusion avec Attis . 



230 



C A TH EM E R I N ON V- VI 



CATHEMERINON VI-VII 



231 



97. Ninguii, Gr. L. II 504, 7, VII 510, 16. 
102. Alites ; cofurnices, Vat. A. 
108. Mystica : sécréta, Gl. E. Mysticiim. 
114. Calta, Yerg.Buc. II 50. 

117. Sur les baumes voir Plin. N. H. XIÎ lit et ss. ; Serv. (i. II 119- 
Is. Or. XVII 8, 14; Solin. 1 54, IM:.:.. T, ; Gl. P. , (il. H. Carpobalsa- 
mum, Xylobals amum. 

ÔT:(iî succus est confondu avec ^>-/. foramen, spccus; voir Gl. E. oir^. 

118. Barvm : pretiosum, cf. Ison. 

119. Folium etc., Vat. A. ; Is. Or. XVII 9,2. Notre texte mêle les 
deux vers de Juvénal VI 464 et 4^5, (461-2 Jahn,. 

125. Anima : spiritus. Non. Marc. 2:^2, 32; (;i. P. 

128. Vient de .Serv. -4 en. Vî 107, et 295 d'où M.V. in(;,2;Gl. P.Gl. E. 

130. Imhuo : rcsperyo, Vei};. Aen, VI 554. 

133. Marcent etc., Gl. P. : Gl. E. Marcet. 

136. Sulphur etc., Is. Or. XVI 1, 9; cf. Plin. .V. //. XXXV 177. 

142. Laquear etc., Serv. Aen. l 726 et VI 11 Z> doù Is. Or. XV 8 i; 
et XIX 12, 1 : Gl. E. Lacunar ; Gl. P. 

143. Fo/u,s, Non. Marc. 311, 2:^; Vat. A ; Gl. E. Fotus 
145. Is. Or. XV 13, l;;; Vat. A. 

145-6. Vat. A. ; cf. Ser\. Aen. I 74i D et III 516 D 

158. Cf. Vat. A. 

163. Continuo etc., Gl. E. s. v. 

C. VI. 7. Cf. GL P. 

13. Étymologie dans Serv. Aen. I 8;» d'où Is. Or. XIII il. 22; cf. 
Gl. E. Procella. 

18. Lethargus, Gl. E. s. v., Letharfîicus ; Pap., Letargus. 

Lethe, Serv. Aen. VI 705 et 714 ; Ison ; (il. 1>. ; Gl. E. Lethc. 
27. Feriaius etc., Gl. P. ; Vat. A ; Gl. E. s. v. 
21*. Liher: solutus, Verg. (;. III 194. 

:iO. Hapidus : lelox, Serv. Aen. I 59; Schol. Bern. (;. 1 92: Gl. E. 
llapidus. 

32. Opertus : occultus, Verg. (;. I 4()5 ; Gl. E. Uccultus. 

35. Aether etc., Serv. Aen. En général, vient de Serv. Aen. III 585 ; 
cf. Is. D. V. 82, Or. XI 11 5, 1. 

36. Iners : piger, Gl. E. Iners. 

40. Tennis : suhtilis, Gl. P. ; (il. E. Tenuis : cf. Schol. Bern (; I 9'> 

41. Sensa etc.. (il. P. ; Gl. E. Sensa ; cf. Non. Marc. 4315, 10-12. 

42. Dispar, Gl. E. s. v, Fatigat : lassât, Non. Marc. 304 1*^- Gl F 
Animo lassus. 

48. Ambages : duhietas, Gl. E. s. v. 

51. Vibrans : resplcndens, Gl. P. 

53. Atqui : sed, cf. Gl. E. Atqui. 

57. Pairiarcha : Joseph, Ison. 

62. Tyrannus : Pharao, Lson, Tyrannus : rex, Serv. Aen. Vil, 2m ; 
Is. Or. IX 3, 19; Vat. A. Apud Latinos etc.. cf. Gl. E. Tyrannus 

m. Perplexus : obscurus, Gl. P.; Ison. Perplexus : ligatus, (il E. 
Perplexus. 



t)8. Acervus : cellula, granaria, Verg. G. 1 158, 263? 
69. Tetrarcha etc., Gl. E. s. v. : Schol. Hor. Sat. 1 3, 12. 
72. \irga : sceptrum, Ison. 

75. Tuenda : videnda, Serv. Aen. Il 604 ; Gl. P. ; Non. Marc. 413, 36; 
Vat. A. ; Gl. E. Tueor. 
80. Nebula : ohscuritas, cf. Gl. E. Nebula. 
82. Caedes : passio, cf. Gl. P. 
84. Besignare : aperire, Gl. E. Resigno. 

86. Anceps, Gl. E. s. v. ; Non, Marc. 245, 20. Ambiceps, Paul. 19. 
Gladius : sermo Dei., cf. Vat. A. 
89. Quaesitor, Verg. Aen. VI 432 et Serv. ad loc; GL P.; Gl. E. 

Ouaesitor. 
91 Bctundil : mitigat, GL E. Ketundit ; Ter. //eauf. 936. 

98. Cf. Gl. E. Tribunal. 

Solium : sedcs regia, Serv. Aen. I 506 d'où Is. Or. XX 11, 10; Gl. E. 
Solium. Solium guasisolidum, Serv. et Is. loc. cit. 

l(!j. Tropaeum : Victoria, Gl. E. Tropaeum. 

107. Naves etc. Is. Or. XIII, 8, 5; GL E. Charybdis. 
Antichristus etc.. Ison. 

114. Bclaxare : diffundere, Verg. G. I, 89, 419. 

121. Sat est : sufjicit, Ter. Andr. 170 ; Gl. E. Sat, Sat est. 

124. Umbra : larva, Verg. Aen. VI 289; Serv. Aen. IV 654. 

127. Bos : liquor, Serv. Aen. VI 229. 

139. Pervicax, Don. Hec. 532; Gl. E. s. v. ; Ison. 

142. Maeandri : tortuositates, Gl. P. ; Serv. Aen. V 251 ; Paul. 136 ; 
Is. Or. Xlll 21, 23 : Gl. E. Maeandcr. 

146. Liquesco : evanesco, Ison ; Vat. A. 

149. Fatiscejis etc., Ison ; GL P. ; Gl. E. Fatiscit. 
C. VII 1. Nazai-enus, cf. Is. Or. VII 2, 26. 

3. Parco etc., Fest. 242 b 2 ; Gr. L. I 245 4 et 20; 247, 33 etc. ; Gl. P. ; 

GL E. Parco. 

5. Lito : sacrificio, Gl. E. Lito ; Serv. Aen. Il 119 D. 

6. Profecto : certc. Ter. Andr. 554 ; ^l. E. Profecto. 

9. Arvina : pinguedo, Paul. 20 ; Serv. Aen. VII 627 ; GL P. ; GL E. 
Arvina. Putris : liquefactus, Verg. G. 1392 ; cf. GL P. Crapula : indi- 
geries, Is. Or. XX 2, 9 ; GL P ; GL E. Crapula. Crapula : nausea, GL E. 

Crapula. 

10. Strangulare : suffocare, GL E. Strangulo; Pap., Strangulat. 
12. Degener etc., Verg. Aen. IV 13; Gl. E. Degener. Socordia etc., 

Fest. 293, Paul. 292 ; Ter. Andr. 206. 
1:L Lepos: facundia, cf. Gl. P. 
Jejuîiium : inecHum, cL GL E. Inedia. J. a quadam etc., Is. Or. VI 

19, 63 et XI 1,131. 

20. Sterto : obdormio. GL P. ; Gl. E. Sterto. 

22. Amico : exsilio. Verg. Aen. V 319; GL E. Emico. Tersa : emen- 
data. Gl. E. Tersus. 

27. Aridus : desertus. GL E. Aridus. Jephte etc., Vat. A; Ison. 

28. Segrex : separatus, Gl. E. Segrego. Segregare : a grege, Paul. 23 ; 



mtJé£ 



CATHEAIERINOX VII-VIII 



/ /IMS e (frege, Paul. 2:i, 80; Don. Jnrfr. 58 ; Gl. E. Egrej^ius. 
It». Frcrfuentia: multitudo, G\. E. I"reqiientia. 
30. Syrtvs, Sei v. Acn. X<»78 ; Is. Or. XIII IS. 6: Gl. E. Svrtcs. 

Peragram : pertnsirans. Gl. E. Pcra-m. 
40. Cf. Json. 

VI. Mctits: cihus, Sorv. Aen. III. ;;i ; (il. K. Victus. 
'i2. Pernox : periigil, Gl. H. Penx.x : cf. I>. Or. \ 21;;. 
53. (Jonfrctgosus : asper, il\. K, Confrago.sus. 
57. Viefus ; recurvus, ( il. E, \'ietus. 

s Seras ; tariius, (il. E. Seriis. 
63. âSeirtc : pîli, Is. T^r. XII 1, 2«i. 
r.:.. Oppidum : cii«7«s. Gl. K Oppidum. 

Hii. /'r:rr xhslus, (l\. E. Parvus. Locusia etc., (il. P.; Ison • 

1). 117 a. 

l'i. Defaecare: piirgan; Son. Marc. 454, l*:î : Iscii : (il. K. Defae- 
catum: Gl. P. 
7fî. Cf. Vat. A. 
.SO. Sudum etc., Gl. P.; Fest. 2tr, ; serv. Acn. VIII 520; Non. .Marc. 

lîi.r.. 

82. Pro-'" : manifrsfus, Ison : (il. P. : (il. F. Prodo. 
Sfî. Jnsolens ; siiperhtis. cf. Isoti. 
<SS. rw/^/o :/)a.s,sim, Schol. Bern. /iuc. \\ 2:>. 

W. h'ruf.'!.< : stultus, Ison : Gl. E. Brutus. }-isf{dium etc.. Gl. E. 2. 
Fastu.s ; cf. Scr\ . Acn. III 22);. 
93. Romphea etc., Is. Or. .Mil 1!. 21 ; Cîl. P. ; Papias, Homphea. 
m.Nugas etc.. Ison : (il. E. .\u|,-acitas, Xu^ax ; Gl. P. 

105. 7'harsus, (il. P. 

106. Pons : scala, cf. (il. P. ; Is. Or. XIX 2. U\. 
112. Urjia etc.. Vers;. A en. \'I 22 et 432. 

• 118. Impune etc., (il. E. s. v. 
12Î). Pwmïccs etc.. Ver^-. Aen. XII 587. 
IXi. Cens'jr : Juilex. (il. E. Censor. 
138. Strues : Jcri.sîV /s, (^I. E. Strues. 

142. Haurio : reoupinn, Serv. Acn. TV 35î» ; Ison ; (il. E. llaurio. 
14(i. Fremens : irascens, Ver^-. Aen. 1 21)ti; Ison. 
147. Mos etc., \ er^. Aen.l 33*> ; Gl. E. Mos est j^-estarc. 
151. P«//a/(/setc., Json ; Cil. E Pulla. Pullati: Serv. G'. III :i8 ; Is. 
Or. XIX 2S. 7. 

155. i^rovolvo : proicio, Veri:;. Aen. I HT.. 

156. Murex ctc , Serv. Aen. I\ 202 1) cl IX 011 ; Gl. E. Murex. Choa 
Vat. \.: ci. Schol. llor. C. IV 13, 13. 

165. Parcu.'i : avarus, (il. I>. ; cf. Pap., Parcus. 
175. Fcîifrix : adiutrix, Ison. 

184. Fmancipator: liberator. Ison ; Gl. E. Emancipe. 
2n,s. s-nh-r asper.Xai. A ; Ison : Gl. E. Asper. Scges : densifas, 
Serv. Acfi. 111 40, [), 

C. Vill pr. Sur le mètre voir (ir. L. VI 591, 8. 
2. Habeim, Gl. E. s. v. Étymologie, Is. D. V. 46. 



#T 



r« 



CxVTHEMERINON VIII-X 



233 



10. Adfectio syllabica^ cf. Don. Andr. 29. 

15. Imbuo : satio. Cil. E. Imbuo. 

24. Como : orno, Gl- E. Comit, Como. 

33. Reses : piger. Ison. 

34. Boo erreur pour beo? Ulp. Dig. L 1(i, 30 <■ naturaliter bona ex co 
dicuntur quod béant ■. Malus de. Gl. E. MiXi,-, Mêlas, Xiger ; Is. Or. 
IV 5, ... (^ucumis, Serv. .;. IV 122; (,r. F. Il 249, 17. 

43. i.appa.cï. Schol. Bern. G. III 38.'). Sudes: spinac, Ison ; cf. Verg. 
Aen. VII 524.' 

59. Craies etc., cf. Ison. 

(il). Grandior etc., cf. Gl. E Grandis. 
C. IX. Mètre, cf. Gr. L. VI 621, 1. 

1. Plcclrum etc., Cic. A'. D. Il 149; Uieron. de Sp. Sc^j. 35 ; Is. f)?\ 
XI 1, 51: Gl. E. Plectrum. Chorea etc.. Gl. E. s. v. ; Ison. Chorea : 
carmen ApoUinis. Verg:. Aen. VI 6'j^i .' 

3. Pango : cano, Ison ; Gl. E. Pango. 

4. Voir' Vat. A. 

5. Jnfula etc., Serv. Aen. X 5:î8 ; Is. Or. XIX 30, 'i ; cf. Cl. E.lnfula. 

6. Medullae etc., \'eri;. Aen. IV 06? 

9. Coniminus, i\r. L. VII 2i)7, 10. Comminus : prope. Ison; Cil. E. 
('omminus. 

11. ("lausula : /?nhs, cf. Gl. K. Clausula. 
14. Fossa : cat 'es. \ at. A. ; (il. P. 

16. Obnoxia : débita, cf. Cil. E. Obnoxius ; Ison (debitricia). 

18. Merseraf : demer.seraf, \erj4. Acn. VI 129. Tartar'us, étymolof.j:ie, 
Serv. Aen. VI 577 ; Plac. Ach. I 131 ; Is. Or. XIV 9, S ; cf. Gl. P. 

40. Extimus : extremus, (il. E. Extimus; Ison. 

43. Fphebus: imberbis, G\. E. Ephebus. 

51. i^fl/isciï etc., Serv. .le;». 1 123; Paul. 11; (il. P. : (il. E. Fatescit. 

53. Impos : impolers, Ison ; ci. Paul. \i}d.Impos: i7isanus,cf. Gl. E. 
Anin"!) impos. 

.')".. SuUlu.<i : porcinii:^, Gl. E. Suilla. Efferatus etc. Vat. A. 

58. (Jualu.< : cani.^truni, (il. E. Calathus. Étymolo^ae, Gl. E. Qua- 
si 11 us. 

79. Ferrugo: nigredoxf. Gl. E. Ferru^inus. Ferrugo : purpura 
Hispanica, Serx. G. 1 11)7 ; Is. Or. XIX 28, 0; Gl. P. ; cf. CA. E. Fer- 
rugo. 

81. Chaos etc., Varro L. L. V 19 et 20. 
C. X. I/additiou est probablement une pi-obatio pcnnae. 

2. Suciare ■.conjungere,\er'^. .le». IV 16; Vat. A. ; Gl. E. Sociatus. 
Duoelementa, Vat. A. 

9. Resoluta ; dissoluta,cï. Serv. G'. IV 225. 
14. Supi-emum : mors, Ver^. .le?i, VI 213 et surtout 735, XI 25. 
21. Generosus : pudicus, cf. Ison. 
. 26. (rrare adverbe. Serv. .le?i. VI 201. 
30. Recusare : dividoe, Verj;. Aen. VII 16 ? 

35. Spatiuin : tempus, Verg. Aen. IV 433. 

48. Cocinçlerium etc., Ison ; Gl. E. Cimeterium ; Euseb. E. H. 1X2. 



W 



l 



I 



.1 
1 1 



;li 



234 



CATflEMERINON X-XI 



Funus: sepuliura, cf. Gl. E. Funiis. Amhiius etc., Gl. E. Ambitio, 
Ambîtus. 

51. Sabaei etc.. Serv. G. l 57 et Aen. I 416 ; Is. Or. IX 2. \[K Etymo- 
logie, Serv. et Is. locc. citt., Gl. E. Sabaeorum. Voir aussi Pim, N, H. 
XII 52, et VI 154. 

iiâ. Sarcofagus etc., Is. Or. XV 11, (i et XVI 1. 15 ; Plin. N. //. 
XXXVI 131; Gl. E. lipï. 

66. Voir Ison. 

74. Ferculum, cf. C. MI 16 ; Gl. P. ; Gl. E. Ferculiim. 

lïj. Accinctus: prarpara fus, Serv.len. I 210etII 235; (il. E. Accingo. 
Humare : sepciire Ver^^. Aen. VI 161 ; Ison ; Gl. E. Humandus. 

76. Cf. note à vs. 38. 

82. Cf. Ison. 

\{)2. Lacerfi : musculi, Gl. E. Lacertus. 

105. Diaholus etc., Ison. 

!"«). Ankelus etc., cf. Gl. E. Anhelabundus, Anhelus. 

119. Pignora : filii, cf. Gl. E. Pignus, 

124. Meditor : imifor, Gl. E. Meditor. 

136. Eniymata etc. Is. Or. I 37, 2r; ; Gl. E. Aenig^ma. 

141. Caries etc.. Non. Marc. 21, 2i : Is. Or. XVII (5, 2S ; Ison : Gl. E. 
Caries. Ter me tes, Is. r^r. XII 5, 10 d'où Va t. A. 

154. Eleazarctc, Vat. A ; Ison. 

172. Arfor etc., Serv. Aen, VII lOÎ); Non. Marc. 52. 1 ^é : Is. Or. XIII 
3,0; Vat. A: Gl. E. Ador. 
C. XI. 1. Sol etc., Vat. A. 

5. Cf. Val. A. 

6. Festinus • citus, Vat. A. ; cf. Gl. E. Festinus. Festinus : vehx, 
Gl. E. Festinus. 

8. Sensim : paulatim, Vat. A. ; Gl. E. Sensim. Hecisa etc., Vat. A. 

11. Cradatim etc., Vat. A. Crcu/atim : iferiim, Vat. A. 

12. Voir Vat. A. : Gl. P. ; Ison. 

20. Callehas, Vat. A. Callere : i^{(ferc, Gl. K. Calleo. 
29. Annales etc.. Gl. E. Annalis. 

3i. \eniae etc., Ison; Gl. P. : Gl. F. \enia; Pap., Naeniae. 
35. .lera : statuae Verg. (;. 1 48U et Schol. Bern. Algidus: frigidu:^. 
Ison ; Gl. E. Algor. 

37. Perfidus : sine fîde. Is. Or. X 223; Gl. E. Perfidus ; Verg. 
Aen. X 231 ? 

3tJ. Mancipai-e etc., Ison; Gl. P. ;GI. E. Mancipat. Emancipo 
41. Tu lit : passus est, Gl. E. Fero. 

47. Catena : vinculum, Gl. E. Vinculum. 

48. Indo : immitto, Gl. E. Indo. 

54. Maturusiplenus. Ison; Verg. Aen. \13:! Faslidium : taedium^ 
Verg. Bue. IV 61. Fus tus : super bia Serv. .4 en. III 326. 

61. Vagitus : infantium vox, Serv. Aen, VI 126 ; Is. D. V. 607 ; Gl. E. 
Vagi tu s. 

62. Vernans : /lorens, Ison. 

64. Veternus : vetustas, Gl. E. Veternus; Gl. P.; Serv. G. I 124. 



I 



k 



CATHEMERINON XI-XII 



235 



leternus : hydrops, Serv. loc. cit. ; Don. Eun. 688; Fesl. 369. 

68. Nardus, Is. Or. XVII 9, 13. Nectar etc., Serv. Aen. I 433; Gl. E. 
Nectar. 

76. Myrica : genesla, Gl. P. ; cf. Gl. E. Genesta: St. et S.A., H. D. 
Gl. IV 542, 44. 

83. Excors : stultus, cf. Ison ; Excors sine corde, Gl. E. Excors. 

83. Intenti etc.. Ison ; Gl. P. 

89. Voir Ison et Gl. P. 

97. Latebra : latibulum, Gl. E. Latebra. 

103. Irritus ; immanis Verg. Aen. Il 459 ; Gl. E. Irritus. 

109. Praeminens : excelsus. Vat. A. 

C. XII 5. Stella (Canicula], Serv. Aen. X 273 cf. III 141. 

13. Voir Vat. A. 

15. Obire : occidere, Vat. A. Nolint, etc., Vat. A. 

16. Même note dans Vat. A. 

17. Hoc etc., Vat. A. 

20. Obumbrat : obtenebrat, Yat. A. ; Verg. Bue. I 48. Obductam etc. 

cf. Ison. 

21. Cometa etc., Serv. G. I 458; Comm. Lucan. I 529 ; Is. A. R. XVI, 

12-14; Vat. A. 

22. ^■^?^ : traho, Gl. E. i:ûpo> ; Ison ; Gl. P. 

25. Sinus : recessus, Verg. Aen. I 243. Sinus : receptaculum; Gl. E. 
Sinus ; Is. D. V. 530. 

26. lanuam etc.. Vat. A. ; cf. Gî. E. lanua. 
36, Oui lux etc., Vat. A. 

40. Chaos etc., Vat. A. et Ison; Gl. E. Chaos ; Gl. P.; Is. D. V. 29. 

50. lesse insulae sacrificium Is. Or. VII 62, 6. 

52. Vat. A. 

55. Sulcus etc., Vat. A. 

58. Imminens etc. Verg. Aen. I, 419 ; Vat. A. 

59. Summissus : iîiclinatus, Vat. A. 

m. Indoles etc., Vat. A. ; cf. H. 697, P. II 493. 
71. Sabaei etc., voir C X 51. Cf. Is. Or. XVII 8, 4. 
78. Bethléem : Efrata cL Is. Or. XV 1, 23. 
84. Vat. A. 

89. Vat. A ad 90. 

90. Dia : divina, Serv. Aen. V45 d'où Is. D. V. 168. Dius: generosus, 
Serv. Aen. XI, 657. Dius : caelestis, Gl. P. 

94. Vat. A. 

99. Satelles etc., Vat. A. ; Serv. Aen. XII 7. 
102. Vat. A. 

106. Puerperarum. Vat. A. ; Gl. E. Puerpera. 
116. Pugio etc., Vat. A. 
120. Vomit etc. cf. Vat. A egcrit). 
131. Passio Christi etc., Vat. A. 
139. Or baba t etc., Vat. A. Nurus etc. Gl. E. s. v. 
141. P/iarao etc., Is. Or. VII 6, 43; Hieron. in^^ec/i. Vol. VI 341 E; 
Vat. A. 



\{ 



il 



230 



CATIIEME BINON XU. 



APOTHEOSIS 



II" 



144. JiOî/sfs etc., Va t. A. 

145. Caverc, cavi etc. \'at. A. 

147. Alii etc., Vat. A. 

148. Tollere : nutrirc, \ ai. A; Gl. E. l'oUo. 
150. Pie etc., Vat. A. 

159. Moyses etc., Val. A. 
161. Allciforizat etc., Vat. A. 
I(i3. Saucius : vulneratus, \al. A. 

169. Amelech etc., \'. A. Aamn etc., Is. (h\ VII 6. 47. T'r û/'^'-^ Is. 
(Jr. XVI 1. 9. Cf. Hicron. in (lenes. 11. 

174. Dispendium : ilamniDn. (il. E. Dispendium. Pericula etc., 
Val. A. 

175. luifcra : Terra Reproinissianis. Val. A. 
178. Alrcus etc.. Vat, A. 

liS't. Finc/ere : adumhrarc, \ al. A. 
IKS. Pri.'if hius : antiquus, Vat. A. 

189. Epkrcm, I lieron. tom. IIl 3t><i 1) etliSSB ; Is. toni.V 55^^; Vat. A.; 
(il. E. Ephreni. 

190. Mariasse, Val. A ; cf. Is. Or. \\\ 0, 7:)ct 7, 2u : Hieron. tom. III 
31)8 B. 

\\yS. Degencr : ijpiohilîs, \'ei-. Acu. IV l;i; Is. O/-. X 73: GI. E. 
Degener ; Vat. A; vid. Indiccm. Dc;icncr : parentum. Val. A. 
202. /wf/tYi, lîom'i, lirdvcid, Val. A. 



APOTHEOSIS. — I 'rooem. 

5. Refro etc.. (il. I . ; (il. P. : Lson. 

7. Edere : < •., cl. Gl. E. Editiis. 

\\. Charismii etc., (il. E. s. v. ; Ison ; Is, Or. X 154. Promplus 
IKirdtus, (il. E. s. voce. 

Praef. l. Secfa etc., (il. E. s. v. ; Don. Eun. 2f>2, Phorm. 86. 

7. Competa: loca etc., Serv. G. Il 382; Is. Or, XV 2, 15 et Ki, 12; 
Gl. E. Compitum. 

9. Divortia sinit etc., Serv. Aen. IX 377 I) ; Is. Or. XV Hî, 11 et f). 
V. 147; (il. P.; (il. E. Divortiuni. Separ te, (il. E. iJivortiuni. 

18. Prurio: scalpo, GI. E. Prurio. 

19. Poil ère : crescerey GI. E. Polleo. 

25. Si/cophcuifd : caluniniator. (il. 1'. Sycophanta ; Gl. P. ; Isoii. 
Strophacic, îi!. E. s. v. ; Uieron. Matth. XXI, 11-12. 

26. VersipeUi.< etc., Gl. E. s. v. : X.m. Marc. :i8, 5 ; Is. Or. X 278. 
Chamaelon, Plin. N. //. XXVIII 113 d'où Is. Or. XII 2, 18 et Solin. 
131, 19-20. Parandus, Solin. 13'i, 15; Plin. N. H. VIII 123-12i 
(Tarandus). 

30. Sophifificiis : caUidits, (il. K. Sophistica. 
45. Intcrscril etc., Vat. A. ; ison ; Gl. P. : Gl. E. Interpolât. 
4(5. ilemu /an" etc., (jl. P.; Ison; Gl. E. Aemulo, Aemulus ; Serv. 
Aen. VI 173; Is. Or. X 7. 



APOTHEOSIS 



237 



V . 



48. Colonus : Deus, Ison. Étymologie,Gl.E. Colonus; Greg. Dial. 1 1 ; 
Is. Or. X 57. 

49. Fibra : radix, Ison. 

r,3,. Vcntilahrum, Gl. E. s. v. ; Is. Or. XX 14, 10. 

,')5. Refert : prodest, Ison ; Gl. P. 

(Texte). 

1. Contra etc. Gl. P. Haereses etc., Is. Or. VllI 5. Patripassiani, 

Is. Or. VIII. 5, 41. 

14. Immejisum etc., !son : (il. P. 

0?-e etc.. cf. Ison. 

19. Promptus : manifestus. Gl. E. Promptus. 

43. Cf. Gl. P. 

52. Ohjectus : opjiosiius, (il. E. Obicio, Objectas. 
61. Hic et haec stirps, (ir. L. Il 169, 17 et 322, 13 ; III 361, 1. 
()2. Luxuriaet luxuries, Serv. (r. I 112. 
()5. Impete : impetu, Ison ; Gl. P. 
123. Edere : geuerare, (il. E. Editas. Edo. 

125. CassiiS : privaius, Serv. Aen. Il 85, et. XI 104. Cassus : frau- 
datiis, Gl. E. Cassus. 
12(). Socorse. g. Paul. 21»2, 5. 

129. A (je. (il. E. s. V. ; Paul. 23. 

130. Inspdl tari etc., Ison: Gl. P. 
133. (il. a. ap. Dr. 

\M. Malleoii, Fest. :i22. Paul. 323; Is. Or. XVII 5, 22. Nacfae 
Naplae), (il. E. Napta ; (ir. L. IV 22, 22. Creinium, Gl. E. s. v. ; 
A. L. L. VIII 192 et 448; IX 382. 

143. Sarahara etc.,GI. E. s. v. ; Vat. A. 

144. Teïutis : subtilis, Verg. G. I 397; Gl. E. Tenuis. 

148. Samhucus etc., Is. Or. XVII 7, 59. Cithara etc. cf. Fest. 32o. 

177. Cff. Ison et Mar. ap. Dr. 

178. L'en-tète, Iscn ; Pro/Vaj us, étymologie Gl. E. s. v. ; Is. D. V. 
423 ; Apul. de Deo Socr. 3. Voir Arcv. 

186. Ecquis etc. cf. Ison. 

187. Caes/îes etc., Ison. CIT. Serv.etPhilarg. (;.I68; Fest. 45; Gl.E.s.v. 
195. Anuhis etc., Ison; Gl. P. : J/crcurius etc., Ison; cf. Serv. 

Aen. VIII 698 d'où M. V. Il ^)OetIII 7,4. 

199. Mola etc., Ison : cff. Paul. 3; Serv. Aen. IV 517 et D. 

200. Plato, étymologie, Ison. Voir Pap. s. v. 

201 Ilircosus: fetidus, (il. E. Hircosus, Schol. Pers. III 77; Is. 
Or, X147. Hircosus: sordidus cf. Schol. Pers. l. c Cynicus etc., 
Ison ; Vat. A ; Gl. E. Cynici ; Is. Or. VIII, 6, 14. 

202. iVerri : syLlogismi, (il. P. 

203. Laharyntkus : error, Plin, X //. XXXVI 85-86 ; Serv. Aen. V 
588 : Is. Or. XV 2, 36 ; Gl. P. Lab. etc., quasi laborintus, Ison. 

205. Aesculapius etc., Ison; Paul 110; Gl. P. CUnicus, GI. E. s. v. 
209. Voir M. V. III prooem. 

211. Vaga sidéra etc., Ison Planetas etc., Serv. G. 1337; Is. Or, 
III 67, 1 et XIX 24, 17 et aussi N. R, XXII 1 ; Gl. E. Planeta. 



I ••■ 



•■ii^lMi-J 



APOTIIEOSIS 



Errorem facientes cf. Mart. Cap. VIII 850 ; Ison. 
212. Quadrupcs etc., Ison. 

215. IVuma etc., Ison. 

216. Semiferus etc., Gl. E. s. v. : Verg-. .4en. VIII 267. 
221. Lacunae etc., Ison ; Gl. E. Lacuna; Verg. G. III 365. 

223. Ahîurare: denegare, Ison ; Gl. E. Abiuro ; Serv. Aen. VIII 2G3 ; 
Is. Or. V 26,21. 

225. Romulidae, voir Gr. T.. II 61, 11. 

226. Summa etc., Vat. A. 

219. Perquam : valde, Gl. E. Perquam ; Gl. P. : Ison. Futilis etc., 
Gl. E. Futtilis ; Paul. 89 ; Serv. Avu. XI 337 ; Plac. Th. VIII 297 ; Don. 
Andr, 609 et Phorm. IW ; Is. Or. X 110 ; M. V. Ul 2,5. 

292. Deucalion etc., Gl. E. s. v. ; Ison. 

21*). Barda etc., Paul. 34; Non. Marc. 10, 3 : Ison; Gl. P. ; Gl. E, 
Bardus. 

298. Cornix etc., Xerg. Bue. I 18. Saga etc., Fest. 321 ; Paul. 320; 
Gl. E. Sagax. 

:%1. Retego : dénuda, Serx. Aen. ï ;156 ; Gl. P. ; Gl. E. Retego. 

306. Ora etc., (il. P. ; Ison. 

315. Genealogus etc., Gl. P. ; Ison. 

325. Fluxerat etc., Gl. E. Fluo ; Vergr. Aen. II 169 et Serv. I). 

326. Fingo: orno, et. Gl. E. Fingo. Moyses etc., voir Exod. XXXII 1-3. 
332. Praestringit. Gl. F. s. v. 

'333. Voir Ison. 

338. Frindosus : frtigifer. Ison. 

340. Oleaster, Gl. F. s. v. 

;i56. P ingère : figurare, Gl. P. Sulcus : lit fera, Ison. 

;J61. Pharii : Aeggptii, Ison. Pharo.s etc.. Ison. 

379. Pango etc.. (il. F. s. v. 

381, Tripictis, etc.. Ison ; Gl. P. 

387. Ah arcano, \ei^. Aen., IV, 122? Vomere : profîuere, Ison; Gl. 
P. Haustus : alitus, Verg., Aen. IV, 220 et Ser \. 

388. Quicquid etc., Ison. Chelae etc., Gl. E. s. v. ; Serv. (;. 1 33. 7V.s- 
tiido etc., Serv. (;. IV, 4r,3 d'où Is. Or. ill 21, S. 

389. Calamits : fisfula, Serv. Bue, 132. 

390. Aemula etc., Ison ; (il. E. Aemulus. 

392. Mutus : irrafiunahîlis, voir (il. E. Muta bestia. 

400. Encr;/inia etc.. Gl. P. ; Ison.; Pap., Energia, Energumini. 

404. Toi etc., Vat. A. 

407. Spirae etc., Serv. Aen. II 217 ; Gl. P. ; Ison ; Gl. E. Spira. 

408. Voir Marc. V 2-17 et Luc. VIll 27-:i3. 

412. Cyllenius etc.. Gl. P. ; Ison ; Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. VlIl 138 1), 
et 139. 

414. Huit etc.. Gl. P.; Ison ; Gl. E. Ruo. Efferus : crudelis, Serv. 
Aen. VIII 484; Gl. E. Efferus. 

423. Vat. A. 

425. Ve,s7)cT : oceidens cf. Is. Or. V 31, 5. Boseus : rubicundus. Is. 
Or. XVU 9, 17. Indiens: in India positus, (il. E. Indiens. 






APOTIIEOSIS 



239 



426. Scythia etc., (il. E. s. v. ; Serv. G. III 349. 

427. Hyrcania etc., Serv. Aen. IV 367 et VII 605; Is. Or. XIV 3, 33. 
(il. E. Hyrcanae tigres. 

129. Caucasus mons etc., Serv. (r. II 440 et Aen. IV 367 ; Solin, 192, 
13-193, 14 ; Is. Or. XIV 8, 2 et XVII 8, 8. Rhodope etc., Serv. G. IV 
459: Ison. Hehrus etc., Verg. Aen. XII 331. 

430. Mansuescere : mansuetus factus esse^ G). E. Mansuesco. 

438. Cette dérivation dans Ison. Sortes etc., Verg. Aen. IV 346. 

439. Non spumat, cf. Ison. Cortina : mensa AjwUinis, Cil. E. Cor- 
tina ; Serv. Aen. lll 92; M. V. III 8, 5 ; Plac. Th. I 509. Tripoda, Gl. 
F s. V. ; Is. Or. XX H, 12. Sed ponitur etc., voir Serv. Aen. III 360. 

411. Dodona etc., Serv. G. 1 149. Dodona silva, Ison ; Gl. P. 
413. Hammon etc., Serv. .Xen. IV 196 et D ; Plac. Th. III 476 ; M. V. 
1 121 ; II 80; 111 3,9. 
Vi7. Aeneadae etc., Ison ; Gl. P. ; Serv. Aen. 1 157. 
1")!. Ore etc., cf. Ison. 

lôil. Pollux : domitor equorum, Ison; Serv. (i. III 89. 
4()0. Hécate: Proserpina. Serv. Aen. IV (309. 
163. Torta etc., Gl. E. Torques; Non. Marc. 413, 23. 

472. Cymbia etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. 111 66 et V 267 ; Plac. Th. 
VI 212; Macr. V 21, 9; Ison ; Gl. P. ; Is. Or. XX 5, 1. Cymha etc., Gl. 
E. s. V. 

473. Verbeyia etc., Serv. Aen. XII 120. 

475. Persephone etc., cf. Ison ; voir aussi Serv. Aen. IV 609. 

477. Murmur etc., Schol. Pers. II 6? Thessala: magica, Ison; Gl. P. 

481. Paiera etc., Verg. G. II 192. 

484. Incertum etc., Verg. Aen. U 224 et Serv. 

490. Minitans etc., Ver^. Aen. I 192 et Serv. Exsertus etc., Gl. P. 
Gl. E. Exsere, Exserit, Exsertus ; Is. Or. X 82; Verg. Aen. XII 762, 

494. Susurri etc., Lucan. V 104-105 .' Zoroaster etc., Ison; Gl. P. 
Is. Or. V2D,7; V1II9, 1 ; IX 2, 43. 

499. Antestare etc., Gl. F. Ante starc, Antestator, Antestatus, 
Antistant ; Is. Or. Vil 12, 16. 

501. Dominus etc., Vat. A. 

505. Sabbata : requies, Is. Or. VI 18, 17; Gl. P. 

508. Tarpeius etc., cf. Schol. Juvenal. VI 47. 

509. Miseranda : dotenda, Verg. Aen. XI 593. 
512. Qjii dictvs etc., voir Hieron. Dan. \IU 5. 
519. Affabre etc., (il. E. s. v. 

523. Fornix : domus arcuala. Serv. Aen. VI 631 ; Is. Or. X 111 et D. 
V. 263; Gl. E. Fornicatio, Fornix. 

524. Sonoi'us : sonans, Verg. Aen. XII 139 et « quidam » Serv. Aen. 
I53D. 

527. Petere: appetere, Gl. E. Peto ; Verg. Aen. III 12t). 

528. Vexantes : affîiqentes. Verg. Bue. VI 76. Esto etc., Gl. E. Sum; 
Gl. P. ; Ison. 

531. Susjyendo : sustento, cf. Verg. Bue. II 66. 
544. Cf. Verg. Aen. VI 569. 



'Il 



'V 



240 



APOTlïEOSIS 






552. Cf. Ison : Cil. P, 

555. Cf. Gi. P. 

558. Solterh'a : indusfria. (11. E. Sollers. 

566. Tener : suhtilis, (11. E. l'cncr. 

567. Voir Ison ; (il. P. 

576. hianis : vacuus, (il. R. inanis. 

586. Concretusetc.y Serv. (i. III '3&); (il. P. : Non. 

588. Sobrius etc., (il. E. s. v. , : 

594. Fasius etc., Ison ; (il. E. l-astus el fasti, I-'astus ; (il. P. ; Ison ; 
Serv. -4 en. III 326. 

602. Ad fore etc., (il. K. Adsiim: Ver^- -If/i. II 182. 

(j03. Sponso : pacto. Serv. Aen. X 79; Plac. Th. Ill 172: fs. Or. 1\ 
7, 3 ss. : Non. 'i39, 8 ; Ison. 

606. Voir Matth. 1 23. 

609. Étymoloirie, (il. P. ; Ison ; Is. (tr. XVI 25, 'i. 

612. Aurtjrd : oricus, Sorv. Aen. \'lll rKS«l D; Ison. lV/-('(/arn", voir 
Fest. 372a, 25 doii Is. Or. Xll 1,.V>. linctra, (il. P.: Ison; Is. Or. XX 
2. 43. 

618. Au;/ucs etc., Serv. (i. 1 205. 

619. Sui lateris etc., Ison.; (il. ï*. Mancus : fruncalus. Ison. 

620. Infractis etc., Serv. Aen. Vil :i:î2. cl. .Xll 1. Miii/irc \'cr^. Aen. 
IV 490? 

621. Capricornus etc., Cil. E. s. v.: (il. P.; Ison. 

622. Hydrius etc., Ison ; (il. P. ; Is. Or. XX (1, 'i. Saijitfa etc.. Ison ; 
Gl. P. 

624. .4m«/ore.s etc., Serv. et Schol. Bern. (i. 1 2'jti ; M. V. Il 59; 
Ison; (il. P. 

626. Luridus:pa[lûfus Paul. 120, 150; Is. Or. X ii>3 ; (il. E. Luri- 
.dus. Luridus : plumheus, (il. P. ; Ison. 

&2H. (ilaucus : i'iru/j.s, (il. E. (ilancus. (ilaucus: caeruleus, Serv. 

(;. iii8:m). 

635. Cumulo: nomino. Verj?. Aen. VISS.'i ' f'umul(»: honora, (il. E. 
Cumulo. 

(>43. Crepundia etc., Gl. E. s. v. ; Index. 

64a ToUo : aiifero, Non. Marc. 122 ; cf. Serv. Aen. Vlll i:i9. 

(>59. Facesso etc.. (il. E. s. v. ; Paul. ;S6 ; Serv. Aen. IV 2^)5 et IX 
44 D : Non. Marc. ;;ii«i; Gr. L. IV 5:/», 25. 

6(J9. Discrefus : .-^eparatus, Ison; (il. E. Discerno, Discretus. 

675. nteril : /Ùari7, (il. P. Levi et livi etc., (ir. L. Il 529, 18. 

678. Lligo: locus palustris, Serv. (;. II 18'i d où Is. Or.W 13, 14. 
Uligo : limus, (il. E. Ulif^o; Ison ; (il. P. ; Is. Or. XVI 1, 5. 

680. Voir Hieron. in Matth. I 10. 28. 

682. Lacus : natatarium. voir Johann. LX 7. 

iM. Lent us : viscidus, Serv. et Schol. Bern. O. 111 281. Lentus : 
adhaerejis, Ison. Lentus tnultos sensiis etc., Serv. Aen. 11131,384; 
VI 137; is. Or. XVII 7, 51 ; (il. E. Eentus. 

702. Pur (jamenta etc., Ison ; (il. P. 

710. Mercalus etc., Is. Or. V 25, 35 et XV 2. 45. 



i 



APOTHEOSIS 



241 



713. Conturhernalcs etc., Veg-et. Il 8 et 13. 

717. .im/;ec/o : circumedo Paul. 4 et 5 ; Serv. ^en. III 257; Gl. E. 
Anibedo, Ambesus. 

725. Rudis : virga, Schol. .\cr. Fpp. I 1, 12. Rudis novus,]. c. ; 
(il. E. 1 Rudis. Ruder, Is. Or. XVI i, 8; XIX 10, 27; Vitr. Vil 1, 1. 

721K Voir Ison et (il. P. 728. 

739. Bisscx, (il. P. Appositij Vat. A. 

740. Procul etc., (il. E. s. v. ; Serv. Aen. VI 10; cf. 111 13. 
715. Tartarus etc., cf. C. IX 18 b. 

717. Charijfydis tocus etc., Serv. Aen. III 420; Is. Or. XIII 8,5. 

749. Superi : hommes rici, Ison ; cf. Ver^. Aen. II 91. Taenarus, 
Serv. G'. IV 1«><); cf. Plac. Th. 1 9(3. Trenara tristia cf. (il. E. Thre- 
nium ; Ison: Is. Or. 1 39, 19; VI 19, 18. 

751. Sur Phlegethon. cf. Gl. P. Cath. Ill 199; Serv. .4en. VI 265; 
(il. E. Phle-cthôn. 

759. Nid or : fetor etc., Gl. E. Nidor; Ison ; G\. P. 

764. Ulva: herf)a palustris, CA. E. Mua ; Gl. P. ; Ison ; Serv. Aen. 

II 130, et V! 116; Is. Or. XVII 9, 100; Index. 

765. \e7ia madida etc., Ison ; (il. P. 

7()7. Awri7»s etc., Serv. (;. 1 3i\S; Schol Hor. Od. 1 12, 11; cf. Ison. 

771. Ahdo: ahscondoj Gl. E. Abdo; Ison ; Cil. P. 

773. Capta : super ata, Ison ; Verg. Aen. 1 673. 

776. Pudescit etc., (il. E. Pudcns. 

779. Voir S. Aug. lih. de Haeres. LV (tom. Vlll 1913); cf. Epp. 

187, 4. 
1H2. DisscrI af or : disjnitator, CA. E. Dissertator ; Gl. P. Quidam 

etc. cf. (il. P. ; Ison. 
785. Polus .\ustratis etc., Ison ; Gl. P. 
787. Omnis etc., (il. P. 783-84. 
797. Similis etc., Ison ; Gl. P. 

813. Epipata etc., erreur pour epibata. Prohatio pennae. 
826. Manichaei etc., Is. Vol. Ill p. 522. 
8:31. Moderamen : mensura, Gl. E. Modus. Animae etc., voir Serv. 

Aen. VI 724. 
839. Exalatns: exalitu emissus, cf. Ison ; Gl. E. Exhalo. 
845. Bomhus: sonus, (il. E. Bombus; (il. P.; Ison. 
857. Colligo: aierto, Ison ; (il. E. Collig^o. 
S59. Compono : forma, Verj^. Aen. VII 6? 
8ti0. Vola : medietas palmae etc.. Ison ; (il. P. ; Serv. G. II 88et Aen. 

III 233; Is. Or. XII 7, 4 et XVII 7, 67 ; Paul. 370. Palma etc., Is. Or. 
XI 1, 69. 

869. Rudis : novus, supra 725. 

891. Tahifluus etc., Ison; Gl. P. 

896. Admitta : recipio, (il. E. Admissum. 

907. Deque vcl denique, C. (il. V 551, 29. \oluiahrum etc., Gl. E. 
s. V. ;Serv. (i. lll 111; Is. Or. XVII, 5. 

909. Simplex : purus, Verg. Aen. VI 747? Caro eiiiin, Serv. Aen, 
VI 721. 

16 



1/ 



I I 

I » 

{ 

♦ 



242 



APOTHEOSIS 



912. Inficio: corrumpo, (A. E. 2 Infectus; Verg. Aen. X 720 et G. 
II 128. Cf. Gl. E. 1 Infectus ; (il. P. ; Ison. 

913. Ingenitus, etc., Gl. E. s. y. 

917. Sanguis: semen, Ison. 

918. Latens : secretus, Gl. E. Latons. 
920. Adscit etc., Prise. II 510, 11. 

932. Crux a cruciando. Is. Or. V 27, '33-'M. (kner etc. Ter. Andï\ 
786; Gl. P. ; Gl. E. In crucem. 

938. Quia etc., Gl. P. 

939. En-tête, Gl. P. 

953. Gl. E. Operae pretiiim. 
958. Ison;Gl. P. ;Is. D. T. 21(1. 
963. Fingo : simu7o, Gl. E. Fingo. 

976. Mendum etc., Ison ; Gl. P. ; Is. D. \ . :^il ; Gl. K. Menda. 

977. Lubricus: lahîlis, Gl. E. Lubriciis ; cf. Scrv. Acn. V S'i. Lubri- 
cus : deceptor, Gl. E. Lubricus ; cf. Scrv. Acn. 1. c. et XI 716. 

979. Obmutesce de Cl. P. 

983. Sex etc.. Ison : GL P. 

984. Sanguinis etc., Verg. Aeii. I\ 2:i0 cl. Scrv . D ; Ver^^ Aen. V 45, 

VI 500. 

985. Stemma etc., Gl. E. s. v. ; Juvenal. \ 111 l cl schol. 
985. Filins: or do. cf. Ison. 

WI. lubilaeum. Is. A'. /^ VII 'i et Or. V 37. :î. GcHcra/iones, voir 
Matth. 1 17. Annus: iubilaeum, Ison; Gl. P. 

988. Sic etc., Gl. P.; Ison. 

990. Quia iiondum etc., Ison; GL P. 

994. Sabbata : requies, Is. Or. V 30, 10 et VI IS, 17 ; Gl. P. ; Ison; 
GL E. Sabbatum ; Eucher. Itistr. p. 155. 5. Propterea etc., Ison; 

GL P. 

mî. Bis ternaeic. Ison. Noxa: culpa. G\. V.. Noxa. Aefates. .\ug-. 

C. D. XXII 30, 5; Is. Or. V 28, 5. 
1000 David quia etc., Matth. IX 17. 

1001. Revoluto etc., GL E. Revolvo ; Verg. Aen. II 101. 

1002. Ago : narra, GL E. .\?o: Non. Marc. 243, 15; Don. Ir/. .53. 
Séries: ordo, Gl. E. Séries; Vei>;. Aen. 1 t/i3et Serv. 

1006. Voir Matth. I 1-17 et Luc. III 23-^i8. 

1021. Horrere : despicere. Ver-, f;. II 408, Aen. Xlf^tL Horrere : 
timerCy Verg. Aen. XI 6:i6. 

1024. Vas : corpus, GL P. 

1035. Quorsum, Gl. E. s. v.; cf. Gl. E. Horsum ; Ter. Eiin. 219. 

1038. Decrerat etc., Gl. P.; Plant. Cure. 7ai {decrero. 

1046. Ad meam utilitatem, d. Ison. 

1050. Phantasma : imago fatsa, ci. Gl. E. Phantasma. Phasma : 
phantasma. Is. D. V. 216. 

1054. Prodo : manifesto, Ison; cf. Gl.E. Prodo et Verg. Aen. II 127. 

1070. Instauratio : resurrectio i\\. E. Instaure; Serv. Aen. II 669. 



HAMARTIGENIA 



243 



HAMARTIGENIA 



Titre, de orig. pecc. Gi. P. 

itjLapxîa peCCatum, (il. E. a;j.xpT{a 

PraeL 7. Ridens etc., GL E. s. v. ; Paul. 33; Non. Marc. .53, 13; cL 
Serv. Aen. IV 57 et VI 39; (lell. XVI 6, 9 ; Macr. VI 9, 2 ; Is. Or. XII 
1. \). Bidens : biennis, Serv. locc. citt. ; Macr. VI 9, 7 ; CîeU. XVI 6, 
13; (il. E. s. V.; Non. Marc. 1. c, 

9. Sur Gain et Abel, voir Is. in (,ene!<. VI 2. 

H. Gain etc., Ison. 

24. Exsors: extra sortem, (il. E. Exsors ; Is. Or. X 84. ; Pap. s. v. 

25. Priscus : antiquus, GL E. Priscus ; Verg. .\en. Vil 710. 

36. Sur les haereses et liaeresiarchi, voir Is. Or. VIII 5, 1-70, et 
vol. III, p. 522. 

vi8. Contamijiatus: pollutus, (il. E. Polluo. 

57. Mens etc., cf. Is. D. R. XVII 49. 

llani. Text. Divortium : sejmratio uxoris, (il. E. Divortium ; Is. 
/;. V. 147. 

125. I*h7'enesis etc., (il. E. s. v. ; Phreneticus. Alens : çpv (ij. E. 
Mens et fpv. Frendere etc., (il. K. Frendo ; Is. D. \. 226. 

13.5. Cérastes etc., (il. L. s. v. ; Ison ; Is. Or. XII 4, 18. 

113. ÎKembrot/i etc., Ison ; (il. P. ; Is. Or. XVI, 4. 

2li3. Cicuta etc., Gl. E. s. v. ; is. Or. XVII 9, 7. 

23'i. Daphnis : croceus flos, Serv. Ae/j. II 513 D ; III 91 D et III 63; 
M. V. 1116 et 117; II 187; Ison. 

212. Repagula etc., (il. E. s. v. ; Gl. P. 

2,57. Quia crescit etc., Ison. 

260. Le7ioetc., (il. E. s. v. Is. Or. X 161. Lena de, Is. Or. X 63; 
Lena et Le;io, (ir. L. 1 39, 15 et 545, 5. 

270. Ziacaeetc, (il. E. Baca ; (il. P. ; Ison. 

271. Conckae etc., GL P. ; Ison ; Is. Or. XVI 10, 1; Solin. 2C)0, 12. 
2TL Plasma etc., Gl. E. s. v. ; GL P. 

liss. Seres etc., GL E. s.v. ; Serv. (i. II 121;GLP.; Is. Or. XIX 27, .5. 

289. Olitiîinc etc., GL P. ; Ducange Clintenna. 

298. Quinque sensus, Is. Or. XI 1,18-24. 

304. Pro dolor, GL E. s. vv.; (^r. L. IV 562, 25. 

310. Thcatrum etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. V 288; Gr. L. IV 201, 
21 ; Is. Or. 2, 34 ; XVIII 42, 1. O£o)pw : video, Gl. E. e^.opw. 

316. Lyrica etc., Is. Or. VIII 7, 4 et III 22, 8; Gl. E. Lyricus poeta. 

318. Patulus etc., Serv. Bue. 1 1 d'où Is. D. V. 434; Pap., Patulum. 

322. Ganeo etc., Ison; Gl. P. ; GL E. s. v. ; Landgraf dans A L L IX 
379. 

361. Circenses etc., Gl. E. Circensis, Circus; Serv. Aen. VIII 636; 
Is. Or. XV 2, 33; XVIII 27, 1-3 et 28, 1-2. 



il 



' 1 



244 



IIAMARTIGENIA 






I ^ 



:;;"%'.. Palaestracic, Ison ; 01. P.; CA, F., s. v. : Serv. (l. \\ 'ù\\ et 
Aen, ViM2; Is. Or. XVlll 2\, 1. i mo/u ur/mc. Serv. (i I .. 

3t>7. Schoenohates : funambulus, (il. E. Schoenobates ; Gl. i*. ; 
Ison. Ktymologie. (il. P. ; Ison. 

: 108. Prosct'M m etc., !son ; (il. P.; (il. E. s. v. ; Serv. (;. II ::SI ; 
(ir. L. VU 104, 10. 

371. Spectacula,(i\. \\. Spcctajiilum : Is. Or. W'iil Ki. 1. Ludicra, 
iV ' Spectaculiun; is. l. c. 

»i^t>. /^ernicifs : mors, (il. K. Pernîcics ; (il. P. Pernicitas : veto- 
citas, Gl. E- Pernicitas ; Is. Or. X 212: Serv. Acn. iV ISO et XI 718. 

m*. Superstitio, Gic. V. D. 1172: Is. Or. VI 11 :i, f>-7, X 2i'i ; .Serv. 
.icH. Vill 187. 

3i»7. Pertracto etc. Seelmann Auspr. d. Lat. pp. (V)-tii. 

4"^2. Bacuium etc., Ison; (ii. P.; Pa|). Glaua. 

ko. Oymnosophista. (il. E. s. v. ; (il. P. : Non: ts. Or. V'Ill (i, 7. 
.4f/«mj7ae, Is. T^r. Vili ."», l'i. 

^àii't. Idolatrix : idolis serviens, i'A. P.; Ison: Is. Or. VIll 11. 11. 
Buiia : :iervifu.^, (il. I'. Du lia. 

'jOII. Quos AA'h.s elc, (il. P. ; Ison ; .\ug. C. l). XVl 2. l ; I Héron. 
Hm. IM 11, 2-8. Oanuay^: commutmis, (il. P. ; Ison; Is. ()r. Vil i>. 11». 

415. Comminus : propc, (il. K. Gomminus ; Ison ; ('ass. //ks/. X 3. 

Vir». IIosticKs : lii>.<tilis, {'A. P.; Ison; cl. <il. I!. llosticus. lion- 
tire etc., (il. V. ; Eest.Iili, ci. Paul. 270 et I-'cst. 271 ; >crv. .len. Il lôH ; 
Gl. E. Ilosti ment uni, Hostit, lloslnrium. 

^^>^. lerusalem : visio pacis, (il. \\. llierosolyma : Eucher. ùisf. 
p. Ii'k l'i. Bahi/toii : cotifusio, is. 0/\ a \' 1. I cl .1 //<//. Sclac. ScripL 
127 ; Gl. }•: lîahylon : Eucher. L c. 1.7. 

4^19. PtT //iu'm'etc. (.1. P. ; Is. Mlc^,. Scfuc Script. 127. 



•1.;.». 



DesMf.^ 



(fc^ist I cl. Ser\ 



Il 500 1) et VI sn. 



V-2. Mcmpliis etc.. Connu. Luc. 1\' l:ii> ; (ii. P. : Cil. E, 1 Memphis; 
cï. Is. Or. XVI 1, ;il. -le7j//)/u.s : tcnchr: . (.1. E. Aegvptus. Aug. in 
Pslm. LXXVl 28. Aei^yptus : maernr, cf. Au;:. 1. c. GXIII 1, 2; 
ex XX IV 10 alilictio . I*er qhocl populus etc.. Au-, c. Faust. XII 21* 
extr. 

465. Exod. V 7. 

';' T. Xiim. c. XI 11. yehflcscol Xuin. XIII 25. 

48y. Aries etc. XVI l 11,1; cf. Cil. E. Aries. 

rm. Allophj/li etc., Ison; Gl. P.: Is. Or. IX 2,20 et XV l. 17. Allo- 
phyliis : alienitjcua, (A. K. î/ ; hshileîioh [[q'j:. lesbibenob Ison 

et (il. P. //. 78'i. 

502. Charo7i etc.. (i!. ]■:. >. \ . ; (il. P.; Ison ; Ver-. Ae;i VI :î2(î. 

501>. Confirme la note d'Are v. 

520. Be/i«/etc.. (ire^. Moral. XXXII 10 dVii Is. Or. VIll tl,27. 
Lt'viathan etc.. (ire}?, ibid. 13; Is. ibid. 28. 

^21. .ini mus et anima, Eact. Opif. 18 d'où Is C^r. .\I l. Il : Non. 
M. 426, 25 d'où Is. D. V. Vi et 2:î2. :)2. 

531. Virus : vjjienum, (il. E. Virus; Pap., Virus. 

538. Medicatus etc.. cf. Ison. 



iu 



IIAMARTIGENIA 



245 



5'j4. AbessaloJi vcl .\hsalon, Ison ; Gl. P. Ah. : patris met pax, Is. 
Or. VII 6, 67; (^re-. Prol. in MI Pslm. Pen. 

mi. Posiumus etc., \arro l. L IX 60-61 ; Fcst. 238: Geîl. Il 16; 
Serv. Aen. VI 763: Is. Or. IX 5, 22; Gl. E. Postumus ; Gl. P. ; Ison. 

614. Hydra etc. (il. E. Hydrus ; Serv. .{en. VI 288; Is. Oi'. XI 3, 34 
et XII 3, 22; Paul. 30. lôoio. Gl. E. s. v. ; Is. (Jr. XII 3, 21. 

()18. Puerperiuynctc, Don. .l/u/r. 490, et Wesner. 

()28. Pro etc., Ison ; Gl. P. ; (il. L. VI 204, 26 ; Gl. E. Pro dolor, Pro 

nef as. 

(k]6. Fornix : dojnus arcuata i. e. lupanar, Ison ; Gl. P. ; îs. 
Or. X 110 et D. V. 263; Gl. E. Fornicatio. Lupanar : prostihulum etc., 
(il. E. Lupanar, Meritorium, Prostibulum; Index in his vocibus. 

637. Pellax : fraudulentus, CA. E. Pellax ; Gl. P; Ison; Serv. 
A.n. II 90; Is. Or. X 204. 

671. Pudicus : caiUuy, (il. 1^. Pudicitia, Pudicus. 

681. Cf. (il. P.: !son. 

mû. Indole.s etc., Serv. Aen. X 826; d'où Is. Or. X 12.7; ci. Cuaim. 
Luc. V 17 ; (il. P. : Ison ; index. 

713. Voir Cienes. ill 6. 

735. Sodoma : pecus miifum. Ison. 

748. Voir (ienes. XIX 26. 

761. Propolae etc., Gl. P.; Ison; Fest. 356; Paul. 12 et iiS; Ulp. 

Din. L 16, 183. 

762. rs'va : famés etc., Gl. E. z:.v.u et Popina ; Is. Or. X\" 2, Y2. 
778. Voir Ruth cap. 1. 

78'.. Fulcra etc.. (il. P. ; Ison ; (il. E. Fuicrum ; Serv. .{en. \1 y'AVi ; 
Is. Or. XIX 2(i, 3. 

7iX>. niulcu^ etc.. CA. E. s. v.; Schol. Bern. (7. II liCili. 

79:\ Pour ceite histoire consulter Schol. Pers. 111 56; Serv. .4c^7î. VI 
13t) ; Is. Or. 1 3, 7, 

792. Spiîiea semita etc., Ison ; (il. P. Jluminum mores etc., Is. 
Or. VIII 9, 21-24 et surtout 23. 

807. Viscus, viticeris etc., Serv. Acn. 1 211 d'où Is. Or. XI 1, 116; 
cf. (il. E. Viscus. 

828. Salamandra etc., Plin. .V. //. X 188 et XXiX 7<; ; Is. Or. XU 

4, 36. 
835. Aby.ssusclc.AA. E. s. v. ; Is. (M XIII 20, l; Au^. m Ps/m. GUI 

.Scrm. 2, 5; 148,9. 

852. Postliminium etc. Fest. 218; (ii. E. s. v.; (il. P. 

853. Cana Fides etc., Serv. Aen. l 292 d'où M. V. l 191 ; Gl. E. s. v. 

854. Diversorium etc., Gl. E. s. v. ; Is. Or. XV 3, 10. 
859. Consulter Luc. XVI 19-31. 

863 .ss. Is. Or. IX 2, 133 ss. ; Serv. Aen. VI 127; Au;.i. C. D. XVI 9; 
Lact. /. D. III 24 ; Plin N. H. II 161. 

.868. Palla, Ison ; Gl. P. 

873. Ci7/erc' etc. Paul. 194; (il. E: Cilleo ; Serv. (.'. II 389; Is. 
Or. XI 1, 65; XX 14, 11. Cilium, étymologie, Is. Or. XI 1,42. Tautones, 
(il. E. s. y. ; Gl. P. ; Ison. 



il 



i 



246 



HAMAriTIGENIA. 



PSYCIIOMACIUA 




^'' 



1 



876. Ferrugo : purpura, GL E. Ferrug^o ; Serv. (l. 1 1G7 et Acu. IX 
579; Is. ( >r. XIV 3, 36 et XIX 2S. (k Ferriujo : res subnigra, Serv. (i, l 
467, IV 183 et Aen. IX .'Jlt ; Non. Marc, f/ik 2 ; Cl. E, Ferruf^-o. 

881. Thyle etc.. I^Iin. A'.//. IV 103-Oi, Verg. et Serv. (î. 1 30; (il. P.; 
Solin. loi. 11-12. 

883. Consulter (il. P. ; Verg. Aen. VI 272 et Serv. ; Lucr. II 795. 

888. Ainsi (il. P. ; Ison. 

912. Sequesler etc.. Serv. .4t>«. XI 133; (iell. XX 11; Suet. Diff. 
p. 276. Reiff. ; Plac. Th. Il '125 et VII :.i2 ; Is. Or. X 'M) ci D. V. 195. 

914. Soles : dies, (il. \\\ Ison ; Verg. Aen. I 745 et III 203. 

^2^. Conclamati \ desperati, Serv. Aen. II 23^5 0; Don. Eu?i. 3iS ; 
Comm. Luc. il 23. 

Inc. Psy.) Ihix etc., GL E. 1 et 2 Pax. 

Psychomachia. Etymologie (îl. P. ; Ison ; (il. E. s. v. 

Praef. 1. Prima etc., cf. Ison. 

2. Ahrani : pater excelsus. Ison vs. ?> : Ifieron et Is. in Gènes. 
XVI 51. .{hrnham pater multarum, Ls. ()r. VI! 7, 2 in Cènes. X\'ll 5 ; 
Hieron. I. c. 

5. Pigîut:; etc., Ison ; GI. E. s. v. ; îs. D. R. 456. Dica)\' : immolare. 
Ace. ap. Non. Marc. 98, 11; Non. M. 2S7. 24 ; Serv. Aen. VIII 3Vi ; 
(il. E. Dicat; Ison. Quia etc., ci". Ison. 

12. Sara et Sarra, (il. P. (vs. 47); Ilieron. Q. il. in (tenes. XA'II 15 
ss.. in Gai. II 4, 25-26 ; Aug. C. D. XM 2S en citant Heb. XI 11. 

15. Voir (ienes. XIV 1-12. 

18. lilius fratris, Is. Or. IX 6. 16; F*ap.. Patruclis. 

19. Voir (ienes. XI\' 13-16. 

24. (raza etc.. (il. E. s. v. ; Serv. Aen. I 119; CJomm. Luc. III 216. 
Quia etc., 'ienes. XIV 17-2'i. 

25. Ainsi Ison. 

26. Strictus : evaginatu,s, (îl. P. ; Ison ; Gl. E. Destrictus ensis ; 
Verg. Aen. X 5(>8. 

m 3io7u7ia etc., Verg. .Aen. VU 27S : •- i!. E.s.v.;ls. Or. X1X31,12; 
D. F. 3S2 Hieron. Ezech. XVII 11. 

t>2. 70 ZOêûOV CI. (il. E. T.jZT.'-i. 

'S^. Baca • fructus lauri, (il. E. Lauri liaca; ison. Baca : hedera, 
Gl. E. Baca, hederae. Baca : catenaAi\. E. Baca; (il. P. ; Ison. Baccha, 
Gl. E. Bacchanal; Serv. Aen. IV li()2. 

1:58. Recens : Jiovus, GI. E. Uecens. Sajujuine etc., cf. Verg. Aen. 
VI 674. 

39. l'hi Ahrahnïn etc., Hieron. in Mattk. X.\ 41 ss.et Epp. LXXIII, 
7; lleh. VII 1; Aug. Epp. ïTi, 12 et C. I). X\ il 23. 3A-/c/iisef/ec etc., 
voir ls. Or. VII6, 25; Aug. Pshn. XXXIII 1, 5. 

40. Salem postea Ierusalem,[s. Or. XI \ 1.5; Aug. P.s. XXXHl 1,5; 
Duo etc., Hieron. Epp. LXX11I,7-S; C-*- /'• '" G,enes. XXXIII 18. 

42. Prodit etc., cf. Ison. 

45. Consulter (ienes. .WllI 1-2 et 10. 

46. Magaliaet mapalia. Sali. Jug. XVI 11 S; Serv. Aen. 1 421, IV 259 
et G. m :mD; Is. Or. XV 12, 4. 



PSYCHOMACHIA 



247 



48. Cui etc., (jenes. XVIII 11. 

48. Exsanguis : sine sanguine, Gl.E. Exsanguis; Gl. P. ; Ison (47); 
Verg. Aen. II 212. Stupeo: miror, Gl. E. Stupeo ; Serv. Aen. I 495 cf. 

1131 D. 

52. Vigilandum etc., Ison. 

57. Iste jiumerus etc., Ison ; Gl. P. et Ison 10; Aug. i7i Pslm. LXVII 
32 ; Hieron. in Ezech. U\ 94 ; Is. in Judic. V8 et Alleg. 76. CCCXVIIl 
vernulac. Gènes. XIV 14. 

Psychomachia 2. Cluo : glorinr. Gl. E. Cluo; Gl. P. et ce comm. -ci 
à Cath. IV 37. 

S.Alii etccf. Gl. P. 

4. Cf. Gl. P. 

8. Seditio : perturbatio^Yerg. Aen. 1 149; Is. Or. V 26, 11 et XVIII 
1,6-7; cf. (il. E. Seditio. 

10. Fulg. I 10 .> 

11. yieliorem etc., Ison. 

12. Cf. Acr. A. P. 2{i-27 ; Ison. 

13. Expojio : Irado, Verg. Aen. X 694. Exposita res : manifesta. 
Non. Marc. 299, 3 ; cf. Gl. E. Expositus. 

23. Figurata locutio, Gl. P. et Ison. Exsertus : expeditus, Gl. E. 
Exserte ; ls. Or. X 82. Exsertus : nudus, Gl. E. Exsertus et Exsertc ; 
Serv. Aen. 1 492. Lacerti : bracchia, Gl. E. Lacertus. 

30. Diadema etc., Serv. Aen. X 538 d'où Is. Or. XIX 30, 4. Vitta: 
corona, Serv. Aen. IV 637, V 366, Vil 418 et ,^j38. Quia etc., Schol. Bue. 
VIII 64 ; Verg. Aen. IV 637 et VI 665; Serv. Aen. III 81;/Z/a etc., Ison. 

31. Altior, etc., Verg. Aen. XI 697 et Xll 902. 

33. Elido: evello, Non. Marc. 291, 35; Verg. Aen. VllI 261. 

34. Commercia : commutationes, Verg. Aeii. X 532 et Serv. ; Gl. E. 
Commercium. Hatum etc., cf. Ison. 

35. Imitation deVerg.Atm. IV 693-94. 

39. Ostrum : purpura. Gl. E. Ostrum; Serv. Aen. I 700; Ison.Pwr- 
pura rapp. asanguis, Verg. Aeji. IX 349. 

40. Exin : deinde, Gl.E.Exim, Exin ; Serv. Aen. VI 890;G1. P. Gra- 
mineus : viridis, Verg. Aen. 1281 ; Gl. E. Gramen. Gram. : herbosus, 
(il. E. Gramen ; Serv. Aen. XH 119 et415 D; Is. Or. XVII 9, 104. 

42. Sodomita : Libido, Is. Sent. 42, 2 d'après (ireg. Mor. XXX 13. 
53. Hoc hal)et, Gl. P. ; Don. An^^r. 83; Serv. Aen. XII 296. 
58. Vexatrix : coîiturbatrixy Juvenal, I 126 ? 
60. Et proprie etc., cf. Gl. E. Thalamus. 

64. Trophaeum : palma, Is. Or. XVII 2, 3 rapp. à 5. xpo^f. : conversio^ 
Serv. Aen. X 775 d'où Is. Or. XVII, 2, 3. Inter etc., ls. 1. c. 
66. Sensus etc., cf. Gl. P. 

92. Prostibulum : domus meretricum, (il. E. Prostibulum, in 
Prostibulo ; Index. Prost. : lupanar, Is. Or. XIX 42, 2; Aug. C. D. 
XVIII 21. Mânes etc., Gl. E. Dii Mânes, Mânes; Verg. Aen. III 63 et 
Serv. 

93. Trudes etc., Verg. Aen. V 208 ; Is. Or. XVII 7, 23. Trudo : im- 
pello, Gl. E. Trudo ; Serv. (;. II 74 et 355. 



;i 



fv 



248 



PSYCHOMACHIA 



iC). Vortex : rorago aquae. (il. E. Vertcx ; Vciv- U'i.l HT et Serv. 
surtout D. 
i05. Scaher : asper, Gl. E. Scaber. Scabnssiis; Is. (ir. XIV 8, 28; 

Ser\ . ( r. I W^K 

107. .!(/ a7-am, cf. Ison. 

109. (iravis : honestus. Serv. Aen. 1 If.t d'où Is. Or. X U:l 

Wi.Pilum : /e^um,(;i. E. Pilum : Ison; is. Or. X\ IIÎT, '.'. I^ilum : 
lancea, (il. E. Pilura. Hoc pilum et lut ce pila, (il. E. Pila. 

113. i^ic^us etc., (;i. P. : Cl. E. Ilictu.s ; Non. Marc. IV), 3»x 

116. Con/M.s etc., Verfi. Uvi. VI 30:> ; (11. ï*. 

125. Acfamaiis etc.. Plin. X. ff. XXXVIl :..Vf;i et XX 1'; Is. (fr. XVI 

\:i, 2. 

126. M<ioa: : pcdiis, Gl. E. Thorax, Orô-ot;. M...GaE : Lorica, Cl. E. Thorax, 

127. Hamus : virculus etc.. Serv. tc/j. li! 'i67 D. fn (juihus L c. Is. 
Or. XVIU 13, L Torti : fortes, \ er^. Acn. X ;iH2 mal compris ? 

137. Capulum etc.. (il. E. s. v. Is. Or. XVili «'., 2 ; Ver}.,\ .ic;i. 11053 

143. Chalyhseic, (11. E. s. v.; Serv. Acn Vlll Vil et (i 1 TwS; Is. 
Or. XÏX 19, 7. 

174. Cf. Ison. 

179. Effrenus : sine frcnu. Gl. E. Etireais, Elireuus ; I>. ( h\ X 93. 
Hic et haec eff'renis. Serv. Atn. X 750? 

182. Fastu;^ : superhia, Ison ; (A. P. : Gl. E. Enstns : Hor. !<pp. 1 1 2, 93 : 
Serv. Aen. III 326 ; Cassian. Insf. V 10 ; Is. D. W :MX fas/w.s ; fasti- 
i/ium, Gl. E. Eastus. Fo,s/i : annates. Gl. E. Eastns et iasti ; Serv. 
1. c. : Is. D. V. 260; Com. Luc. X 187. 

186. Carbasea etc.. Gi. P. ; Ison ; Gl. E. s. v. ; Serv. h- •- 1!! :k>7 et 
Aen. VIII :«, D. Proindc etc., Serv. .Aen. IM 357. 

188. Limhus : ora, G\. E. Limbus : Gl. P. : N erg. Aen. IV 137. 
Limbus : circuitus etc., (il. E. Limbus. (Juam etc , Is. Or. XIX 8, S. 

190. iVec minus cf. Verg. e. g. (». I 'Mj. 

i9\. Lupatum etc., (il. P. : (il. E. Lupata ; ïs. Or. XX 1. (;2 d après 
Serv. G. III 208. Sic. etc., Serv. 1. c. 

192. Signum de, \erg. .4e»- IV i;i5 ? 

195. Pkaleratus : phaleris ornatus, (il. E. Phalerac. Phalercw : 
ùrnamenta eguorum, (il. E. Phalera ; Ver^. Acn. \ 310, IX 357 et 
Serv. U. ce. d'où Is. Or. X.X 16; cf. Non. Marc. 554, 16 ; Ison. 

19^*, Mens humilis : humililas^ Ison. 

202. Divite etc., cf Ison. 

203. Humilias : humi adclinis, (il. E. Humilia; Is. Or. X 116. 

208. Titulus : dignitas, cf. Hor. Sat. l 6, 17 et Acr. T. : nohilitas, 
Gl. E. Titulus. ntcui : sol, GL E. Titan ; Serv. Aen. IV 119 I); cf. 
Gl. E. Titulus : Titulus a Titane, Papiass. v. 

209. Laetus et ses significations, Serv. (,'. I 7i, Aen. 111 220, VI 744, 
VII 430. 

213. Novalis etc., Gl. E. s. v., Novalis ager ; Schol. Bern. G'. I 71 ; 
Is. Or. XY 13,12. 



PSYCHOMACHIA 



249 



216. Eidiculus : risu diçpius, cf. Don. .Ijirfr. 474. 

219. Budis etc., cf. supra A. 725; Ovid. Met. l 7. 

224. Gènes. III 24. 

226. Même note dans(il. P. ; cf. Is. Or. XI 1, 79; GL E. Pellicia. 

230. Amens : sine mente, Cil. E. Amens ; Is. Or. X .J ; Ter. Andr, 
218. Importu7ius etc.. (il. E. s. v. : Is. Or. X 137, XIV S, 39 ; Serv. 
Aen. XI 305. Por^us etc., Serv. L c; Is. Or. XIV 8, 39. 

240. Pudet : verccundatur, ci. Gl. E. Pudor : Ter. Andr. 202. Non. 
M. 423, 27. Ecbasis : evagafio, cL Serv. (,. Il 209. 

241. iVu^as etc., Hieron. Sophon,:],\:y; Is.Or.X 192; Gl. E. Nugas ; 

(.r. L. 1 27, 5. . , T i.^ ru 

2'i'2. Chorei : carmina Apnllinis, Ver-. \en. M (44? CL E. Chorea, 
Chorus; Is. Or. VI 19, 6: Serv. G. I 3'i6. Longam etc., Serv. Aen. L c. 

254. La.ri(s: immi.s.sus, Verg. Aen. I 63, G. Il :^L Superbia etc., 

cf. Ison. . 

255. rmho: bucula, cL GL E. Buccula, Umbo: Koertmg 1621. 

l'mbo pro pectore etc., cL (U. P. Vmho ec/uinus, Gl. P. 

260. Versutus etc., (11. K. s. v. : Is. Or. X 277. Vers.: versipellis, 
(il. E. Versipellis. 

261. Scrohes : fos.^cie.CA.E. Scrobis ; SchoL Bern. G. 1150: cLlson. 
269 Mali g nus : au g us tus, Serv. Aen. VI 270. 

271. Hiare : apcrire, Gl. E. Hiatus, Hiat ; Is. Or. XIV 9, 3. 

'm Parce • mcdiocriter. Ison ; Verg. (L III 403 cf. Serv. 

287*. Supercilium : superbia, Gl. E. Supercilium ; cL Schol. Juven. 

^m Funda etc., Schol. Bern. (.'. 1 141: Ls. Or. XVIIl 1(\ L cL XIV 

6, 4L 
30*5. l/umilitas etc.. cf. Ison. 
311. Luxuria : dissolutio, ls. Or. X 16L Z). 1^ 327. Luxurxa : super- 

fluitas, Serv. (i. I 112. 

316. Pervigilem etc., cL GL E. Pervigil. 

317. Sub :ante, Verg. (L I 445. Sub avec l'accusatiL Serv. Aen. 1 

662. 

324. Nervus : linculum. GL E Xervus : I^est. 1U> a. 

325. Amen/um : /«ceu.s /e/.', GL P. VoirCiL E. Amentum ; PauLli; 
Is. Or. XVIII 7,6; Serv. Aen. IX 662. Laceu« Koer^^^^^ 

sans citation. Framea etc. Gl. E. s. v. ; Is. Or. ^^^^l 6, 3; D. \ . 3-. 

327. Calathi, Is. Or. XIX 29, 3 ; Schol Bern. Bue. H k). 

331. Tori etc., GL E. Torus; Is. Or. XI 1, 63 et 117. 

335. fira^ea : lamina auri. Gl. P. ; (iL E. Brattea; \erg. len^ M 
209. Br : lamina tenuissima, Ls. Or. XVI 18, 3- Crepi^a./.a, s. le. 

339. Electrum etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Bue. VIin>4, Acn. \ III .02 , 
Plin A'. //. XXXIII 80; ls. Or. XVI 24, 1-3 et 8, 6-/. 

340. Deditio, GL E. s. v., Dedo ; Is. Or. IX 4, 49. 

343. Oaneo : /a/,er;iarf«8, Gl. E. (ianeo, Paul. 69; Ls. Or. \ IL». 
Ganeo et cjanea, GL P. ; Pap., Ganeo et ganeae. 

349. Ala: cuneus, GL E. Cuneum, Ala, Ala equitum, Sen. Auu 
IV 121, XI 604 ; Is. Or. IX 3, 62. Nodus etc., Is. L c. 



■1 



1 



250 



PSYCIIOMACIIIA 



PSYCIIOMACIIIA 



251 



353. Pudor etc., Gl. E. s. v. 
355. V. Index, Ferrugo. 

mi. Syrma, Gi. P. ; (U. E. s. v. ; Isoii ; Anecd. Helv. 222, :i. 
364. Voir Johann. XIX 23. Per quam etc.. Au-. Johan. III 13, 13; 
XIX 118, ^ ; Ps. XXI 2, 19: Scrm. 21S, 9. 

371. Voir E\oâ. XVI et XVM. 

372. Sur la " mystica viî^ya ■ voir Is. Exod. XX IV' 1-2. 
375. Mcinna : orjnts Christi, Is. Exod. \\\l\ 3. 

388. Samuhel etc., cf. Gl. P. 392. 

408. Quadj'iffae etc., Gl. E. Ouadripa ; Is. Or. XVIII 3«i, 1. 

416. Suh/lamcn etc., (il. P. ; Schol. Juvenal. VUI 148. 

417. Tameu etc., cf. Ison. 

419. Vexillifera etc., cf. Gl. E. \ e.\illum. 

428. V. supra Praef. 8 a. b. 

429. Nimius : super fluus, (il. E. Nimiiis. 
431. Haustus : devoratio (il. E. 2 Haustus. 

435. Sistrum etc., Serv. Aen. VIII 6% d'où M. V. Il IM, 111 7, 'i ; 
cf. Is. Or. XVm \, 5; (il. E. Sistrum. 

437. Amor: Ciipido, (il. !']. Amor. 

439. Ostentatrix : iactatrix. (il. E. < >>tentat, Ostentans. 

4V.). Flarmneoliim etc.. Non. M. .">U, 28. 

452. Scandalum : itffenaio, llieroii. Malth. Il 15, 12. 

455. Cncus: currus, (il. E. Unciis. 

457. Caducus : « cadcndo, Is. ( h\ X 61. ( Vn/o ; deficio, (il. E. Cado. 

459. Crumini : sacculi paupcrum, Paul. ">(); (il. E. Crumina. 

461. Syncope, Is. Or. I 35, 3; (ir. L. I 278, 18. 

467. Omnium etc., cf. Is. Or. XII 2. 2^i. 

4(a Cf. Paul. I Tinu>t/i. VI, 10. 

170. Cf. Ison. ; Solin. lu'i. 11-14; 1>. Or. XVI 13, 5. 

'iSi). Editoreseic, cf. Serv. .\en. X »K)2. 

4%. (re/ienna : vallis yravida, cf. Hieron. Jerem. 11 8,30-31. 

502. Let'i : assumptus, (il. P. ; cf. Is. Or. VII 7,9. Sur les Lciifae, 
voir Is. Or. VU 12, 22. Sur le loyium consulter Is. Or. XIX 2. 16 ; 
Gl. E. s. V. 

507. Laedo : vulnero, Vcrg. O. II ^3<)l •* 

510. In fit etc., (ir. L. V 370, 12. 

51 1. Vinco: supero, G\. E. Vinco. Scynis iners, G\. E. Se^nis; 
Is. D. V. 39() ; Serv. .\en. I 123, II 274 D. Seyuis : pùyer, (il. E. Se^-nis. 
Segnis : tardus, ' ',[. E. Segnis ; Serv. Aen. Il 374 et D. Johann, etc., 
Probatio peunae. 

520. ^/i/.:- etc., Gl. E. s. v. ; cf. Serv. Aen. 111 211 XI 134. Styx : 
tristitia, Serv. Aen. Vi 37'* ; Is. Or. XIV 9, 6. 

521. Dilis^ima etc., is. Or. VUI 11, 42; cf. Gl. E. Dis pater. 

526. Sordidus etc., cf. Non. M. 170, '» ; Schol Bern. Bue. Il 4'i. 

527. Emblemata: varietas pavimentorum . (il. l\ ; Gl. E. Emblema; 
Ison. Emboll^mus. Is. Or. VI 17, *22-2:i ; Gl. E. s. v. 

530. Scarioth : memoria mortis, Gl. P.; Gl. E. Scariothis. Quia. 
Is. Or. VU 9, 20. 



532. Parapsic etc., Is. Or. XX 4. 10; Pap., s. v. A parandis obsoniis, 
(il. P.; Gr. L. VU 106, 10. 

536. V. Josue V 13-VI 19. 

537. los. VU 21 ; Gl. P. 

538. Superhus : yloi'iosus, Serv. Aen. 1 21 D. Suj^erbus : Jiobilis, 
(il. E. Superbus ; Serv. 1. c, Il 550. 

543. Voir los. VU 18. 
548. Voir los. c. VU. 

562. Clepere: furari, Gl. P. ; Non. M. 20, 7; Gl. E. Clepit. Uiide, 
Gr. L. 11 577, 14 ss. ; Serv. Aen. il 389, VU 686, VUI 447 ; is. Or. XVill 

12, l. 

566. "Kp'î : lis, (il. E. £>'î. Erynnis : Beliona, Gl. E. Bellona. 

567. .\rtat: stringit, (il. E. Artat, 1 Artus. 

5t">8. Manipuli : copine vel Icgiones, cf. Gl. E. iManipulus. Romulus, 
Serv. .Un. XI 870; Don. Eun. 776; Is. Or. XVIII 3,5. Manipuli 
etc., cf. Serv. Aen. XI 463. 

576. Imponere etc., Serv. Aen. VU 572-3; Don. Andr. 412; Gl. P. 

578. Indutiae etc., (il. E. s. v. ; is. Or. Xll 4, 47. 

598. Dirimo : separo, (il. E. Dirimo. 

m). Tineae etc., cf. Is. Or. XII 5, 11. 

(501. Cooperta : obducta Gl. P. ; Ver^^ Bue. I 49. Obducta: circum- 
ducta cf. (il. E. Ubductum. Quia etc., cf. C. (il. V 495, 25. 

()06. Procincfu.s etc., Gl. P. ; Gl. E. Procinctum, Accingo ; Serv. 
Aen. 1210: Is. Or. X269. 

614. Cf. Gl. P.; Matth. VI 34. _ 

615. Res crastiîia etc., cf. Gl. P. ; Marc. VI 8-9 ; Luc. IX 3, XXll 3o; 
Matth. VI 34 et Hieron. ad loc. 

620. Passeres etc., (il. P. ; Is. Or. XII 7, 68. As : Jiumus, Gl. E. As; 

Hieron, Malth. X 29. 

(m. Inflcio : corrumpo, (il. P. ; Gl. E. Infitior, Infitiator; Paul. 112; 
Varro /. /. A' 2(>, 2. Inficio : nego Is. Or. X 150, cf. V 26, 21. 

632. Abago : repello, (il. E. Abago ; Gl. P. , ^ ^ , 

633. Fibula : cingulum, Serv. Aen. V 313 ; Is. Or. XIX 31, 17; 33, 4. 
63«). Cornicum etc., (il. P. ; Gl. E. Cornicen, Cornix. 

640. (il. P. : IsoQ. 

654-5. cf. Ison ; Gl. E. Nilicola. 

665. Artus : strictus, Verg. Aen. Il 146; Gl. E. 1 Artus. 

666. Perfidem etc., Matth. VI 13. 

mi. Astus : aslutia, (il. E. Astus. Astus : dolus, Gl 1^- ^^tus 

673. Squalens: fulyens, Serv. Aen. II 277 D, X 304, Xll 8/ ; G IV 

91 : Macr. VI 7, 17 ; Gell. U t), 19 ss. ; Eest. 329, ison ; Mar. Squalor . 

sardes, Gl. E. Squalor, Squalens. 
684. Mentiri : fingere, Verg. Aen. U 422. 

686. Strages etc., cf. Gl. E. s. v. 

687. Oliva etc., Verg. G. II 425; Is. Or. XVII 7, 62. 

688. Festus : laelus, (il. E. Eestus. Festus : /^'^^^^^'"«^ f ' <-^l- ^' ^^^^^^• 

689. Sica etc., Ison ; cf. (il. P. ; Is. Or. X 252, XVIII b, 8. Capu/um, 
Ison. Sicarii etc., Is. Or. X 252. 



il 






FSYCHOMACIIIA 






707 Secta : i--;. Gl. E. Haeresis. :^tz:;: N. Or. VIII 5, 12. 
.1 sêquendo etc., Gl. E. Secta; Don. E«n. 2()2 : Don. et Bemb. 
Pliorm. Hi\: Is. 1. c. Haeresis : electio. Hieron. ilal. \ 20. 
711. Sahellutseic, Is. Or. VIII T., 12. 

lU.Belial etc., Hieron. /:>/ie5. IV 27. Bclial : .hnholus^ (.1. l. 
Beliar: (ir. L. Vil 2<;:>. 'i ; Hieron. 1. c. 21)8, 7. 
72<S Valliim etc., (il. i:. Vallum. Vallus : Ver^. C. I iWi et Serv. H. 
732. .Specu/rtetc, CI. P.; Seiv. Aen. I ISO: Ncn. M. '.:i'i. IS. .S>'- 
ciiium etc., Is. r>r. XIX :U, 18. 
739. Coiispicuus : manifestus. G\. K. Manifestus ; .s. Or. \\ H). .>. 
713 Teritorium : papi/io, (IL E. I»apiIio, Tentorium. 7'. a tendcn- 
tlendo, Is. r^/ . X\ 10, 2. Apcrtv .eratus, CA. K. Reseratum. 

7:k>. Kkn : villa, (il. l':. Hus. / nde etc., (;i. K. Hus : Is. Or. \ 229. 
7t)4. /e.Sl« : ir.coii;, (il. E. i? r :;. 

777. iii/ùs : ira. Gl. E. Bilis. NVc/cs etc., cf. Is. r>r. XI 1. 127. 
7H3. Crudus: crudelis, (il. l*:. Cnulu-^ : N. <>\ X IS. 
S t>. Salomon: paci/tcus. N r^r. VII 0. «i >. ,-v^-ii 

813. Cf. Paralip. XVII :>. Tahcrnaculuni. Wrd. XX\-XX\H; 
XXXVI-XXXVIII ; XL. 3 ^ nu. IX, l'i. 
8l(i. Tcrrû/cvjae : r/{(ya7i/c.s, i .1. E. Terri^-ena, (ii};ans; is. Or. a l .>. l. 
H25. Metiorvic. SetY. <;. H '^Ti. T/f^/r etc.. Non. M. 137, 1'.»; Is. Or. 

X 180. 
826. Arundo : calamus, Gl. l'. Arundo. 

829. Mu'il<^ ■■ fraïKjo, i il. E. Mutile. SVme/ra etc., Ison. M.-t.ov etc., 
Gl. E. \l£T'y//, niensura. 

830. Aurora : oriens. (il. V. ; Verp. len. VU \m. 

KM, Vestihuluma vestwudo, Serv. ,le/j. M 273, cf. H WJ; (.ell- 

XVI 5: Ls. Or. XV 7, 2. 

813. Quadra vis etc., (il. P. De Domino etc.. ci. Luc. H 11. 

8.') i . C /i r 1/.S0 / 17 /i « s e te . . < i 1 . E . /o -^ 70 ; . ^ >. o ; . 

855. Sapp/iiriiNetcPlin. N. //- XXXMI iH" : is. Or. XVi 9. 2. 
/^erî//h/s etc., Flin. -V. //. XXXVH 7() ; Sulin. U':>. U-i-: i^. Or. 

xvi7, r>-7. 

S.')7. Consulter Plin. X //. XXX\ H 72. 

.s:»8. Voir Is. Or. XVI <».3; Solin. 13:), 22; Plin.X JJ. XXX VH 12.>-b. 
Is. Or. XVI 9,7; cf. Solin.SS 1-1. wx.m. 

860. SVzrf/oni/x etc., is. Or. XVI 8,1; 8,3; Plin. A. //. XXX\ H 
91) ss. Amethystus etc., Is. Or. X\I 9, 1 : Plin. X //. XXX VH 121 ss. 
laspis etc., Is. 1. c. 7, 8; Plin. I. c. 119. 

861. Topazon etc., Is. 1. c 7, 9. 

862. Is. Or. XM 7. 1. ^ . 
8(K>. Chri/soprasus etc., Is. Or. XVI 7, 7. Ktym. (il 

Solin. 19,^), 6-7 : Plin. X //. XXXVH 113; cf. (il. P. 

m9.Crystallii.Hcic., cf. (il. l\. Is. Or. XVI VX 1 
XXXVn23; Solin. 88 10-13. Alyens : friyidus, r.\. L. Algor, Algo, 

Algidus, 
870. Calculus etc., Is. Or. XVI 3, 5; cf. Serv. C. H 180; Is. 1. c. 

XVIIl 62 ; Gl. E. Calculus. 



Plin. X //. 



■ I 



PSYCHOM.\ClIIA. — I. ADV. SY.MMACHVM 253 

873. .)Jarr/«ri7um ctc . Is. Or. XVI 10,1; Solin. 199. 14 ss. ; Plin. 
X H. IX 106-7. 

l Symm., praef. :>. Caerimoniae : lecjcs, Gl. K. Caerimoniae. A 
Cerere, cf. C. (il. H î!.'), 33. Caer. : a carendo.CA. E. Caerimoniae; 

ls. Or. VI 19,36. 

12. Cymha etc., (il. E. s. v. Pax etc., probatio pennae. 

30 Inlwrruit : expavit, Gl. E. Inhorruit. 

3i; Lividus : plumheus, cf. Ver^. Aen. VII 6^. Lir^ : m,/.r, Gl. E. 
Lividus: Ver,. .1... VI 320et Serv. ; Plac. Th. I ;,. ; (.1. P- ; L... . 
corporis plénum, cf. Is. D. \ . 331. 

37. .Ispis etc.. Isoii; (il. P. via-o 'V . c^rv 

:>S. ro^.^.retc..Gl. K. s. v. ; ls. Or. Xll 1. 2 et ^^ «;^ -'^^ ^^7- 
.Vc';t. H 171. Lu/.r.cus etc., Serv. 1. c et V 81 ; ls. Or. X lo9. Vel et.., 

!nct. Op. D. 8. 
'^5. Voir Gl. P. Allc<jorîzat etc., (.^ P. ; No'i- 
.')2. Co?is^a;i/inw.setc.,cf. (il. P.; Ison. ^ 

HO. He77iiV/ii/m:«rfà</''rùn,î,Vcr-. .\.'H.\I L). 
79. .S«mm«s; e^rircm»., til. E. Summus; \ er,. .U>h. 1 ioi,cl. Sciv. 

adloc ri F « V- Ver<' U'h VHl :î21 et Serv.; ls. 

S7. /»r/oci/is etc., Gl. E. s. v. , \cr^. -u/i. 

D. V. 292. 



I • 



1. Symm. 1. /" «m' etc. cf. Ison. 

17 Pus etc Gl. E. s. v. ; Gr. L. H li^î. H ; m Vio, 28: i93, 13. 
1/. ^u.scic. vil. L. '., p„„ „ VTV Papias Pus uenens eus- 

Pus : custodia. Ducaniic 3 Pus s. ai\ . ±-apiu> 

todia est). , ,^ ,^ , , - ,. , 

32. Boèce Cons. Phil. d'après Cic. de Ue Pub. \ et.. 

[][). Superstitio etc., supra //. 395. 

15. Latihulum etc., Gl. E. s. v. ; Eatebra. 

^.S L«/.um etc., (il E. s. V.; ls. Or XIX '^^ '''\^^^\^^^^^^^ 
Aen. VllI 322. Emporium etc (probationes penmje . . ^^^nponum 
(Ir L VII 271. 30. Gl. E. Mvoparo; Non. M. o3., l*, ls. Or. AiA 1, 

21. Tippula, Son. M. 18<J, 8-9: Paul. 36() 5. ,,,,,,,,^0 • Non 

. . \' /' 1 ')iM ,.t Sprv • Gl. ••• riocuQO , i-'tuu. 

50. Procudam etc., \er^. (•• l -61 <^t ^erv. , o 

.M. 156,25. 

51. Saturnita etc., ("^l. E. s. v. 

^•^ So/urnus etc ls. ^)r. VHl 11, 30. Hune etc., ibid. ,>-. 
.53. f^«^.7""\' '■' '"^ . ^-1 p . Hv-. Fa/>. 138; Schol. German. 
.)(). P/ii/yrfi etc., ison , *=i- i-- "j»- 
393;Serv.'G. III 93 I) ; M. X l 103, H 62. 
57. Tuscia enim. ls. Or. XIV ^., 20 et 22. 

01. Varr. /. /. V 31 ; Fest. 77 ; ^^'-\- ;\7-.|/^^'' ^ ' ' - " 
Plac. Th 1 5 : (il. P. ; Ison ; ls. Or. ^ HI H, 3o 

6:^. O/or : ci/r/m/s. (il. E. s. vv. ; Serv. Aen. .vl ,>S0, 1.. O; . Ai 
Qui etc., (il. P. ; Ison ; Plin. X //. X 63. 

61. r»r,uncu/«: Le./a, Gl. P.; Ison. Quam etc., (,1- l • 6-, )^ 



254 



I. ADV. SYMMACflVM 



'I 






Fab.ll; Scrv. Aen. III 238; Plac. Th. IV 23il, IX 428, X 501 .4c/i. 180. 

()8. Danae etc., Serv. Aen Vil 372; Don. Eun. 58,") : (il. P- 07; lly^. 
Fab 63; Plac. Th. I 225, Il 220, VI 265 (287 ; M. V. 1 157, II 110; 
Is. Or. VIII 11, X). 

70. Catamitus: Ganymecles, Ison ; G\. E. Catamilus; Serv. Aen. 
I 28 D. Paul. 7 et 18. CakimifuR : .s»cc»m/n'n.s, Ison: (il. P. ; G\. E. 
Catamitus. Nam etc., Ver;.;. Aen. V 252 ss. et Scrv. .le;i. 1 28; Plac. 
ïVi. 1 r/i8. 

72. Saecla etc., cf. Serv. .Uvi. VI 7!)2. 

Si. Dius : generosus, Serw Aen. XI 657. Dius : nohdi.^, (il. P.; 

[son. 
82. Xebulo : deceptor, Ison; cf. Gl. E. Xebulo. Praestiijiorum etc., 

Gl. E. Nebulo. 

aï. Riffidus : /or/is, cf. Ison ; (il. E. Hi«ridus. 

Hl. Mercurius: sermo. !^. Or. VIII 11. 'i5 ; Arnob. adv. (Icnf. 
m 32; Aug. C. D. VII 14; cf. Serv. Am. IV 12VJ; M. V. I \\\K 11 '.2, 
ni 9, 3. Furinn quoque mcujister, Is. Or. 1. c. C't'i^f hellante.s, Is. 
1. c. 48; Serv. Aen. IV 242. 

88. Demonstratio : a-o:..;-;, (il. E. Demonstratio. 

89. Mayia etc., Ison. 

ÎI2. Resignare : iterum aperire, cf. Gl. E. Ilesi^no. Reaignare : 
resolvcrc, Ison. Resi(/natas epistalas, Cic. .U/. M '♦, 2. 

94. Chaos : confusio, voir l'Index. 

95 Crimine etc., Ison ; Gl. P. 

96. S'icii^ Icyidtr etc., I Re^i;. 2S, 5-25. 

101. Aliger: alatus, Ver},^ len I ^3 et Serv. : Ison ; (il. P. : (il. E. 
Alig^er. Petasiim etc., (il. P.; Ison. 

103. Arx : munila. (il. E. .\rx ; Serv. Aen. MI 131. Arx ab arcendo 
Varr. /. /. VI 51 : Serv. Aen. I 20; (ir. L. III 'i98, Xi : Is. Or. \\ 2, 32. 
Arcere : repellere. VA. E. Arceo. 

104. StrenuuH : agili.'i, (il. I']. Strenuus. Dmniniis : Priapus, 
(il. P. ; Ison. 

107. Sa/ic/rt etc., Gl. E. Salictum ; cf. Serv. (;. Il 13. 
111. Hellespontus : civitas etc., Ison; (îl. P. 

113. Sinus etc., Varr. /. /. V 123: Schol. Ver. et Serv. Bue. VII M!!: 
Non. M. 517, 15: (ir. L. II 2()2, 23, IV 259. :'/i. 

114. Sahùii ; liinncuu.cï. Is ' ir. IX 2.85. 

115. /?amum etc., Gl. P.; ls< .n : Serv. Bue. VII 33; Is. f>r. VIII 
25, 1. 

116. Hy las etc., Serv. Bue. VI 43, (;. III <>. 

117. Transira : sede.s navium. Veru. Aoi. IV 573; Gl. i:. Transtrum ; 
Is. Or. XIX 2, 5. lactatus : fatigalus. Serv. Aen. 1 3; (il. 1*. : Ison ; 
Gl. E. lactatus. 

118. iVemea etc., \er^. et Serv. Aen. VIII 2*>5 ; (il. P. : Gl. E. ; 
Nemeus. 

120. Salii : exilitiones, Varr. /. /. V 8,5 ; Gl. E. Salins: Ison: Serv. 
Aen. VIII 285 D, 663. rc'va : famés, cf. Serv. Aen. VIII 270 D. 

121. Av en tinus etc. ^ Gl. P. ; Ison; Serv. Aeii. VII 657. 



I. ADV. SYMMACHVM 



255 



cf. Gl. E. s. V. 

E. Acta: Serv. Aen. VI 613. 
Hat. ; Ison ; cf. Serv. Bue. 111 3. 



123. Lascivit : turpiter vivit, Gl. P. 

127. Mustum : vinum novum, Non. M. 13(), 4-5; Brev. Exp. Verg. 
G. I 295. Falernus etc., Serv. G. 11 96; Is. Or. XX 3, (>: cf. Ison. 

128. Ferae : equi etc., voir Verg. Bue. V 29. Rorantia etc., Verg. 

.len III 567. 

129. Aliquando etc , cf. Serv. O. 11 380. 
131. Qui Bromius etc., Ison. 
134. 3irte7ia(/e,s etc., Gl. P. ; Ison 
13(i -Ickt etc., (il. P. : Ison : (il. 
139. Neaera : scortum, Gl. P. ; 

Quod etc., cf. Vat. A 137. , , ,« x ,o 

142. Ariarfrie etc., Ison ; Gl. P. ; Serv. G. 1 222 ; Hyg. lab. 42 et 43. 
151. Sacellum : templum, G\. E. Sacellum. 
154. Pietatis imago etc., Gl. P. 

156. r«m : etiam, cf. Gl. E. Etiam ; Serv. Aen. V 513, VI 114. 
1,58 l ma : seputcrum. Ison ; Hat. ; Gl. E. \ rna. 

159. Pro/î/cr /loc etc., (il. P. 

160. /«f/a/is : matrimonilis, Ison; Gl. P.; Serv. Ae/i. IV ib. 

Vil 320. ' 

163. Divus : imperator, G\. E. Divus. 

1(35 Semidea : -r.u-.eÉa Gl. E. Semideus, r.a-Oeoî. 

167. nie Mars, Ison. iiea etc., Ison ; Gl. P. ; Serv. Aen. VU (b9. 

169 AsijJideton etc., Is. r^r. 1 35, 20; Gr. L. IV 399, 8. 

171 Virao : Corone, Gl. P. Coronides etc., Gl. P. ; Serv. Aen. 
VI (518, VU 761 ; Plac. Th. 111 506: Hy^. Fab. 202; M. V. I lir>, Il 22. 

173. Privatus etc., cf. Is. Or. IX i, o). 

175. L^/rrt : herba palusfris, voir l'Index. 

ISl. Campus Martius, (il. P. ; Ison. 

182. Capitolium etc., Is. Or. XV 2, 31; cf. Varr. l. l-\ 4^1- 

185. Nudus : c/«rus, Ison; Gl. P. Quia etc., Ison ; (il. P- 

18<) Pi-oprium nomen etc., Serv. Aen. V 759 D. 

188: Viridem etc., Gl. P. ; Ison; Serv. Aen. 111 ^^-^rguc: sacn- 
ficia Baeehi, (il. P. ; Ison; Gl. E. Or^ia ; Serv. len ^^ o^^^ ' );^^- 
Aen. IV 303. Cgelades etc., Serv. Aen. 1126,127; ^^^'■^\^^^: 
. .,, ov : calyx Gl. E. ^oxr,o:ov. Samos etc., Serv. Aen. Mil 20/ , Is. iJi. 

^m'.^Qui et Tullius Ho..tilius, (il. P. domina etc cf. Ison 
196. Asylum etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. Il 7bl, MU 342 et 63., 

Schol. JUV. VIII 273. a^ Vo+irannm • 

203. Aio/«, consulter llndex. \atieanus etc., Gl. E. Ad Vaticaniim , 
Au-. C. Z). IV S, Il et 21 ; Varr. ap. Gell. XVI 17. 

2^4. Lares ; ./omus, Gl. E. Lar; Hor. C. I 12, 44 et ^^^oL V r ^ ^^. 
IV 43; Is. Or. XX 2, 2'i. Voir aussi Is. Or. IX 1, 12 d après Seiv. 
Aen. Iv 459; Don. Hec. 135. ^. 

205. Fortuna etc., Gl. P. ; Ison ; Schol. Hor. C. I 17, 14 , Plac. Th. 

IV 106; Hyg. Fa6. 31. 

206. Terminus etc., Gl. P. ; cf. Gl. E. s. v. 
210. De rupe etc., cf. Gl. P. 



il 



256 



I. ADV. SYMMACHVM 



I. ADV. SYMMACNVM 



257 



kl 



218. Sacra via etc. Fcst. 29(). Mugitus etc., cf. Ison. 

221. Templum etc. (il. P.; Ison. 

22t>. i'^adfs : insula, Ison ; Solin. 105, S d après Plin. A. il. IV 120. 
Geryone etc., 1 -on : Plin. 1. c. 

227. Fratres etc.. Ison; Acr. tlor. C. I :î. -. 

221). Noctu r ?( f etc . , I so n : ( i 1 . P . 

2:^. Pi:i'- <•/ />'ca. (il. l*. ; Ison; Scrv. Acn. VII lîM); Is. Or. XII 
7,'l7: M. V.l IM2, 11213, III H, il. 

235. /!,>"/ us etc., OI. P. : Ison. Sparsus cLc (il. P. ; Ison. 

2:57. /«"oetc.,cr.lson;til.P.C>f"«^'^^-'<'lfc^-^anu»'*ius:Serv. (;.nn; 

Is. r>r. \' :î3- 3. 

239. Agitant : fréquenter agunt. Cil. P. ; cf. Ison. 

2\3.Incon6ullus: inscius, Serv. -len. liï 452. Inc. : sine consilin, 
Gl. E. Inconsaltus: serv. 1. c. D. 

251. Livia : uxor Augusti, cf. Ison. 

25(). (Icnialis : nuptialisA'A,E. Nuplialis leclus ; Scrv. Aen. VI 603; 

Ls. r>r. \\ 11, 5. 
259. Vi/r.cus etc., Gl. F. Vitricus. 
2111. Fesceîinini etc.. (il. E. Fescennina ; Serv. Ae7i. Vil «>95 ; Paul. 85; 

(il. P. 
2m. Flora etc.. (il. E. s. v., Floralia ; Lact. 1 20. /ru/e etc., Ison. 

271. Antinous vie, Hieron. adv. Jorin. Il ^^ ; Vir. ilL'23. 

272. I)iiu.< Iladrianus etc., Gl. P.; (il. E. Divus, cf. .Serv. Aen. 

V 45. 

273. Spoliatus : castratus, Ison. 

271. ('i(unj)iLe({cs : Antinous, Isoii : ( il. 1\ 277. 
295. rra.ssi.s partihus etc. Gl. P. 

303. Drymteseic, Serv. /Ikc. X 62, cf. G. l 11 : ls. Or. Vllï 11, î>7. 
Hamadryades etc., Serv. I. c. 
324. Cirri>u(S etc., ls. Or. XIX 1'.'. 10. 
32(>. Praesidet : dominatur, Ver^. -len. 111 35, Vil S1X>. 
32*. t. A ut subit cî. Ison. 
:i:i:î. Hevocat : re/lectit. Ver^-. .4eïi. VI 12S. 
VhVè. Le g e etc.. Ison. 
Xifl Quia etc.. (il. P. 335. 
3H). l^halerae etc.. supra, /'.s. 195. 
'Ml. Aurichakum etc.. Ison; (il. P.: Serv. Ici». Xll 87; Is. Or, 

XVI 20. :v. 

348. Leçon lusscrunf. Ison ; (il. P. 

349. Tra/iea etc., etc.. Gl. l».: Serv. Acn. Vil (>12: ls. Or. XIX 2'i, 28; 
Gl. E. Trabca : Ison. Sella etc., ls. Or. XVUl 3. 2. 

Alcmena etc., Serv. Aen. Vlll 103 D ; Hyp. F«'>- ^9 ; Plac. 77i. Xll 
301 ; M. V. II l'iS. 

X,l. tVnnui/ : inclinaf, Lson ; cf. Gl. P.; (il. F. Cernuus ; Non. 
M. 20, 28. 

351. Aenpes etc., Gl. F. s. v. ; Ver^. Acn. VI 802; Cil. P. 

:m. Eumenide-s etc., Gl. E. s. v. ; Isoii. Pcr contrarium, Serv, Aen. 
VU 250. 



359. Proserpiiia etc.. ^'er{2:. Acn. W 251 cf. Serv.; Arnob. adv. Gent, 

VII 21 ; Fest. ;ir)2 a. 

lîtii. Proserpina etc., fil. F s. v. : Serv. O. I 5: ]M. V. H prooem. 
:i63, Ko/wctT etc. (il. E. s. v. 

3(35. Sublustris : parum lucens. Ison ; Gl. P. ; Serv. Acn. IX 371. 
3(56. Calamus : sagitfa, (il. P. ; Ver^. Aen. X 140 et Serv. ad. loc. 
3(>8. Megaera : furia,CA. P.; cf. Ison. Trca Furiac etc.. cf. ls. Or, 

VIII 11,95. 

369. Irivia : Proserpina, etc., Gl. E. Trivia; Serv. Acn. IV 510, 511 I) ; 
Schol. Hor. r. !!l 2S. 12: Fulg. Mijth.i 9, 11 19; Albric. 7 ; ls. Or, 
Vlll 11, 56-8; lson; (il. P. 

370. Aefhra etc., cf. (il. P. 

378. Opertus : absconaus, Gl. F. Absconsus ; Veri:. Aen. VI 140. 

'M}. Fusuii : infcrfecfu^, lson; Gl. F. Fusus ; Xevç:. Acn. Xî 104. 
Fusus : prostratus, Veru. .ien. 1 21S; Non. M. 312, 31 ss. De ludis etc., 
ls. Or. XVIII 52. 1 ; cf. (il. E. Gladiator. 

381. M. Curtiu.s etc., \arr. /. /. V 148-9 ; Au-. C. D. V IS. 
Lio^'trata Rama etc., lson ; Serv. Aen. 111 279. Phlegethon etc.. (il. E. 
s. v. ; lson ; (il. P. ; Serv. Aen. VI 265. 

?i^'\. Funchri.^ : niorfali^^, Ison; (il. P. 

3S5. Trisfia : quac Irislitiam a/J'crunL Xer^;. Acn. il 115. Aniphi- 
theatrum etc., (il. P.; lson; Serv. Aen. V2<S8: ls. Or. XV 2, 34 et 
XVllI 42, 1; XV1I152. 1-2. 

386. Charon : portitor inferni. (il. E. Charon : Vert.-. Acn. VI 299, 

32(i. 

:187. Inferiae etc., lson ; (il. P. : (il. F. Inferiac ; Serv. Aen. X 519, 
XI 81. Sacer : exsecrandu.^. (il. F. Sacer. lson ; (il. P. ; Serv. Aen. lll 
57, V1573, VI1()08. 

:'.91. Censeo : iudico, CA. E. Censco, Censor ; ls. Or. IX 4, 13. 

(liadiator et retiariu.^eic., cf. is.Gr. XVIII l)b. 

;;92. Subternus : infcrnali.^, lson. Subtcrn : subterraneus, (il. P. 

395. Incassum frustra, Cil. F. Incassum. 

Iphigenia etc., pour cette histoire si mal racontée voir : Serv. 
Acn. li 116; Hyg. Fab. !KS, 261 ; M. V. 1 20, Il 202. 

:i97. Consensus : muUitudo co7isedentium, (il. E. Consessus ; Ver^. 

Acn. V3'iO, 577. 

401. Rimor : inquiro, CA. F. Rim()r;(il. P. , Paul. 276; Non. M. 
382; Schol. Bern. O. 1 38'i Ihmari etc., Serv. (;. I :«4. 

404. Secta etc., cf. Vat. A. ; Ison. 

405. Salariuni etc., lson ; (il. P. 

4U«;. Orcus : Plut<», ls. (h\ VIII 11. 45. Ov/ô. etc,, Gl. P. ; lson; M. 
V. lll 1, 6; Papias, Orc. 

410. Princeps : Conxtantinus. lson. Tyranni etc., lson. 

412. Nigrantes etc., cf. Gl. P. 

414. sêptena etc., Gl. P. ; lson. 

421. Hebetat : obscurat, Ver-. Aen, II ()05. //. : obtundit, Gl. E. 

Hebetatus. 
423 Larvae et lémures, Auy. C. D. IX 11; cf. Apul. deDeoSocr. 15. 

17 



Il i 



258 



I. ADV. SYMMACnVM 



425. Ccnseo : iuheo, Gl. E. Censeo. Ccnsco : statua, ibid. 
432. Supersto : emineo, cf. Val. A. 

434 Cariosuii : putridus, Ison ; Gl. P. Caries etc.. Gl. E. s. v. ; 
Ison : Gl. P. ; Is. Or. XU 5, 10 et XVII 6, 28. Cf. Gl. E. Cariosi j;eneiis 

subolcs 

' 436. Gypsus etc., Ison ; Gl. P.; PUn. X. IL XXXV 153, m-, Is. Or. 

XVi 3, 9 et XIX 10. 28. Cf. Gl. M- Gypsus. 
4'iO. Aeruçfo : ri^wm metallorum, cf. Gl. E. Aerugo ; Is. Or. X\ 1 

" 449. P«^«n* etc., Ison., Gl. P. Cf. Serv. G. H :382; Fest. 221 ; Gl. F. 

Fagus. 

450. Pênes : apud, Gl. E. Pênes. 

45'> Sancfuinolentus : sanffuinc pUnus,d. r,\. E. San^uinolcntus. 
Quaedam etc., voir Plin. X //. VI l'O, \ II .); Solin. 82, 16 et 84, 15; 
131,9; 182,5. Carnihus humanis vescchantur. résulte dune conta- 
mination des ne- - sur comestum et exinanitum C. Gl. IV 141, 16. 

M-,). Hudis, supra .1 725,869 : Ps. 219. R. : indoctus, Acr. i?;)/3. 11 2. M. 

4;jl. Procinctus. consulter notre Index. 

46:1 Liciniu.^ etc., voir < )ros. \"U 28. 

472. Interceptus : deceptus. cf. C. GL L. IV 251.27. Interceptio. 

deceptio fraus. 

477. Erz/CLs/t-rium etc., Gl. P. ; ison; Is. Or. XVr,. 1 ; (.1. !.. s. v.. 

Erjp^astulum. 

478. Musso : mussito, Gl. E. MuNsito. 3/uss. : Murmura, (.1. E. 

Musso. 

481. Testis etc. Gl. P. 

482. C/iri.sh'co/ac etc., Ison. 

485. Le texte mal comprend Serv. .\en. VIII i^t d'oii Is. Or. M 
l'>, 18-19 : Fest. 87 ; cf. Varr. /. /. V 81. Stemma pro tinea. Is. r>r. IX 
6,28 ; Schol. Pers. III, 28 ; Plin. .V. //. XXXV 6. Pro fujura, (il. P. ; 

Ison. 

486. Christi : ima^o etc., cf. Cassiodor. Hist. Eccl. ap. tore. 

Labarum ; Ison. 

487. Laharinn etc., Gl. E. s. v. ; Ison; Gl. P. 

488. Cristaeeic, Gl. E. CrislaUis: \.^-_A. : Serv. .\en. I 461 I). 

491. Compcs : vincutum, cf. Is. Or. V 27.7. 

492. Complecti : constringcrc. (\\ E. Complcctor. 
494. Verendus : timtmdus, Ver^- U-m. IX 207. 

498. ExpertuA : probans, Gl. F. Experlus. Ver;,;. .L'h. Il «)-6. it-^yj. : 
sciens, ibid. ; Non. M. 296, 9. 
507. Fi>/w.setc. Index. 
511. Doci7/.s etc., cf. Gl. E. s. v., Docibilis ; Is. Or. X 66; (ir. L. III 

29, 16. 
516. Invidus: invidîosus, Is. D. V. 3(X), Or. X i:i5. 
,522. Saevitifi : crudclitas, Gl. F. Saevitia. 

524. Marins etc., Gros. V 19. 23. 

525. yumidia etc., Is. Or. IX 2. 119-21. Ju(,urtha etc., voir Oros. V 
15, 3-6 et cL Liv. Per. 64, Flor. I 36. 



I. ADV. SYMMACHVM 



259 



526. Ciccro etc., Ison ; GL P. ; Flor. II 12. 

529. Calilina etc., GL P. ; Ison. 

.5:38. Toyatus : pacifîcus, Gl. P.; Gl. E. Tog^ata Gallia. ATam etc., 
Serv. Aen. I 1 ; Is. Or. XIX 24, 4. 

539. Quirinus : Bomulus, Ison. Res : regnum, Verg^. et Serv. Aoi. 
m 1 ; cL Serv. Acji. 11154. 

543. Gestio : exuUo, GL E. Gestio. Gest. : moveor gaudio, ibid. 
Quia etc., et. Don. Eun. 555; Non. M. 32, 26 et 317, 8; Serv. G. I 387. 
Exulta etc.. cL Non. M. 65, 27. 

5'i5. Cato etc., Serv. Aen. VI 841, VIII 670. Sed etc., Ison; Vat. 

5'i6. Pullatus : niger. Cil. E. Pulla, Pullus, Toga puUa ; Is. Or. XII 
7, 5. Niveus : catidideus, GL E. Niveus. 

547. Exuviae etc., Gl. E.s. v. ; Is. Or. Xîl 4. 47. Ex. : vestis, Gl. E. 
Le; Serv. Aen. IV 496. 

518. Rua : festina, GL E. Ruo ; Ison. Tarpeia rupes : Capitolium, 
Cil. F. Tarpeium limen. 

550. Evander etc., Serv. Acm. VIII 51 ; GL P.; Ison. 

551. Amnias dux etc., cf. Ison; GL P. Anicîus etc., cL GL E. 

Pignera : filii, Gl. E. Pignus; Is. D. V. 456; Gr. L. VII 118, 16. 
5.')2. De cuius etc., (il. P. ; Ison. 
.554. Olghriiis etc., cf. (il. P. 

555. Easfus etc. Index. Sed Lucanus etc., X 187 et Franken ; Serv. 
Aen. III 326; Prise. Gr. L. II 256, 13. Abolla etc., Gl. E. s. v. ; Serv. 

Aen. V 421. 

561. Plehicola-.plebem colens. GL P. PL : plebem diligens, cL Gl. 

E. Plebicola. 

562. Fultus : sustentatus, Gl. E. Fultus ; Verg. Bue. VI 53. 
i'>68. Idolium etc., GL P. ; Ison. 

.569. Sipersojia etc.. Ison ; (il. P. 

.571. Sur \esplebi scita voir Fest. 293 ; Ciell. X 20. 

.573. Nobite templum etc., cL Ison: G]. P. 

.57L Obsitus : circumdatus, GL E. Obsitus. Xugas. Index. 

.576. Et quibus etc., Gl. P. Exactus : transactus, GL E. Exactus, 
Exigo; Ter. Ad. 870. Hec. 4^)0. Placet : détectât, Verg. Bue. Il 62. 
Servare : observare, Verg. Aen. XI 200. Oliservare : co/ez-e, Fest. 190; 
Verg. G. IV 212, cL Schol. Bern. et Serv., ad loc. 

579. Sanies .putredo, GL P. San. : sanguis, Serv. Aeîi. II 221 D. 

.580. Cenacuta etc., Gl. E. s. v. ; Varr. /. /. V. 162. 

.581. Tero : frico, cL GL E. Tero : Schol. Juv. VI 349. 

.58;L Tumulus : sepulcrum, Gl. E. Tumulus; Serv. Aen. Il 713, 
11122. 

584. Quo : ubi, Gl. E. Ouo. 

585. Amabitis etc., Gl. P. ; Ison. 06ses etc., GL P. ; Ison ; Paul. 1/9. 

Templum etc., cL G\. P. ; Ison. 

586. Refera : reporto, Gl. E. Refero ; Verg. G. II 409. 
591. Mot'eor : cura, CH. E. Moveo ; Ter. Andr. 921. 
594. Titulus : memoria, Gl. E. Titulus. 



2B0 



1. ADV. SYMMACIIVM 



I 



: i 



603. Patres conscripfi Gl. E. s. v. : cf. Is. Or. ! X 'i. 11. 
mPH/i^inaretcGl. K-^.v :(;i. P.; Ison : Serv. ^^;;'>; > ^^». 
615. C«pa.s: ./W.r^/^us. N-.n. M. 2ô:V, 10: Serv. .l.n. \ !tl 311. 

616 RejH'wfcns : n- compt'n.sa/i.s, lil. E. Hependens : Serv. Ic/J. l -39. 

617 flonor : iliqnitas, (H. E. Honor. 

618. .SiiH> : pcrmiV^A (il. H. Sino : Serv. Aen. X :/.'S 

619. P«gus, Index. /mphVifu.s : involutus. (.1. K. Implio: \ erj-. 

620. Pro/i{/>e.o : r.fo, (il- E. Prohibée). Cc:clcsfrs : JtraiH., (.1. E. 

Animis caelestibus. 

621. So/iïiim : consuetuifn, Gl. E. Solitum. (y/>.s/o : o/i.sum. \erg. 

Aen. VI 04 et Serv. : .len. XI 'iX). 

626. Oo/»s: /«r/um. m/uf/ernua. \ erg. Aen. I\ 3i^> et Serv. ad. 
loc. Vuleanus etc., Serv. .U-h. VI 1^ : Plac. Ach. I 192; Hilg. H . : M. 

V. 143, n 12Î, m 11.6. . - . , r -rr 

627. AbcMiretc, (U. H. s. v. ; (îr. L. Il 313. ^'>-J^-^- I;- ; • ;;• 
Fabula Saturni: Serv. .len. III 104: Plac. Ach. I :iS. : M \. I <)., 
11 l etlB. Phoehi,.< : >io/. CA. E. IMioebus. /«'uror : (imor, \en:, -Ic". 

IV 101. , „ . 

6*^8 ///mrîi.s: Tromni/N.(.l. E. TnAam^s. Megalu iirhs. etc.. 1 apias, 

Me-ale. Meqalcsii etc.. i.l. E. s. v. Bacchanal etc.. CA E. s. v^: 

Isoii. r/>i etc., Serv. Aen. Vi Siû; Is. Or. VIU 11. i.: M. V- ' H^^ 

111 r^ 4 

^V>9^^iater etc.. cf. Gl. E. Berecynthia. Isis etc.. Serv. le». V!l 790 
.d'Jli M. V. Il S9 cf. Comm. Liican. VIII 831 . (;. III 152 : ^jh(d .luv 
VI 526; Plac. Th. I 2^,:> : M. V. 1 18 et IN 7, '. : \xmi. r I). W III 3 et 
37 ; Hvg. Fah. 145. .In/u.^ e/ pavo, M. V. Il 5 : II! 4, ;.. 

OsiWsef Typhon : M. V. Il 91 et 92 ; III 6,3: -erv. G. I h'U : Eact. 
J I) I 21, -Viig. C. I). X 15 et 16. 
'630. Gallus : eastratus, Paul. 95: Plin. .V. //. XI 231, XXXN" 1..5 ; 
Hieron. Hos. IV 14 : \u?r. C. D. Il 7, VI 7 et :t. Ml 24. 2. 

631 Larva : umhra. (A. E. Larva : Serv. Aen. VI 152. Fosqiie etc., 
Gl. E. Earvae : Is. Or. Mil U, 101. l^rea : .^imulacrinn dei cf. llor. 
Sat. I 5,6'l Larva : male/icus, Serv. Aen. VI 152. 

633. Decus:pulcriturh>. Ner-. .le/«. IV ir>(). Cedo : /ornm (/o, Gl. h. 

Cedo. 

634. Dîves : ahiimlana, Gl. E. Dives opum. 

635. /.oj65touo; : os aureum, Is. v(.I. Vil p. 180. 

Tmc/us : i//ia.s, Ver^ G. 111 492. Fu///eo : resp^em/eo. Ilnr. A/)o</. 

XV 11. 

636. 3/rt/o : mfu/i.s volo. CA. E. Malo. 

t>37. Liquidus 'pulcer, Ison: Verg. (;. I 410. Liquidus : r/a/n^. et. 
Verg. (;. IV 101. Temero : foedo, cf. Ver^. Aen. VI SW. 
e;38. Ê6t£rnet/s : de ebore factus, Serv. .le/i. XI 11. 
6U. Srro/>i.s etc., supra. Sordido : ùif/uûio, (U. E. Inqumo. 

642. Acies : acumen. Gl. E. Acies. Sordet ; sordidus efjlcitur, Gl. b. 
Sordet : Non. M. 170, 4. 

643. Confidere etc., Verg. -len. ÏV 336. 



I. ADV. SYMMACHVM 



261 



()4(). Au^yim : audeo. cf. Gl. E. Audeo. 

(y\l. Conicio: imniitto, Gl. E. Conicio. Lace^^o : prouocarc, Gl. E. 

Lacesso. 

649. Partum : paratum. Gl. E. Partum ; cf. Serv. Aen. 111 495. 

650. Servare : munire, defendere, Verg. .le/j. VII 52. 
()51. Volare : celeriter transire, Verg. Aen. V 819. 

652. Tutus : secwrus. Gl. E. Tutus ; Verg. Aen. IV 373. Tutus: 
defensus, Serv. .le». 1 164. 11 805 D, cf. VI 238, VIII 603. Tutus : tran- 
quillus, Verg. Aen. IV 298. 

653. Peto : taeesso, cf. Gl. E. Pcto. 

650. Cohibco : cnherceo. conslrinyo, Verg. Ae». 1X738. 

Il Symm. praef. Matth. XIV 15-21, XV 32-38. Mare Calileac, 
Matth.'xiV 25-27. 

l. Voir xVlatth. IV 8; Marc. I 16 ; Johann, l 3r>. 

4. Voir Matth. XVI 2-3. 

0. Flamina : venti, Ison : Gl. P. ; Gl. E. Elamen ; Verg. Aen. IV 2'il ? 
Ventus enim etc., cf. Plin .V. //. 11 129. 

8. Fretum : mare. Gl. E. Fretum ; Serv. .leri. I ti07. 

13. Rudens : funisy Gl. E. Rudentum stridor; Verg. Aen. 187. 

25. IJivii etc., Gl. E. Invius. 

'M. Pessum : deorsiun. Ison: Gl. P. ; Gl. E. Deorsum. Pessumdo : 
deorsum immitto, cl. (il. E. Pessumdo. 

Il Symm. Cunabula : ortus, cf. Gl. E. Cunabulum ; Ison. Cuna- 
hulum : lectus. cf. Is. Or. XX 11, 6; Serv. Bue. IV 23. 

4. Ofciec/u.s : oppositus, Gl. E. Obicio ; Verg. .\en. VIII li>. /?e/e//o : 
reieio, Verg. Ae». IV 380, cf. Serv. D. ad loc. 

6. Iltex : deceptrix, Ison ; Gl. E. lllex. Flecto : ùicZmo. \erg. G. IT 
398. Aen. Il (389, VI 376. Xï 940. 

8. Imaqo : similtudo, Gl. E. Imago ; Non. M. 329, 8. 

9. Educfus : nutritus. Gl. E. Eductus ; Ter. Anrfr. 911. Congestum: 
coadunatum, (il. E. Congestum. 

10. C/aTe»r/i.r, Paul. 46; Gl. E. s. v. Gl. E. Clacendix ; Hageii 
anecd. Helv. CLXXIX. C/asisetc, (il. E. Classicum ; Serv. Aen. VU 

11. Jaclo : jactanter dico, Serv. Aen. 1 14() D ; Gl. E. Jacto. 
17. Fteddo : respondeo, Verg. Aen. I 409, VI 689. 

30. Vel quia etc., cf. Ison. 

36. Pexus : ornatus, Ison ; (il. P. 

37. Si^spensa etc., cf. Gl. P. Strophium : cinç"'"'" «»;^""^' ^''•.*'- 
Strophium; Is. Or. XIX 33, 3. ï.po-.f. : coni^ersio, Gl. E. Conversio, 

converto. , -^, ^.^n i^ ri„ 

38. P«7).7/a etc., (il. E. s. v. ; Paul. 220 ; Serv. Aen. XI 803 , Is. On 

XI l,75cf. /;. r. 373. ^ ^ ,^,^ 

41. Le;;û/us : iucundus, Gl. E Lepidus ; Ter. Andr, 948. 
46. Ace?- : fortis, (il. E. Acer; Ison. 
51. Berecynthia etc., Aug. C. D, VU 25. 



I 



262 



II. ADV. S YM Al A cm M 



i 



52. Inguina : testiculi, Xerg. Acn. X 786 ; cf. Gl. P. ; Ison. Poesis 
etc., Gl. E. s. V. ; cf. Ison. 

54. Arceo : prohiheo, (M. E. Arceo. Theseus etc., Serv. Aen. VII 761 
d'où M V. I 46 et M 12S ; cf. Plac. 77i. III 506. V 444. Virhius etc., 
Serv. 1. c. ; Gl. E Virbium: (îr. I.. III 465, 30. Fulmine cic, ci. Serv. 
Aen. VM 113. Apollo autem etc., M. V. I 46, II 128. 

64. Repello : reicio, (il. E. Hepello ; \erg. Aen. IV 214; cf. Ison. 

68. Prosequor : respondeo, Verg:. Aen. Il 107 .' 

69. Allego : induco, Slat. Ach. II 22'». .4//. : astruo, Gl. E. .Vllep:o. 
SI. Vietiis : curiiis, Gl. E. \'ietus ; Serv. Aen. III 31 ; Ter. Fini. ()88. 
120. Conicio : coniecto, (il. E. 2 Coniector, Coniectura. dmicio : 

aestimo, GL E. Conicio. 
Conicere enîm etc., voir (Jiiint. III (>. 30-41 : \I1 2, l-ii. 

122. Mereor : difpius sum, Gl. E. Meritus. 

123. Si placet etc., cf. Verg. Aen. II (>69, XI 4Xj. 

152. Specto: intueor, Gl. E. Specto. 

153. Populares aurae, \'er^. Aen. \i SU". 
158. Praefero : propono. Mor. Epp. Il 2, lS3. 

166. Ego etc., voir Serv. (i. II 475, Aen. l\ 412, 415. 
176. Longaevam etc., voir Ovid. Met. I 48; Ju\en. .S'«/. III 44-5; 
note de Ma yor à Sat. l 70. 
186. Suhicio : suhdo, Gl. E. Subdo. 
211. Mors sine morte etc., Greir. Dial. IV T). 
218. Suppedito : summinstro, Gl. K. Suppedito : Gl. P. ; Ison. 

221. Pallaseic, Veru^ (;. I 18-19 cf. Serv. D; Is. Or. XIX 20. 2. 

222. Lucina etc., (il. E. s. v. Luc. : natalis, Ison. In lucem iiascentes 
etc., Ison ; Gl. P. 

225. Ignis : amor, Ison: Verr l-^n. IV 2 et Serv. D. ad lr»c Apud 
Paphos etc., cf. Serv. (t. II ()4, .lt';i. X 51. Acper hoc. cf. (il. P. 

246. Paros etc., (»1. P.; Gl. E. Pariiis lapis; cf. Serv. G. I 593; 
Is. Or XIV 6, 29 et XVI 5, 8; Plin. X //. IV m. Punicus : Africanus, 
Ison ; Verg. Aen. I li38 ; (il. E. Punica régna, Punica terra ; In Africa 
etc.. cf. (il. P. Marmor purpureum etc.. (il. E. Porphyreticus ; (ir. I., 

247. Lacedaemon : Sparta, Oros. 1 21, 12 d'où Is. Or. IX 2, 11 et XV 
1, 47. Prasinus : viridis. Gl. E. I*rasinus; Is. Or. XVI 7, 4. Marmor 
viride, Is. Or. XVI 5, 2. Sgrma. (il. P. : Ison. 

248. iVati vus : naturatis, (il. E. Nalivum. C^uùi etc., Plin. .V. //. 
XXXV 2-3. 

251 Piefas : religio, Gl. E. Pietas ; Serv. .Aen. I 378 D. Impius : 
irreligiosus, G\ E. Impius. 

270. Apostropha etc., Ison ; (il. P. 

294. Apud Scythas etc., Ison ; Gl. P. ; cf. Lnct. /. D, I 21 ; Fortii- 
natianus ap. .Vrev. ad loc. ; Fest. 3:i^'i et Paul. 57. 

296. Caedihus etc., Lact. I D. I 21. 

298. Romuta : Bomana, Verg. Aen. VI 876. Culmeis etc., Ver^. .icn. 
VIII 654. 

300. Libystis : Africanus, Gl. P. ; Serv. .\en. \ 37. Lihija : Africa, 



II. ADV. SYAI.VIACHVM 



263 



Gl. E. libya, Libyae ora. Vrsi etc., Verg. Aen. V 37, VIII 368. 
302. Tuscus : Evander, Ison ; cf. Verg. Aen. X l()4-5. 
327. Quadrupedis etc., cf. Ison. 

:i31. Decoctus : purus, Pers. Sat. I 125, cf. Schol. et Jahn. ad loc. 
344. Hectoreus : Romanus, Ison ; Sil. Ital. II 343. 
348. Voir Macr. Sat. III c. 9. 
352. Bimaris etc., Ison ; Gl. P. ; Hor. C. I 7, 2 cf. Schol. ad loc. 

354. Cleopatra etc., Schol Hor. C. 1 37, 1. Victus : superatus, Gl. 
E. Victus. 

Mercurius etc., Gl. P.: Ison; Serv. .4e». VIII 698: M. V. 1119, 
H 42, III 9, 1-3; Is. Or. VIII II, 45-49; Tert. de An. II 33. 

355. Hammon : Jovis, Ison ; (il. E. Hammon ; Verg. Aen. IV 198. 
Qui etc., Verg. Aen. IV 196 et Serv. D. ad loc. 

356. Quia involuta etc.. Serv. .4e7i. IV 196 D ; M. V. 1 121, cf. Il 80: 
1113,9; Plac. Th. 111 476. 

373. Crenethliaci etc., Is. Or. VllI 9, 24 et 11, 88; (il. E. (ienium; 
Fest. 94: Hor. Epp. H 2, ISS et Schol. ad loc; M. V. lîl 6, 19. 
Secundum etc. Serv. .\en. VI 7'i3 d'où M. V. III 6. 18. 

412. Flectere : inclinaj'e, \ erg. -4c7i. II (389, VI 376 et Serv. ad loc. 

416. Romaîii etc., d'après Tac. Ann. 1 1 ! 

418. Proceres : capita trabium, (il. E. Proceres ; Serv. Aen. V 740 
d'où Is. Or. IX 4, 17. 

419. Clavus : dignitas, Ison ; Gl. P. Clavus: gubernaculum, Gl. E. 
Clavus; cf. Serv. .4e7i. V 177. 

422. Fido : confîdo, (il. E. Fido ; Verg. Aen. V ()9. lia etc. Is. Or. 

1X3,29. 
425. Ad interficiendos etc., (il. P. Secu7'is: vindicta, Ison; Gl. P. 
427. Do : permitto, (il. K. Do; Verg. Aen. I 409. 
429. Fluctus : dubitatio, Gl. E. Fluctus; Verg. .4 e?!. IV 532. 
431. Octavianus etc , voir Is. Or. IX 3, 17. 
462. Rubrica etc., Ison ; Cil. P. 
495. Ephesus : civitas ison. Hebrus : flumcn, Gl. E. Hebrum; Verg. 

Bue. X 65. 
497. Juno etc., Verg. Aen. 1 19-20. 

515. Corybantes etc., Serv. .\en. 111 113; M. V. I 39 et 104, II 16, 

1112,3. 

516. Samnis : Romanus, cf. Ison. 

519. Petasuin : calciamenlum, (il. P. ; Ison. 

521. Cybeleetc, Gl. E. s. v., Cybelus; Serv. .4e;i. 111 11. 

528. Bellum Actiacum etc., Schol. Hor. C. I 37, 1 ; 23-4, 27-8 ; Serv. 

Aen. VIII 682, 797 D. 

534. Gelidus : frigidus, Gl. E. Gelidus, gelidus horror. 

537. Extorris : exul, Ison ; (il. E. Extorris ; Verg. .Yen. IV 61b. 
Extra terram eiectus etc., cf. Is. Or. X 86-7. 

544. Voir Serv. Aen. II 166; M. V. I 40, 142; Gl. P. 

550. Assyria etc., cf. Oros. III 20, 4. 

552. Carpo : detraho, Gl. E. Carpo; Gl. P.; Serv. .4en. IV 2 D. 

556. Arcus : fornix, Gl. E. Fornix ; Serv. .4e7i. IV 631. 



264 



II. ADV. SYMMAtUVM 




II 



V'I 



VkS. Confusion de Curius Deiitatus et Fabriciiis. Voir Val. Max. 

f X 5 et 6; Serv. Ae7i, \l H'iâ. CamiUus, Serv. Aen. VI 820. 

5*ïl Flora iki etc., (W. \\. 1- I<«rali tuba ; Schol. Juv. \'l "SA). Matuta : 
a nrora etc. (ir. L. Il Tii, IS et S(J, l'J. Serv. Aen. \ 2\\ ; Plac. Th. 
1 13. Vil Vil ; Non. M. 6^>. 9 qui cite Cic. Tusc. I 9, 18 : S rv. et Prob. 
<;. 1 1::T: Au-. C. D. XVIII Ti: Lact /. f). 121 et2:î; (;i. K. .Matuta. 
M. V. Il 7'J; Fcst. 158, H;i ; Lucr. V (>57. 

5(}9. Canntm etc. (il. P. : Lson. 

571. Pf/rra etc., lson ; (11. P. rAs-cnu'.s etc., (il. P.; lson; (il. K. 
Oscines : Paul. 197; Is. < >r. XII 7, 7r. et 7S ; \'arr. /. /. VI 7() ; Schol. 
Ilor. C. 111 27, 11 : Serv. .[en. 111 m\ : (iell. Vli M 

.")7:î. Ter centuin cic, (ii. P.; Lson; cf. Serv. .At'?j. \'l 8*5. 

574 . A7>c/ Ma etc.. (il. I ' . ; lson. 

577. Lemhus etc., (il. E. s. v. ; Serv. .U-». I 201 ; Is. Or. XIX 1, 25. 

60'i. htcr etc., Gi. K. s. v. ; (il. P. ; lson ; Veri,^ (i. Ui :i50 et .Serv. 
ad loc. 

&)'k lier mu s etc., cf. fson. 

im. EridaniLs etc., (il. Il s. v. ; lson : Serv. .\en. VI i'm9 (d'où M. V. 
III 6, 21), X 189, (i. 1 482; Is. r>r. Xlll 21. 2(>. Hesperides : /f^/», 
Serv. Aen. ! ."^ÎU. II " VI II 77: (il. !•:. f Icsperia. Cor/n"//er etc.. 
Serv. Aen. \'II1 77. 

(vil. lecitr etc., I.act.7. D. VI 15: Hor. Epp. I IS, 72. Firmic. Mat. 5. 
Serv. Aen. VI 59(i doù Is. Or. XI l, 125 et 127; Schol. Hor. C. 1 25. 
\%i ; 1 V 1 , i _ . 

iVi'A. l)c>/cucr : iqnohilis, (il. F. Detiener; Veri:. Aen. IV Kî ; Index. 

t)57. Larrri : pv •, (il. F. Larva ; (-1. P. : I»apias, ia' \a. 

(551. Repu Isa etc., til. P. ; Paj). s. v. 

te2. .A('//is etc., lson; (il. P.; (il. I' : Ver-, .lerj. Vlll ^51 et 

Serv. adioc. ; Serv. (;. 1205; Plac. Ih. NI 2'i, IV 105, 78'i, VI 4Ul ; 
Fact. /. D. 1 21 ; lly-. P. .1. II 13; M. \ . I IG, 111 15, 10. 

(îfô. O/e : i>acissignuni, lson; (il. P.; Serv. .le?!. VIII 128: M. V. 

I 2, m 10. «i. 

G&i. Fera cinf/ula etc., cf. (il. P. : ls< »n. 

()71. fnurerc vie, lson; cf. (il. P. 

675 . Litdere etc., cf. C 1 i . F . 1 1 1 u d o . 

(177. Se car c : secahcint, lson. 

t>86. Parla Collina etc., (il. P. 

(588. i.i6er etc.. l'est. :«9a : Serv. Aen. VIN <)5t) D ; Is. (ir. ÎX 2. I0(i. 

694. Vflf/i/s, cl. Hor. C. 111 3. 9 et Schol. 

699. Mastruca etc.. (il. P. : lson ; (il. F. Mastruj;a : (^ic. Scaur. 45 ; 
Arnob. il 45; (Juint. I 5, S; (.r. F. V 28 1. 22: llieron. 'r. Lucif. 1; 
Curt. lU 3: Is. Or. XIX 23,5. 

.4cin«ce8 etc., GL E. s. v. ; Sali. ap. Serv. (;. ill !i83 ; Is. Or. .Mil 
23, 4 : Schol. Mor. C 1 27, 5. Togati etc.. Ver.:. ;-». I 282. 

701. f.i(furia : pars Beneventi, lson. 

702. \ id. supra iiOll 

7a3. Gain etc., Serv. Aen. Vlil (•)52, »)5:). 
713. Dracaneseic, (il. P.; Is. Or. XVIll 3, 1. 



II. ADV. SVMMACHVM 



265 



7hi. Delela : interfecla, Verg^. Aen. IX 246, X 898. Pendo: persolvo, 
(il. \\. Pendo: lson; (il. P.; Ver-. Aen. VJ 21 et Serv. ad loc. 

718. Serus'. postremus, (il. F. Serus. Apostropham etcGl. P. 

722. Squalor : odor, cf. Gl. F. Squalor. Squalor : splendor, GL E. 
Squalor; Verpr. (r. IV 91 et Serv. ad. loc. ; Aen. XII 87. 

730. Theodosiu.^ etc., cf. Gros. VII 3'j, 5. 

l'X). Dedisco etc., (il. 1'. s. v. ; Pap., Dediscere. 

740. Repacjula etc., (il. 1]. s. v. ; Fest. 281 a. 

7'il. Nam cum etc., cf. Gl. P. 

751. Effinçfo : forma, (il. F. Eflingo: Verg^. Aen. VI 32. 

755. Situs : vetushs, Gl. F. Situs : Serv. .le??. VU ViO. .\urin,i etc., 
cf. Plin. N. H. XXXlIi 62. 

77!i. (\)nipifuni etc., (il. F. s. v. ; (il. P. : lson; Serv. G. 11 1382; Is. 
Or. XV 2. 15 et 16, 11. 

791. Pirata : lafro niaritimus, (il. K. Pirata; lson : Is. Or. X 221. 

793. Trfrnstra etc., (il. F. Transtriim : Is. Or. XIX 2, 5: cf. Serv. 
Aen. VI 411 ; Paul. 3Ô7 ; Vitruv. II l. 'i etc. 

805. Capitale etc., (il. P.; lson. 

807. Dahae etc., (il. F. s. v. ; Serv. Aen. VIII 728. 

808. Sarmata etc., (il. F. Sarmatas, Sauroraata. 

8(J9. (laetutus etc., (il. !'. s. v. ; Vcrg. Aen. \ 172, 351. Garamans 
etc., Serv. (;. IV 278 d'où Is. Or. IX 2, 9'i. 

810. .\ostrum orhem etc.. Au-. C. D. XVI 9 ; Is. Or. IX 2, 133. 

S13. Onager etc.. lson : (il. P. : (il. F. s. v. ; Is. Or. Xli 1, 39; cf. 
Serv. G. III 409. 

814. Ferae etc., Serv. Aen. I 215 : îs. Or. XII 2, 2; D. V. 248. 

822. Gi(jno : alo. cf. (il. E. (ii^no. liecidivus : reiiascens, (il. F. 
Ilecidiua; cf. Is. Or. XVII (î, 10; Serv. Aen. X 58. 

823. Blenimi/ae etc., Plin. .V. //. V 'i6 ; Solin. i:;7, 10. Cynocephali 
etc., is. Or. XI 2, 16 ; Plin. N. H. VIII 216. 

827. In médium : in commune, (il. E. In médium ; Gl. P. : lson ; 
Serv. (r. 1 127, Aen. XI ;j:i5. 

835. Fornix etc.. Index. 

838. LarjuearQic. (il. F s. v. : Serv. Aen. 1 726: Is. Or. XV 8, 6 et 
XIX 12, I. 

8;i9. L'rna : .^epulcrum. C. Vil 112, /. 8'. 158. Lueanus etc. iVll 819), 
voir Aui;. C. D. l 12 e.xtr.; Is. Or. XVI 26, 14. 

846. Indacjo etc., (il. F. s. v. ; lson ; GI. P. 

850. Bivia etc.. cf. (il. E. Bivium. Diverticulum etc. Gi. F. s. v. ; 
Serv. .\en. \\ '.ni. 

851. In/Heu.s etc., (il. P. ; lson. Infiteor: nego, Gl. E. Infiteor. 

85r.. Divortia etc., Xon, M. 290, 23; Serv. Aen. IX 377; Is. Or. XV 
1(>, 11. Divortium : sepa7-atio, (il. F. Divortium. 

858. Dioni/sius : Liber, (il. E. Dionysius: Lson: (il. P. ; Is. Or. 
XVI, 6. Dionysia : festa Bacchi. Is. Or. XV 1, 6. 

m). Diesjnter: dieipater, GI. F. Diespiter ; lson; Gr. L III 515, 2; 
Schol. Hor. C. III 2, 2^J; Serv. Aen. IX 567. 

8(il. Aenus : aerieus, Gl. E. Ab aenis, Aenum ; Vcrg:. G. 1 216. 



.» 



206 



II. ADV. SYMMACnVM 



» 



M V 



862. Lu perçus ah agendn (arcendo? , (il. E. T. u perçai ; Serv. Aen. 

VI II 343 D. 

867. Porro : a longe, (il. E. Porro; Serv. Aen. V r>00, VI 711 ; Gr. L. 
IV 145, 3(X V 1\, 32: Don. Andr. 278, 51*1), 7:{1. Cacpi' cdput, (il. P. 

8f)8. Serapis proprium dei, (il. P. Serapis etc., Auu. T'. D. Wlll 5; 
Is. Or. VIII II. <sr.-r»: cf. Lson. 

Sm.Isiseic, Is. f>r. VIII 11. 81: cf. (il. P.; lson. 7Vm gcnera 
simiarum, lson; (il. P.; (il. ! i copithccu.s ; Is. dr. Xll 2, 31-2; 

cf. Solin, 127. 3-8; Plin. A'. //. Vlll 72, et21(K 

870. Crocodillus etc., (il. P. ; lson : (il. E. Corcodillus; Is. Or. .\II 
6, \il Apu</ Aegyptîos etc., (.1. P. Lavertia etc., (il. P. Priapus de 
Ison;(;i. E. s. v. ; Serv. (l. !V 111: Is. Or. Vlll 11,24-5. 

872. Tectus : opertus, (il. E. Tepo. 

873. Frutecta : errores, Lson ; cL (il. P. 

884. Fastigium : culmcn, (il. E. Eastigium : cf. Serv. Aen. 1 342 I). 
11758, (;. Il 288. Devcxio etc., cf. (il. E. Devexus; (il. P. 

m). Barbati : fortes, (il. P. : lson. Quia etc., Is. Or. XI 1. 45. 
Barbatus : incultus, Juven. .\l \ 12 et Schol. ad loc. 

81)3. Propheta : rates; (il. K. Vates, cf. Is. Or. Vil 11. 15. Sihijlla 
etc., (il. E. s. V. ; Lact. /. D. 1 3; Is. Or. Vlll N, 1 ; Seiv. Aen. III 445; 

M. V. II 87. 
S94. Mathesis : d<jctrin(i, (il. E. Mathesis. Mnte.sis etc., Papias. 

Confusion de ;xiO£î:^ et aiToti^Tr,;. 

Voir Ducange, Mathesis. 

Ad verba Symmachit. I^r(U'ro(/ativ(( etc.. (il. K. s. v. : (il. P. 

Salarium : praebenda, (il. E. Salarium. (^otiquinisco : surgo. 
Non. M. 84, 14-16 qui cite Plaut. Cist. ()57. Privilegium,VA. i: ^. v.: 
Is. Or. V 18; Paul. 22Ô; (iell. X 20. 1. j.x-eIjh mensa, (il. E. s. vv. 
Baiulus ei balvus balbus .sont confondus, (il. E. Balbus; Is. Or. 
X 21». 

911. Stipendium Vestalium, C.l. P. Stipendium etc., Liv. IV .59, 11 ; 
Fest. 234 a. Dabatur militihus, (il. E. Stipendium. Varr. ap. Non. 
M. 5;i2, t». .1 stipe pendendo, Is. Or. X\'l IS, S. 

Treptolemus etc., Serv. G. I Hi3 doù M. \". 1 S, cf. Il 1)7-8. Ceres : 
dea f'rumenti, lson : (il. E. (\n'es. 

921. Pharos etc.. Plin A. //. V 12S; Solin. 147, 9-12; Is. Or. XV 2. 
37 et XX 10, 10. Xilus etc.. Plin. .V. //. V W; Solin. 137. 19; Is. A'. R. 
XLIIl 1 et 2; Or. XV 3, 28. 

927. lïx : cum difjîcultate. cf. (il. E. \'ix. 

935. Unde: ex quo, cf. (il. E. Unde. 

937. Lipsia etc., Serv. Aen. I 22 et Thilo nol. crit. >. -oÛTa ' laton : 
(Cod. I Û7p(iv ou ûexôv ? Gl. E. Pluvia. 

941. Lilyhaeum etc., Gl. E. s. v. ; Gl. P.; Orc^. I 2,99; Is. Or. 
XIV 7, 6. Tria etc., Gros. 1. c. : Is. 1. c. ; Serv. A-n. 111 411 et 699: 
Solin. 48, 5-7 ; Plin. X. //. III 87. 

946. Quernu» et querceus, voir Veri;. Aen. XI (5 et (i. I 30;) et Serv. 
ad loc. Quercus : arbor, (il. E. Ouerciis ; Is. Or. XVII 7, 3S. 

949. (Iradusscenae, Schol. Juven. XIV 321 : lson. 



II. ADV. SYMMACHVM 



267 



950. laniculum etc., cf. lson ; Gl. P. laniculum a lano, Gl. E. 
laniculus. 

954. Quia etc., Gl. P. 

955. Forsitan : fartasse, Gl. E. Portasse. 

958. Siriuscic, Is. X. IL XXVI 14, Or. 111 71, 15; Serv. .4en. III 
141, cf. (;. IV 421. 

959. Vernus : vernaiis, (il. P. 

9(58. Faber: aedificator, cf. (il. E. Aedificium. Laoraedon etc., .Serv. 
Aen. II 610, V 30 D, VIII 157 D ; lson ; AI. V. 1 135, 136, II 193, III 5, 7. 

972. V^u/canus etc., Serv. Aen. I 17!, VIII 414; Is. Or. VIII 11,39 
et 1 40,4; Eulf?. Myth. II il. Juppiter etc., Serv. Aen. 1 47; M. V. 
1 105, II 2»;, III 3, il et 11. 21. Pallas etc., Serv. Bue. II 61? Vesta 
etc., G\. E. s. y.; Serv. Aen. 1 292: M. V. UI 10. 4. Vesta : terra 
Is. Or. \'III 11, 61 ss. ; Serv. 1. c. ârôT?; sstiaî, Serv. 1. c. ; Cic. N. D, 
I 27, 67. 

97.3. Labant : vacillant, lson ; Gl. P. ; (il. E. Labor. 

978. Inurit : excoquit, cf. (il. E. Inuro. Zepkyrus : Favonius, Gl. E. 
Zephyrus; Serv. G. II l^iO; Is. Or. XIII 11, 8. 

985. Trihuli: spijiae, Gl. E. Tribulus ; Serv. (;. 1 153 D. Tribu H a 
terendo, confusion avec tribula? Voir Gl. E. Tribula ; Serv. G. I 164 ; 
Is. Or. XX 11, 10. Carduus etc., Serv. Bue. V 39 ; Plin. A. H. XXI 91. 

987. Temperies etc.. Is. D. V. 5,53 ; Gr. L. VII 122, 1 ; 293, 7 ; 31 1, 20. 

999. Iniquus : contrarîus, (il. E. Iniquus: Verg. Aen. II 257. 

1005. Beditus : j'ecompensatio, cf. Gl. E. Reditus. 

1006. Terminus etc., Serv. Aen. IX 446 ; Liv. I 55, 3 ss. 

1010. Lacerna confondue avec laena? Voir Serv. Aen. IV 262 D. 
Becijiium : a reiciendo, (il. E. Ricinus ; Varr. /. t. V 132; Serv. Aen, 
I 282; Is. Or. XIX 25, 4. 

1031. Bubus : virgultum sjnnosissimumj Gl. E. Rubus. 

1040. Hae sentes etc., Gl. E. Sentis ; Gr. L. I 3.3, 3. Senta, Fest. 
;«9; Gl. E. Senticeta, Sentis ; Verg. Aen. VI 162 et Serv. D ad loc. 

1044. Glarea etc., (il. E. s. v. ; Papias, g-larea. 

1040. Charismata : dona spiritalia, (il. E. Charisma ; (il. P. 

/âp'.; etc. Gl. E. /xp'.;, tv/iry.:, Eucharistia, a/2&:;. 

1047. Conculcata a daemonibus, lson. In iecore sedes etc. Is. D. B. 
60; Or. XI 1, 125 et 127; sujjra 631. 

1053. Acervus : coacervatio. cf. (il. E. Acervus. 

1054. Curcu/io : rermis etc., Gl. E. Curculio; Varr. ap. Serv. G. 
I 186; Is. Or. XI 1, 58 : XII 8, 17. 

105,5. iMatth. XIII 3-16; Luc. VIII 5-11. 

1057. Festinare: properare, Gl. E. Festino : Verg. G. IV 486. 
1062. Besignare etc., supra c. Vï 84 a-b. ; Is. 92 a-b. 
1074. Suspirare : amare, cf. Juv. Sat. XI 152. Taedae in nuptiis 
etc., Serv. Aen. IV 339 D. Qtiae etc., (il. E. Taeda. 

1076. Bescs etc., Gl. E. s. v. ; Index ; Serv. Aen. I 722 et D. Qui diu, 
Serv. Aen. VI 813 ; Is. Or. X 77. 

1077. Flammeum etc., Paul. 89; Plin. N. H. XXI 46 ; Schol. Juv. 
VI 225. 



268 



II. ADV. SYMMACHV.M. 



DITTOCHAEON 



M 



1082. Fungicic.A '.1. E. Fun-or. 

l(B'i. Mereri : militare, Gl. I':. Mereo : Ison ; Is. Or. IX 'A, M. 
Emeriti : (pii cessaveritnt etc., Ison : (il. P. 

\mK iNomscle véhicules, Gl. 1'. ; ls<ai ; (il. K. Basterna, Birotu.s, 
Esseda; Serv. Aen. VIII (m: is. Or. XX 12. V:*. 

Discooper-irc < découvrir ". Koerlini: L' "i»!». 

Wj:i Vendita etc., Ison; Gl. P. 

m):>. Lanista : (fladiator, Gl. E. Lanista ; (il. \\ \ Ison. .1 Imximufo, 
(il. E. I .anio (verbes 
BJ. Ci. Gl. P. 
M). Vitalia etc., cf. Is. Or. XI 1, 11f>. 

1103. Excuhiae Qic, Sciv. .ie/J. IX i:»7 d -m Is. Or. IX :}. \2. 

llvX). Taenua' elc. Ison ; (il. I*. : (il- H- Faenia ; Serv. Aen. V 269. 
VII 352; Ls. Or XÏX 31, (>. Lici« etc.. Serv. /.'n. VIII 73; Is. Or. 

XTX 29.7. 

1107. Lustralis: expiatis, cf. (il. E. Lustro ; Serv. Aen. 111 27i». 

UIO. 7V''/'"- /".scirirt, Juv. ^Vf^ Il l'i3; Papias ; et. C. (il. Il 'i51), 
29; 111 21 ... '-K .'>. 

1128. Cf. Is. Or. XVlîI fiS. 1, 

Dittochaeum. pr. ^ty., : versus, (il. E. rÉTrï.-; : (juatuorAW. E.s. vv. 

(). Refuto : respi^o. Ison; (il. E. Hefuto ; Vci,.. Aen. XII 41. 

13. Ilex : ^/ïa-rcii.s, (il. E. (Juercus. Mamhre etc., Gl. P. 

Vk Gènes. XVII 17 ss.. XVUI 12-1'.. 

21. Auctio : venditin, (il. E. Auctio: Pap.. Auctio. 

27. Auctionarii de, et", (il. E. Auctionarius. 

211. lijnis etc.. voir Exod. ce. lli et IV. 

:îO. Magiater: pastor, Scli(d. Bern. (i. lll Vi'). 

'i3. In<sr-tis : mm o/ferentihus, cf. (il. E. Ingratis; Vcr;^. Bue. I 3'i, 

et. Serv. ad loc. 

^:K Dipsa etc., (il. E. Dipsas ; N. Or. XII '.. 13 et 32; Solin. 122, 17. 

Epr.ixo; : sofifuf/o, (il. R. ïor.ur,; : Serpent em aeneum elc. Num. C. 

Xxi. Hic ser/jens etc., Is.A'um. XXXVI :: , Au-. .Serm. CÏJH 2 et 

C. D. 1X8. 

.'V.t. V Mil .1.'^. c. IV 2-l.'î. 

17». Sanguineus : coccineu.s. (il. l'L Coccineus. 

i >. Stuititia etc., cf. (il. P. Lymph • aqua, Gl. E. Lympha. 

73. Voir He^-u. ce. XVI et X\ II. 

76. Fi/nrf«etc.. Is. Or. XVlIl 10, 1 cf. XIV 0. V'.; Serv. (;. I 30'.». 
G lana : m assa p l u m hc ■. N • » n . M . .»»;!. 1 . 

77. Cf. Is. / Hegg. Uk 2. I)ar,\/ vie, (il. l'. s v ; Eucher. Inst. W'I, 
12; Is. Or. Vil 0. (»i. 

SI. Salomon etc., cf. Is. Alleg. !»2. Teinplum etc., Is. I. c. 91. 
82. Beginn : Kcclesia, ls. .l//e//. 02. 

SO. Captua : deceptus. Son. Al 2.'>3. 2'» : \ er*,^ Ae/i. IV :nO. 
IK). Voir IV Reî4-. c. XX. 

92. '>r(/fîn ' etc., Aug;. Enarr. P> CL no. 7 ; ls. Or. 111 21, 1-2. 
Rogahant etc., voir Ps. CXXXVl 2. 
96. VoirllHegg. 20. 1 ss. 



DITTOCHAEON. 



PERISTEPHANON I 



269 



97. Voir Luc. l 2()-:«. 

ICI. Bethléem, ls. Or. XV 1. 23 d'après lïieron. Epp. CVIII 10; Gl. 

E. s. v. 
(101. Ader, Hieron. 1. c. ; (ienes. XXXV 21. Très sancti sepulti, 

Ilieron. l.-c. 11. 

117. Locusta V. C. VII (>9. 

118. VoirGI. P. Cath. VII ()9. 

121. Excidiuni : subversio, cf. (il. E. Excidium. 
131. Johann. IX 7. 

141. Matth. VIII 2.S-3'j : Marc. V 1-17 : Lue. 2;i-:i;i. 
If/i. Corhcnian, (il. E. Corban ; Eucher. hist. 148, 13 ; Matth. 
XXVIl,3. 
155. Artaf, supra Ps. ,")t')7. 

158. Pulsatus : impactus, cf. Gl. E. Pulso. 

159. Exitus : mors, Gl. E. Exitus. 



PERISTEPHANON I 

Praef. s-rr^^vo; : coj'ona etc., Gl. E. Corona, Stephanus. Norma etc., 
Cil. E. Stephanus, ls. Or. VII 11. 13. 
25. Probus : bonus, Ison. Gl. E. Probus. Proibus, Fest. 229 a, Paul 

228. 

27. Hosticus et hostilis, Ison : (il. E. Ilosticus. 

;!l. Crudus : crudelis, ( il. E. Crudus. ls. Or. X W. Sed etc., Ison. 

:i2. Quia milites etc., Ison. 

:i:;. Sacrarium : templum, Ison; cf. Serv. .len. XII \99 d'où Is. Or, 
XV 5, 1. Ubi ,^acrae ?-esetc., Is. et Serv. 11. citt. 

:tô. Dracones etc., cf. Ison. 

Vf. Bisulcus: bifidusOv. Met.XU 113; cf. Gl. E. Bisulcus, Lucil. 
10<)7 Marx ap. Prise, (ir. L. Il 48S. 21. Ungula etc., (il. E. s. v. 

46. Baca : catena. Ison. (il. E. Baca. 

53. Sodalis : socixis, cf. (il. E. Sodalis. Quia etc., Fest. 297 b, Paul. 
29(1 ; Ison, Vat. .\. ; Is. Or. X 245. 

56. Catasta. voir Gl. E. s. v. et les autorités citées par Ducanp:e, 

s.v. ; P. X37(); Ison. 

5S. Mammon etc , Hieron. in Mattlx. Vil 2'i ; Ison ; Gl. E. s. y.^ 

{)[. Cliirographum : pactuni, cf. (il. E. s. v. ; Is. Or. \ 2\. 22. 
Chir. : manus scriptura, Gl. E. Chirographum. 

r/i. Signum : vexillum, (il. E. VexiUum ; Serv. .4e». Vlll 1 doù ls. 
Or. XVI 11 .3. 5. Vexillarius : signifer, cf. (il. E. Vexillifer. 

05. Praemia i. e sunt, Ison. 

07. Cohors : D viri Gl. E. Cohors, ls. Or. IX 3, 51. 

70. 0/>ruo : opprimo Gl. E. Obruo ; Verg. Aen. Il 424. O^r. ; coope- 

rior, Gl. E. Obruo. 

72. Chalybs : ferrum, Gl. E. Chalybs ; Ison ; Serv. G. 1 58 et Aen. 

Vlll 421 ; ls. Or. XIX 9, 7. 

73. Obsoletus, cf. Pap. s. v. 






270 



PERISTEPIIANON I-II 



Obsoletus: sonfidus, (il. E. Obsoletus. 

75. Carnifices etc., voir Vat. A et Arev. ad vs. Exceptor etc., Is. Or. 
IX 4, 27. 

80. Pasco: nutrio, ci. Vei^f. e. g. Aen. 1 fBS. 

81. Dolor : {(piis, c( Vert,^ .4e/i. X 39S. Serv. .len. XI 732. 
9i. Vascones etc., Is. Or. IX 2, 107, cf. XIV 4, 2S. 

104. Taurea flaijra cf. (11. E. la unis ; Jii vénal. VI 492, 
117. Iber, Iberus cf. Serv. .ien. XI 913. 



PERISTEPHANON 11 



22. Adfixus etc., cf. cod. Prag. 

39. Levi etc., Ison ; On. Sacr. 69, 23; Is. Or. VU 12, 22. 

fô. Or(/ia etc., (il. E. s. v. ; Serv. .U-n. IV 302 d'où M. V. 111 11, 12; 
cf. Ison et cod. Pra^. 

76. Sestertium etc., cf. (il. K. s. v. 

8(). Praestigium etc., (il. E. Praesti^-ia ; Is. Or. VIII 9, 'XI ; Ison. 

90. Aerarium etc., Is. Or. W 5, 3 et X\'l IS, 5 ; Ps. Ascou. \ crr, 
p. 135. 

96. Somisma etc., Is. Or. XVI 18 8-9 et 23, 14; (ilossae Isonis ap. 
Ducange. Paracharaximi. 

IfX). Signât etc., Vat. A. 

102. Mancones, Vat. A. ; cf. Ison et Cil. P. 

162. Virilini etc., cf. (il. E. s. v. ; Paul. 378; Non. M. 43, 2. 

190. Hudera etc., Isou ; Index. 

209. Dissicio : dissipa, (il. E. Dissico ; Verg. .Aen. 1 70, VII »]39. 

226. Ad effodiendum etc., voir Is. Or. \ 27, 31. 

239. Hydrops etc., voir Gl. E. Hjdropicus, Veternum ; Serv. G. I 
124, Donat. Emi. (>88. 

246. Sortum etscortum, Ison. 

247. Cloaca etc., cf. Ison ; (il. E. s. v. 

264. Morhus regius etc., Ison; Vat. A. ; (.1. E. Morbus regius, Ele- 
phantinus, Arquatus ; Is. Or. I\ S, 12-13 ; Non. M. 35, 10. 

317. Furcifer etc., (il. E. s. v. 

318. Strofa: illusio, Ison; cf. (il. E. Stropha ; Pap., Strofarius. 
Cavillo etc , (il. E. Calvo, Cavillor ; Ison; Non. M. 6, 21 ; Is. Or. 
X 42. 

321. Tricae etc., (il. E. s. v ; Non. M. S, 11. Cinnum etc., Non. M. 
43, 17; Ison; (il. E. Concinno. 

322. Ludicra res, cf. Cil, E. Ludibrium. 
324. F\'stivum etc , cf. (il. E. Festiuus. 

326. Censura : iudieium, (il. E. Censura; Cireg. Dial. I 1. 
348. Sjrnustus et semustulatus, Ison ; cf. (il. E. Semiustus. 
374. Recens adverbium, (ir. L. I 114, 22, 216, 29 et 556, 36 ; III liS, 
19 ; VI 517. 17 ; VII 288, 6 et :m, 35. 
388. Nidor : odor, (il. E. et Pap., Nidor. Carnium nstrina, cf. Cil. 



PERISTEPHANON II-IV 



271 



438. Symbolum etc., (il. E. s. v. ; Is. Or. VI 19, 57. 

449. Sterculus etc., Aug. C. D. XVIII 15 ; Lact. I. D. I 21 ; cf. Ison. 
Serv. Aen. IX 4 ; M. V. H 183. 

478. Valvae etc., Serv. Aen. 1 Vi9; Is. Or. XV 7, 4 et D. V. .3^8. 

493. Indoles etc., voir Serv. Aen. X 826 d'où Is. Or. X 124 ; Comm. 
Luc. V 17 ; (il. E. s. v. ; Index. 

.528. Claudia familia etc., cf. Ison et Vat. A. 

55'). Corona civica etc., Serv. Aen. \l 772; (icU. V 6, 11 sqq. 



PERISTEPHxVNON lïl 

13. Pgra et 707U.S. Gl. E Pyra, Hogus, xûp. -uoi; Ison ; Serv. Aen. 
III 22. VI 177 et 22), XI 185; Is. Or. XX 10, 9; Index. 

19. Crepundia etc., Cil. E. s. v. ; Ison; Index. Cr.: lectuLi infantiles, 

Inde.x. 

20. Pusiola etc., cf. Ison. 

21. Succinum etc., Is. Or. XVI 8, 6 et XVII 7, 31 ; Vat. A. (ap. Dr.) ; 
Solin., 97, 10-16 ; Plin. .V. //. XXX VII 42-3. 

22. Fulvus : splendidus, Ison. Monilia : ornamenta, Ison ; voir Gl. 
E. Monile; Serv. .\en. I 651 ; Is. Or. XIX 31, 12 et D. V. 382; Verg. 
Aen. VII 278; Hieron. Ezech. XVI 11. 

59. Canopos a gubernatore, Is. Or. XIV 3, 128; Solin. 136, 14; Plin. 
y. H. V 43 et 128 ; Sorv. (;. IV 287. 

129. Mola etc., Vat. A; Index. 

130. Subigo etc., Ison ; Non. M. 400. 26-^1, 22. Subigo : compello, 
Serv. Aen. VI 567. N. : fodio, Verg. (;. 11 50. 

122. Eminutis, Gl. E. s. v. 

1.32. lunceus etc., Gl. E. s. v. 

148. Os : superficies cf. Non. M. 'i59, 14. 

161. Hepem:: subito apparens. cf. C.l. E. Repens, Repente. 



PERISTEPHANON IV 



10. Nube etc., cf. Ison. 

12. Libra : iudieium, Pers. IV 10-11. 

17. A fer : Africanus, Ison ; Gl. E. Afrum. 

19. Corduba, Plin. N. 11. 111 10. 

23. Tarraco, Plin. .V. //. Ill 21. 

a3. Barcino, Ison Cucufas etc.. cf. Ison. 

.35. Arelas etc., Ison; Is. Or. XVI 1, 6't. 

37. Lusitania etc., Vat. A. 

43. Complutum, Ison. 

45. Tin gis. Ison. 

47. Domitus : subiuqatus, Verg. (i. 111 30. 

54. Caesarauçjusta,\'oir Is. Or. XV 1, 6. Caesar Augustus etc. Is. 

Or. IX 3, l(i-17. 



Ii'ï.; 






PERISTEPIIANON IV- Y 



M 

! 



Il 



Tk). Flavus : (dhus, Gl. E. FI au us. 
61. Alexandria etc., cf. Is. Or. XV 1. .'îi. 
XO. Valerius etc.. cf. Ison. 
I». Encrâtes etc., Vat. A.; cf. Ison ; (il. E. Encratioii ; l.s. Or. VIII 



[\2. Dedcatro : lUtiujxK CA. E. Dedecoratus. ^Mais Ison aus.si lit 
deturhasti. 

117. Retexo: narro, cf. Yer^x- Aen. 1 :Oi. 

125. Sensus est etc., (il. A. ap. Dr. 

184. Agon: cerfamen, Ison; ( il. E. .\;;on; Is. *>>■. WIll '!'> : (il. K. 
.-Vjionista. , 

IM». \ uir (il. a. ap. Dr. 

PERISTEI^HAXOX V 



r 



1 



f ! . \ in ai : .s M/>t* ro .(il. E . \' i n co . 

22. Rom u lus: Homuleus, (il. E. l{omulus ; Verj;. Jf?i. VIS77. 

IT.. Voir Vat. A. Xtizarcui : ('kristiani. Hieion. in Amos. Il 11-12. 

32. Columnas etc.. Vat. A. 

50. Caespes etc., (11. E. s. v. ; l*aul. 45 ; Scrv. Bue. I (î8. 

r>(l. ICxseri» : ijrdcjxirii, cf. (il. E. Exserlus. 

Vi\. Scitum : décret um, (i!. !'-. Scitum. 

72. Immotus : non move!:.. \c\'^. Acn. 1 1^:1. !\' iW. Ca(îc»s etc.. 
Ser \ . A en. I V 20t:*. Elin // u is, (il. E . s . \ . 

79. On confond aucej>s et auspex : voir (il. 1'-. Auceps. 

Si. Incitus etc.. \er'^. A en. XII .'jM'i. 

101. Faxoetc, Ison. Faxn : faciam, Gl. E. Faciu. 

113. Hiulcus : aperius, (il. E. lliulcus; Verg. (i. II.'i52. 

K')!*). Dilancinare etc.. (il- E. Dilancino. 

173. NcT/-« etc.. Serv. G. I 143 d'où Is. Or. XIX 19, 9. 

179. Pulvinar etc., Ison ; (il. E. s. v. ; Serv. O. III 532. 

19ÎI. Bitumen. (il. E. s. v. lîilumen iudaicuMi ; Is. Or. X\I 2. l. 

3XS. Exercitus: pftigatus, (il F. Exerceo ; Serv. .\fH. I i'îl et D, 
111 182, IV (>2:i; Non. M. 294, 17; Donat. Ad. 5S7. Qu(u-stio : /.-/•. >u'?j- 
/u?ïî, (il. E. (Juaestio; Ison. 

210. Proripit etc., \'er-. Aen. VI 472. 

214. /;i marti/rem, et. Ison. In iudicem^ c(. Ison. 

217. Serra f(t : Hnui, Ison. 

230. Caw/c'r etc., Ison; (il. K. s. v . Cauterium ; Is. Or. XX 16, S ; 
notre texte à P. \ 490. 

244. Straufjuio: claudo, Vat. \ 

259. Acuminafa etc., (il. a. ap. Dr. 

2(%\. Insomnis vie, (il. E. s. v. ; X'erj;. .Uvi.A'l 556. 

2'.:). Wifer : rersutus. Gl. E. Vafer. Vu/er : callidus, (il. E. Vafer ; 
cf. Is. IJ. V. ;S7. 

2()8. Commenta etc., Ison ; Gl. E. Commentum, commentus. 

271. .Morsus etc., cf. Ison. 



ï 



PERISTEPHANON V-IX 



273 



272. Di^silit : frangitur, Verg. .\cn. Xll 744. Dissilit : crepat, Gl. E. 
Dissilio ; Serv. G. IH 3()2 ; Verg. Aen. III 416. 
283. Augustior : nohilior, Ison. 
289. Decursus : finitus. (il. E. Decurso spafio ; cf. Don. .1^^ 860. 

298. Compensât : i^etrihuit, cf. Ison. Interminus : ÎJiterîninabilis, 
cf. Ison. 

299. Collega : socius, Gl. E. Collega. Lego etc., cf. Ison. 

\}\.b. Instar : similitudo, Gl. E. Instar; Serv. Aen. H 15; Macr. 
Sat. I 11, 15; Is. Or. XIV U), 1. 

329. Exemptus : extractus, (il. 1'. Eximo ; Verg. .Ic^^î. VI 746. 

^133. Cot'o : convenio, Gl. E. ('oco. 

338. Pererro : investigo. \'erg. .4 en. V 441. 

345. Manceps etc., cf. Ison; Gl. E. s. v., Emancipo. 

369. Trames a transmeando. Papias, s. v. 

391. Pleps etc., cf. Ison. 

3%. r^rt'.r etc., Gl. E. s. v., Carices : Ison; Serv. /iitc. III 20 ; Is. 
Or. XVII 9, 102. 

412. Exigo : compello, Ison. Exigo : abigo, cf. Serv. .ien. Il 1^57. 

432. Voir Ison. 

434. Immanis etc., Is. Or. V 30. 14 et U, 100, X 140 ; Serv. Aen. 1 139, 
NI (Î06 ; Varro /. /. VI 4 ; Paul. 122 et 125. 

4'i«). Murex elc, Gl. E. s. v. ; Ison ; Vat. A. ; Serv. Aen. V 205. 

4v55. Lcmhus etc., (il. E. s. v.; Lembunculus; Ison ; Serv. G. I 201; 
Non. M. 554. 3: Is. Or. XIX 1, 25. Extremn pars etc., (il. E. Limbus ; 
Serv. Aen. 1MU(>, IV 137. Limhus : fasciola etc.. Gl. E. Limbus; 
Ison 45S. 

457. Spartus etc., Is. Or. XVII 9, 103. 

463. Palmula etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. V 163. 

493. Epenthesîs : extensio .^yllabae, Serv. Aen. Yl'SiSô; Is. D. V. 
390 (?) ou, ecfasisctc: (il. E. s. v. Xurita etc.. G\. E. Nauta; Is. 
D. V. 390 et Or. XIX 15 ; Serv. (.'. I 137 et .\en. VI :i85. 

515. Altar pro altare. Cil. E. Altar. 

5,31. Segmentum etc., Gl.E. s.v. : Vat. A. ; Ison; Serv. Aen. I 654; 
Schol. Juvenal. II 124 ; Is. Or. XIX 31, 12. 



I" 



PERISTEPEIANON VI 



27. Concilia : consocioy Gl. E. Consociat. 

40. .\nilis : superstitiosus. cf. Cic. N. D. II 70. 

77. Facc^so etc. (il. E. s. v. 

128. Sudum etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. VIII 529; Non. M. 31, 14 



PERISTEPHANON IX 



80. Menda etc., Gl. L. VII 305, 5. 

88. Artus : memhra, Gl. E. Artus. 

100. Tepescit : calescit, Verg. Aen. IX 701. 



18 



274 



PERISTEPHANON X 



PERISTEPIIxVXON X 



I 



n 



2. Elinguis etc., Gl. E. s. v. ; Paul. 76 ; ce texte à 5. Mutus etc., 
Gl. E. s. V. ; Ison 8;. 

3. Infantissimus etc.. Ison. Infans etc.. Non. M. l'A\ 1-22. 

15. Raucus etc. Voir Gl. a. ap. Dr.: Scrv. Aen. VII 700 (cod. F 
rauciones XI 458; Schol. Bern. G. l 109. 
17. Messias etc., Is. Or. Vil 2, (1 ; Ison ; (il. E. s. v. 
2(j. Vat. A. Aesopifahu ta, cf. Phaedr. VII (». 
37. Legio daernonum etc., Vat. A. ; Marc. V 1-7; Malth. \'III 2S-:i4 ; 

Luc. VI il 26-33. 

53. Perduelles etc., Gl. E. Perduellio, Perducllis. Pcrduellium. 
Duellio, Duellis, Duellum; Ison. 

55. Turbo etc., Is. Or. XIll 11, 19: Serv. Aen. III :î78. 

61. Suhsellia ; tribunal, Ison. .S u/>s. etc.. Gl. E. Subseliium ; Asc. 
Ped. Verr.lb. 

77. Intestabilis etc., Ison; Pap. s. v. 

109. Eculeus etc.. Is. (h-. V 27. 21 ; Gl. E. Catasta. 

111. .4/)pari/or etc. Gl. E. s. v. Suggero : indico, Ison. 

115. Clarus : nobilis, Gl. E. Nobilis. 

124. Curia a curis. Varr. /. l. V 155; Is. Or. XV 2, 2S; Non. M. 57, I ; 
Paul. 49. 

126. Cunabula etc., cf. Ison. 

128. Insufflavit etc., cf. Ison; Gènes. II 7. 

130. Degener etc., Gl. E. s. v. ; Ison ; Serv. Aen. II 549 : Is. Or. X TA ; 
Index. 

13t3. Voir Ison. 

UO. Flocci etc., cf Ison; Gl. E. Elocci et nuci, Flocci fecerim, 
Flocci pendens, Flocci te non pendo. 

143. Fascis etc., Gl. E. s. v. ; Gr. L. 1 XI 11 ; Serv. (;. II 495. 

X't^. Lictor : virgifer. Ison. Tribunal: scdes iudiciaria. cf. G\ E. 
Tribunal. Finilus etc., Ison. 

155. Procures etc., Ison ; Is. Or. IX 1, 17 d'après Serv. Aen. 1740. 
'Quae curru etc., Is. Or. VllI 11, IKi : IVI. V. I ,30. 

155. Gagates etc., Vat. A. ; Ison ; Plin. N. IL XXXVI 141-2; Solin. 
102, 10; Is. Or. XVI V 3. Esseda : Gallicuni vehiculuin, Ison ; Scrv. 
a. m 204 et D. 

160. Almo : fluvius, Ison. 

182. .imasio etc., cf. Ison. Catamitus etc.. cf. Paul. 4'». 

184. Pellex etc., Ison. 

185. Fornicatio etc, Ison ; Is. D. V. 13, 2;i:J, .V«i2. .Martis et leneri.^ 
fabula, Ison ; Serv. Aen. VI 14 ; Is. Or, XIII t), KS ; IMac. Ach. I 192; 
M. V. 1 43, Il 121, m 11, 10. 

187. Vervex etc., cf. Ison ; Is. Or. XII 1, 10. 
192. Discus, etc., Ison. 
195. Bubulcus, Gl. E. s. v. 



' ( 



PERISTEPHANON X 



275 



196. Cybele etc., Ison. 

197. Gain etc., on confond les galliet les Galli; cf. Ison. 

203. lulia lex. Ison. 

204. Lex Scantinia, cf. Ison. 

213. Lemnius : Vulcanus, Ison; cf. M. V. III 10, 4. AIMNOK : lutum, 
cf. Gl. E. >vî[xvr,. Vulcanus : lutosus, M. V. 1. c. 

220. Theatrum etc., Gl. E. s. v.; Serv. Aen V 288 ; Gr. L. IV 201,21 ; 
Is. Or. XV 2, 34 et XVI 1142,1. 

221. Cggnus etc.. Uyg. Fab. 77 ; Fulg. Myth. II 13; M. V. I 78, 
11 132, III 3, 6. Communis : xo.vo;, Gl. E. Communis. 

I^ulpita etc., Gl. E. Pulpitum ; Ison ; Is. Or. XV 4, 15. 

222. Lydius etc., cf. Ison. 

22(). Cachinnus etc.. Gl. E. s. v. 

227. Alcmene etc , Ison ; M. V. I 50, II 148. 

228. Adonis etc., cf, Ison; Fulg. Myth. III 8; M. V. I 203, II 34, 
m il, 17. 

235. Exoletus etc.. Gl. E. s. v., Obsoletus. 

239. Ceres etc., Ison ; Fulg. Myth. II 5; iM. V. II 155, III 13, 1. 

240. On confond Neaera et Omphale. 

245. .\lga : proiectum m«7'Ks, cf. Gl. E. Alga. 

248. Pulmonem movet etc., cf. Ison. 

250. ri?Jo/cn^ws etc., Ison. 

25;i Promisce etc., Ison ; voir Gr. L. VI 10, 8. 

255. Canojjus. cf. Ison. 

256. Simia etc., Ison; Plin. X H. VIII 72,215-6; Solin. 127, 14-128, 
12; Is. Or. XII 2, 30-32. 

259. Arula etc., Gl. E. s. v. 

274. Corymbi etc., Ison ; Serv. Bue. III 39. 

296. Pagos etc., cf. Ison. Pagus : stultitia, Vat. A. 

297. Ofe.so7îor etc., Ison. 
'Ml. Circulator, Ison. 
liO'i. Bancidus etc., Ison. 
:i05. Edentulus, Gl. E. s. v. 
,307. Perpensus etc., cf. Ison, 
::'J'.. Polleo etc., Gl. E. s. v. 
.327. Globos etc., Ison. 

.331. Praerupta : aspera, Ison. 

3;i3. Subiugales etc., cf. Ison. 

348. Incapax etc., Ison. 

350. Colores etc., Ison. 

'3&). Spem etc., Ison. 

,%7. Probatum etc., Ison. 

369. Ignis : anima, Ison. 

374. Cadaver : corpus, Ison. 

376. Ultimusipossimus, Yerg. Aen. IV 537, cf. Serv. ad. loc. Ca- 
tasta etc., Gl. E. s. v. ; Ducange 1 Catasta qui cite Gloss. Isid. et 
Ison. ; voir notre texte à P. / 56. 

381. Deasciatus etc., Ison. 



Ison. 



¥ 



iiM i1.f 



PERISTEPHAXON X 



383. Ofe lia particules cod. Mi\\\ lUihulu^ : hovinus, VA. E. Bubula. 
WÀ. Stomachus etc., Ison. 

403. Niima etc., I.act. /. D. 1 21, l ; Serv. .le/». VU 7():i ; Schol. Juvcn. 
III 17. Carpo : vitupero, ison. 

404. Sophista etc.. Ison ; cf. Gl. E. Sophia, Sophista. 
407. Consules etc., Ison. 

405. iW.s/or etc.. Ison. 

401). y ou cil us : no vu s. (11. K. Xouelliis. 

410. Pyrrha et Dcucalion, Ison ; M. \. I 189, II 73. 

411. Auspicato adverbe, Ison ; Gr. L. III «>i, 2*). 

410. fuppitcr Sfalor, Ison; Aupr. C. O. III 1.") ; I.iv. I 12,6. 
4:1;]. Suculcntu.s, etc., cf. Ison. /«//la'n.s etc., Isnn. 
4:R Pupilla etc., Is. Or. XI 2, 12 et D. l'. r.1. 71» ; Cr (nsms ; coatjm- 
lenfus, Gl. E. Corpulentus. 

448. \ iscus etc.. Serv. .1.». I 211 ; Is. Or. X! 1. 1 H» : notre Index. 

449. Himari etc., Serv. G. I 3S1 ; Plac. Th. VII 761 ; Gl. E. Riraor. 
451. Tnctcr etc., Gl. E. s. v. ; Is. Or. X 270. 

4.^)2. Pcndens; penailis, Ison. 

4r»:i. Sulco •.infujo, Val. A.: (il. E. Sulco. Iractim : continuatim, 
Vat. A.;Gl. E. Tractim. 

45t-. A'(7or : insi.^io. Ison Xi t or : lahoro. G\, E. Nitor. Anhelo : 
/afifjor, cf. Gl. E. Anhelus, Anhelabundus. 

4*H). Lnncino etc., cf. (il. E. s. v. 

47,'). Mcncipor eiccf. (il. E. Mancipat. 

477. Olim futuri tcmpori'^. l^on ; Serv. Aen. 1 2SS ; Non. M. 'Î57, Xî. 

478. Parti peu- la, (il. E. s. v. 

480. Insto : imminco, (il. H. insto. 

481. Fidicula etc., Gl. E. s. v. ; Is. Or. III 21, 4. 
4a'). P/eu7Vs;V. etc.. cf. til. E s. v. ; Is. Or. 1\', C. S. 
'181 >. Lamina vie. (il. a. 

487. î'chris etc.. cf. N'arr. ap. Non. M. iC, 20: Is. Or. IV. 6. 2. 

489. Papula : carhuîiculus, (il. E. Papula : Sorv. (;. III :M. Car- 
hunculus etc., Is. Or. IV(), KJ. 

490. Caw/er'in» etc., Ison; Gl. E. '^. v.; Is. Or. XX 1(5, 8; supra, 

P. V 2:30. 

495. Po'lagra etc., (il. E. s. v. Arthrcsis etc., Ison; Is. Or. IV 7, 31. 
Ducan^e, Condilomaticus, Condilograa; Papias, Condili. 

498. Voir Ison. Notre texte a confundu //ippocr«/es et hypocritn. 

:m. ScalpeUu etc., cf. Is. Or. XIX 19, 13. 

501. CirurçjUH etc., (il. K. Chirurgia ; Is. Or. IV 1 1-2 et 9. 2-3. 

f)(X). Quantus -.(juam niaynus, (il. E. (Juantus. 

510. Felle etc., cf. Ison. Liror mucula etc , (il. E. Eivor. 

512. Bomhyx etc., cf. Ison ; (il. E. s. v. ; Serv. O. I! 121. 

51';. Arvina : pingucdo, Ison; (il. E. Arvina ; Paul. 20; Serv. -Icn. 
VII(i27. 

517. Fomes: caro. Ison. 

518. Sifus etc., Serv. Aen. VI 4r.2; Gl. a ap. Dr. Situs : re/us/as, 
Verg. Aen. VII 4^0; GL E. Situs. 



PERISTEPHANON X 



277 



,522. Cliens : minor amicus, (il. E. Cliens ; Verg. Aen. VI 609; Ter. 
Ad. ,529. Clientes etc., Serv. Aen. 1. c. ; Is. Or. X 44. 

,52'j. rer?m etc., (il. K. Verna; Vernacula ; Fest. 372 a, Paul. 373 ; 
Non. M. 43, 12; Cassiodor. et Beda ap. Fore. s. Verna. 
,72 1. lacfura : perdifio, Ison ; cf. Gl. E. lactura ; Verg. Aen. II 64(>. 
.529. Natura etc., Ison. 
5,*^). Quando etc., cf. Ison. 

,5,52. Scaturrio : chullio, Ison ; Gl. E. Scaturrio, Scaturriens. 
,557. Charaxat : scrihit, Vat. A. ; cf. Gl. E. Charaxatis, -/apaxTT.p. 
.576. Rogus etc., Gl. E. s. v., Pyra ; Serv..4c';i. Ill 22 et D, VI 17,22r,, 
XI 185 ; Is. Or. XXIO, 9 et D. V. Wt ; notre Index. 

582. Occalluit : induruit cf. Ison. Ca//î'.s etc., Gl. E. s. v. ; Is. Or. 
XV 16, 10 et D. V. 5.39 ; Serv. Aen. IV 105. 

590. Haurio etc., Gl. E. s. v.; Non. M. 319, 12-23; Serv. .Un. IV 3.58 
elD; IV()6l, I 7.38, X 314. 

598. Rétro : ante tempora, Gl. E. Rétro actis. 
<>14. Fastieic, voir notre Index. 
(US. Amallhea etc., Ison ; M. V. II 16 et III 15, 10. 
(V25. Vates:propheta,i:A. E. Vates; Is. Or. VII 8, 1 ; 12. 1 ; Vnî7. 3; 
Varr. /. /. ^'Il 36; Serv. Aen. III 413 et D, IV 65, VI «il'ii:, VH;6S. Vates a 
vi mentis, Serv. Aen. lll 413 D qui cite Varron (7. /. Vil 36). 
iVn. Processus : incrementum, Ison. 
655. Color : fucus, Cil. E. Fucus. 
659. Peric/i7or etc., Ison. 
665. Pusio : parvulus, (il. E. Pusio. 
709. Scriha : exceptor, Ison ; cf. (il. E. Exceptor. 
721. Imheciltus etc., cf. Is. Or, X 129. Bacillus et haculum, Gl. E. 
Baciilum ; Juvenal. III 2S ; Is. Or. XX 13, 1. 
l(\^.Pars optima, (il. a. 781. 
781. Nectar, Gl. E. s. v. ; Fest. 165 a. 

8CX). Ifjnavus etc., Ison; Gl. E. s. v. Navus etc., Gl. E. s. v. ; Serv. 
Aen. I, 43.5. 
805. Lacertu.-i etc., Gl. E. s. v. 
818. Appel lo etc., cf. Ison. 
822 Complex etc., (il. E. s. v. ; Is. Or. X 50. 

856. Orsus etc., Gl. E. Ordior, Orsus ; Non. M, 39, 22; Serv. Aen. I 
325, IX 653. 
859. Thessa la etc., Ison. 

881. Experiri, voir 659. Lerria etc., Serv. Aen. VI 2S7 ; Is. Or. XII 
4, 23 ; M V. I t)2, II 1(53, lll 13, 4. Re autem, Gl. E. Lerna. 

889 Hune : talem, Vat. A. Revulsus : dissipatus, Verg. -4c?i. 

IV 427. 

908. Stemma etc.. Cil. E. s. v. ; Schol. Juvenal. Vlll 1. 

9:i3. Palatum etc., Ison (932); Is. Or. XI 1,55; Gr. L. I 554,2; Gl. E. 
oôpaviffxôî. Plectrum linguae etc., Is. Or. XI 1, 51. 

950. Thus etc., Serv.' G. I 57. Tus a tundendo, Serv. G. I 59; Is. 
Or. XVII 8, 3. 

954. Sudus etc., Is. Or. X 261. 



! 1 



;fe 



278 



PERISTEPHANON X-XI 



, 964. Ostcntum : monstrum, Ison; Gl. E. Ostentiim. Eo quod etc.» 
GL E. Ostentum ; G. L. VU 520, 20. 
969. yundinor etc., Gl. E. Nundina. 

979. Esto : concède, (il. E. Siim : Serv. Acn. \ Vu. 

980. Echo etc., Gl. E. s. v. ; Serv. <',. IV 50 D. 

981. On confond calumnia et contumcUn. 

982. Scrulare etc., cf. Ison. 

99^). Suggillo : subministro, Ison. A sugyero etc., .Mar. Suggillo : 
strangulo, Gl. E. Suggillo. 

1002. Latrones etc., Gl. E. Latro; Paul. ILS; Serv. Acn. XII 7, et D. ; 
Varr. /. /. VII :>2. 

1011. Scrohs : fossa. Gl. E. Scrobis. Scrobs et scobs, voir Gr. !.. 
Il 324, 24 et Ui8, 6. 

1013. Infula etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aeii. X 538; Is. Or. XIX 30, 'i ; 
Varr. /. /. VII 24. 

1015. Gabii exe, \ at. .V. ; Serv .icn. VU r,12 et note du cod. Turon. 

1017. Pegma etc., Ison ; (il. E. s. v. ; Serv. d'. 111 21 

1018. Area : planities tahularum, Ison. 

1051. Hccale etc., Ison ; M V. Il 15, III 7, 1 ; Ful^. Myth. I 10 ; Serv. 
-len. IV 510. 0/>setc., Gl. E. s. v. ; Serv. Acn. VIII 377 D. 
105t). Puivinarium, Gl. E. Pulvinar. 

1061. Fanaticusetc.y Ison ; Gl. E. s. v. ; Faniim : femptiim, Gl. E. 
Fa nu m. 

1062. Ops : Berecynthia, Ison. 
1064. Parca etc., cf. Ison. 
1071. Uterque sexus etc., Ison. 

1076. Fragitidas etc., Vat. A. ; cf. Arov. ad. loc. 

1083. Bratteae etc., Ison; Gl. E. Brattea. 

108*J. Confumcliae eic, Ison. 

1107. Trudcsetc, Is. Or. XVllI 7.3. Triiflo : impello, Gl. E. Trudo. 

1113. (Confusion de Tragncilia et Comoedia ; Gl. E. Tragoedia. 

1114. Fascis etc., (il. E. s. v. 
1132. Monumenta etc., Ison. 



PERISTEPHANON XI 



; 1 



9. Cf. Gloss. cod. R. ap. Dr. 

19. Schisma : discessiii. Gl. E, Schisma ; Is. Or. VIIIIÎ, 5; Ison. 
yovatus etc., Vat. x\. et. IsoE. 

20. Sequenda etc., Ison. 

52. Idolum etc.. Index ; \'at. A. 
Tk! Si tus : squalor, Serv, .4 en. VI 4r)2; cf. Ison. 
55. Lorea etc., Ison. Lorum : /lagellum, cf. Ison. 
64. Quaestio: tormentum, VA. E. Quaestio. Hinc etc., Gl. E. Quaes- 
tiono. 
76. Crates, Is. Or. XIX 10, 17. 



< 



PERISTEPHANON XI-XIII 



279 



87. Equus etc., Gl. E. s. v. ; Serv. G. I 12 D, Aen. VII 761 : Hyg. 
Fab. 47, 49; cf. Ison. 
39. Freni et frena, Non. M. 306, 11-16. 

130. Phoenicia, Gl. E. Phoenicium ; Ison ; Is. Or. XIX 22, 10. 

131. Cernere etc., Ison : cf. Verg. Aeii. VI 596. 
141. Arena : terra, Gl. E. Arena. 

146. Exsequiae etc., Gl. E. s. v. 

151. yietor : eligo, Gl. E. Metor ; Serv. G. II 274. 

158. Limen etc.' Gl. E. s. v. ; Ison ; Stat. Th. X 652. 

174. Tybris etc., Serv. Aen. \\\\ 31, d'où Is. Or. XIII 21, 27. 

201. Phalanx etc., Gl. E. s. v. ; Serv. Aen. II 2^*, XI 42 ; Is. Or. 

IX 3,46. 

203. Alha civitas, Serv. Aen. l 7. 

2(X). Etruria : pars Tusciae, cf. Gl. E. Etruria ; Serv. Aen. X 164 D. 
Advena etc., Gl. E. Advena, Convena, Indigena ; Is. Or. IX 4, 39 et 

X 147, D. V. :Vi ; Serv. .len. VIII 314 et 328; Gr. L. VII 303. 30. 

210. Pignus : /îlius, Gl. E. Pignus. Pour les autres données de 
cette note voir Gl. E. 1. c. ; Is. D. V. 456 ; Gr. L. VII 118, 16 ; Ison. 

215. Frequentia : multitudo, Gl. E. Frequentia. 

225. Analogiuju : lectorium, Gl. E. Analogium. 

(Peristephanon III 31. Eulalia : beneloquem, Ison 111 l.i Probatio 
pennae. 

PERISTEPHANON XII 



Solin. 88, 1-4 



3. Festus etc., cf. Ison. 

4. Nobilis etc., Gl. E. s. v. ; Fest. 174 b, Paul. 175 ; Non. M^. 351, 12 ; 
Verg. Aen. VII 564; Don. Hec. 797; Schol. Bemh. Heaut. '221. 

17. Solum : terra, Gl. E. Solum, Is. Or. XI 1, 115. 
21. Orbis : amius, CA. E. Orbis; Serv. Aen. I 269. 
3t). Colymbus et corymbus, Vat. A; cf. Ison. 

40. Et virescit etc., Vat. A. 

41. Cyaneus etc., Vat. A, Ison ; Is. Or. XVI 9, 7 
d'après Plin. N. H. XXXVII 119. 

45. Ostiensis etc., cf. Ison. 

49 BratteoLa, cf. Ison ; supra Ps. 335. Sublevit etc., Gl. E. s. v. 

51 Parius: candidus, Ison; Gl. E. Parius lapis ; Serv. Aen. I 593, 
III 12-.; Schol. Hor. C. I 19, 6. Paros etc., Serv. Aen. III 126; Is. Or. 
XIV G, 29. 

PERISTEPHANON XIII 

1. Punica : Africana, Ison; Gl. E. Punica régna, Punica terra; 

Verg. .len. 1 338. . ^ . v, ■ 

\2.Ambrosia etc., voir Serv. Aen. XII 419; Gl. E. Anibrosius. 
Amb. : dulcedo, Gl. E. Ambrosius. Brosis, Gl. E. ppcicri;. Imbuit etc., 
Gl. E. Imbuo ; Non. M. 324, 20; Cic. Finn. 1 60. Palatum etc., supra 
P. X 933. 



280 



PERISTEPHANON XIII-XIV 



ADDENDA LEXICIS LATINIS 



281 



}l 






1 : 



25 Necrnmnnfin etc., Gl. E. Xsxoô;, vr/t'.oaxvTeîï, Necromantius ; 
Serv. Aen. M IW; Is. Or. MU 11, 11. 
42. Interminus, etc.. Gl. E. Internaina. 
51. Tyria etc., X'er^^. et Serv. Aen. I 12-13. 
()1. Charisma etc., Gl. E. Charisma, /avrai, Eucharistia, r/af.-î. 

79. Ex adore etc.. Va t. A. 

81, Sal in sacris, \er^. et Serv. .leïi. IV 517. 

PERISTEPHANON XIV 

:$. Condifus: sepultus. Gl. E. Conditus ; Ison. 
S. Virginal, cf. Ison; cod. Prag. ; (il. E. \ ir^;inalis. 
27. iWin etc., M. V. 111 10, 1. 

55. Lupa etc.. GL E. s. v. ; Serv. len. I 273; Is. Or. X If/i et XVHI 
42, 2. Lupanar : prostihulum, Anp:. C. D. ; Is. Le; Index. 

Nous invitons nos lecteurs à remarquer des 

ADDKNDA LEXICIS LATINIS 

Additamen -^^ A. Intr, 1. additam. cod. ; additamine ou addifa- 
mento ? 

Allegoricaf 1 1. praef. 25 b : erreur pour allenorizat ? 

Annuatur ? I S. 'i37. 

Arbitrius IL ("iSl : (fc lihero (irhitrio... eum. 

Artificaiiter A. 5L». sans doute erreur pour artificialiter. 

Bacum H. 402 cod. bacû : si cela est correct, voilà l'étymon de 
haculum. 

Balator II S. S94 o, sig^nifie halhus. 

Beneloquens P. \U 1 pr., traduction de Eulalia : est à rapprocher 
beneloquus P. IIl 31 add. 

Brata Ps. 335 a.bibrata au singulier et hrafe au pluriel. Variante 
de brattea ou seulement une erreur de copiste? 

Caus C. IX SI pour chaos: quelques mss. de Pline iV. //. Vlll 70 
ont chaus pour chasma. 

Circinnus I S. 324 disting^ué d'avec circinus : deux fois. 

Circopcticus P, X 256, pour cercopithecus. l>eut être notre auteur 
tout en plaisantant a rattaché ce mot à circus et petcre. 

Circumenses equi 11. 3<U b; dérivé de circumire. 

Comulati A. 146 L q. pueri criniti : bévue pour comatuli? 

Concressione A 931 b; concretione se trouve vs. ÎK)9 Prononciation 
vicieuse ? 

Condefleta ïson H. \}\\. 

Condilocmatica et condologmatica P. X 'i!C. Variantes de condylo- 
matica. Ducange fournit condilogma, ce qui prouve que nous sommes 
en présence de mots véritables : le texte les distingue l'un de l'autre. 



Consermocinatio A. pr. 12. Traduction de cru>»Xoyt3r;xô<;, 
Conturhatrix Ps. 5S. 
Cornicularis I. S, 364 signifie* cornu ». 

Corniculcu'ius Ps. 636 a. b. et Cornicutarius ibid. ; celui-là a ï, et 
vient de cornu., celui avec i dérive de corriix. 
Cornuvus A. 621 i. q. cornutus. 
Crassitabat IIS. 565 i. q. crociebat, de v.yy.lio. 
Cruciendo A. 932; erreur pour cruciando. 
Cumex 1. S. 48 d, i. q. tippula. 
Cytharalis Ison H. 316 i. q. lyrica. 

Demonicalis I. S, 631 b. 

Deguerunt II S. 716 a pour degerunf : cf. habuerunt. 

Deviamen Ison 11. 4. Ducange cite f/criVune/i/^um. 

Despective 11 S. 894 1, 1091. 

Dimitio Ps. 772 b. 

Dissentio 1. S. 602 a. 

Escforium 11. 230 c glosé, guursebalt. 

Exceptivis C. V. 97. 

Expiâtes II S. 1107 i. q. expiatrices, 

Fatigakundus C. X 10(ï. 
Flaveas comas A. 495 : erreur pour flavas. 
Floccifacio P. X 146 b paraît être un mot. 
Fulvicolores Ison P. III 21. 
Funditonnae iT: I. S. 104 c. 

//esfa II S. 972 c : forme inventée pour expliquer Vesta comme 
dérivée de i^-zix. 
Idoliothitum A. 186 paraît être formé directement de idolium. 

Illigata A. 988 a, i. q. non ligata. 

Impetus impeti A. 65: voir les notes critiques. 

Inadultus II S. 978 a i. q. adullus. 

Tnbonus P. V 434 : fabriqué tout exprès pour expliquer immcuns, 

Inconsumptus I S. 440 d, i. q. consumptus. 

Incuna P. X 12{): il faut lire incunabula. 

Inedium C. VII 13 c. : forme classique, inedia. 

fjieloquentissima P. X 3, glosé infantissimo. 

hifaustissimus II S. 569. 

Infinalis Cod. Mar. ap. Arev. P. II 333, glosé indissolubilis, inex- 

tricabilis. 
Inignee ic. migneae) G.X.29: erreur pour i.^neae. 
Iniumbis Ps. 314, i. q. elumhis, 
Intrapositus II S. 755 b : un composé? 
Involubilitatibus I. S. praef. 54 a. 
Involucla I S. praef. 54 a. b„ H. 921 : de même Gl. P. 



*! 



282 ADDENDA LEXICIS LATINIS 

Jocalis Isoii H. 316, i. q. Ijrica. Ducange cite jocalis, c'est-à-dire 
jugalis. 

Laniendo, laniebafur P. X 495 b, d'où lanista etc., selon notre 

texte. 

Laniola (fétn. sing. P. X 41W et note analogue dans Ison : Fulg. p. 

9, 14 a Laniolum. 

Lazureus Ps. S:>S, P. XII 41 (où : Cyaneus . 

Lentum P. X 2">0 a et I on : assumé comme égalant à plénum dans 
vinolentum etc. 

Luctarii P.:iiij, i. q. luctatores. 

Ligne tas 1 S. ÔHT, adj. de li()num. 

Lutee C. X 2fî : adverbe. 

Nancones P. il 102 (et \'at. A) : s'il faut rapprocher cette forme à 
mancusa, lire Mancones. 
Novernus P. X 1)30, dérivé de noms d'après le modèle de modcrnus, 

hodiernus. 

Ohcooperire II S. 59 b. 

(Hario II S. 1077 i. q. flammeo: erreur pour velario? sudario ? 



- aganissimus A. 29t); 1. S. pr. intr. c. 

Palestretites nom. pi. H. 365 b; pour palac^tritae, conformé à 
luctatores. 

Peccatia H. titre : traduction f u si posset dici » de i;ji'.T ycveîa. 

Pcmecies H. 386 distingué en termes exprès d'avec periiicies lequel 
équivaudrait k pernicitas. 

Perneciosa H. 38t), adj. formé de pernecics. 

Planentiae A. 211, errare facientes : le cod. a plantine, Ison lit 
piano fîciae id est errorem facientes. Voir Mart. Cap. VIII 850. 

Pluina II S. 938, i. q. pluvia : cf. pruina. 

Praeditîssimus A. 179 : superlatil de pracdives ou praedtlus? 

Prospères II S. praef. 8, pour prospéras. 

Quadrugiae Ps. 408, 1. q. guadrigae. 
Quietare Ps. 562 a est glosé furari. 



Rabulatores A. 195. 

Ravciones (rautiones, cod.' P. X 15, Italia vocal cignos quod hcnc 
canal: dérivé de raucus. Voir Verg. Aen. XI 458 rauci... cycni. Serv. 
Aen. VII 705 (Cod. F. lit rauciones.) 

fteinnovari II S. 218 b. 

Huder A. 725. 

Samolium {poterium) I S. 188 c. f . ; déclaré être adj. de Samos : 
erreur pour Samiolum ? 



ADDENDA LKXICIS LATINIS 



28;î 



Sir dus IIS. 943, i. q. Sardinia. 

Scoheo P. X 1011. Le scohcnlcm de Ducange 1 Scohere est une erreur 
ou variante de scopentem Psalm. LXXA'II 1 scopcbam). Cf. Scrohco. 

Scroheo P. X 1011 : formé de sera b es. 

Scythus II S. 808 b. 

Sollicitate Ps. 799 i. q. sollicitudinc. 

Somniculositatcm. C VII 18. 

Sordus P. X 954, formé pour expliquer surdus a sordibus. 

Sortum {quasi soica P. II 2'iG, pour fournir une étymoloj,ie à 
scortum. 

Subsolitani H. 63'i représente subsotanî. 

Tï'astra II S. 793 est distingué davec transira. Cf. Verg. .U'n. 
X 30!;, cod. Med. 

TrivalLo II. 493, i. q. tripiici vallo. 

Turmcn P. X 55b., esta turbo comme termen ix terino. 

Uîicinii P. V 173 : erreur pour uncini ou vncinuli. 

Vernis gen. sing. A. 512c, i. q. veris. 
Vitcta I. S. 114 a, pour vineta, de rites. 



1! 



k 



I 



il 



VOCABVLA RARIORA 



.4 bago Ps. G32. 

Absidae Ps. 532 a, pour absides. 

Absortus II S. 927 b. Voir Thés. L. 

î, Absorbeo. 
Aliqualiter l\ X 524. 

Birotum 11 S. 1089 a. 

Cadivus C. \'. 102. 
Circumesis A. 717. 
Claxendix US. 10. 
Conquiniscendo II S. S'.l'i i. 
l'onspersionibus Ps. 320. 
Continuati))i V. X 4S^. 
Cvcïuner C. Vlll 34 c. 
Cn/me/.s 11 S. 2«.>S. 

Dc7nonstratrix Ps. 430 b. 
Devexio 11 S. 88'i c. 
Disciplinabiliter 1 S. 040 b. 
DisligataC. VU 107. 
Divinatrices A. '«'il. 
Dntniuiculae II. 701 a. 

Emcliorata 11 S. 258 a. 

Epipata A. 813 leg. epibata) : pro- 

6att() pe?inae. 
Errativas A. 211. 
i'Jragitatione H. 125 b. 
nxcelleo Ps. 2 b. 

Factivuni sermonem) Ps. 3;i'J b. 

Immoderantia P. X 487. 

Imperfecte P. XI 140. 

Incrementata Ps. pr. 3. 

Indesinenter 1 S. 020 ^. 

Jnfîtetis 11 S. 851 ; Gl. P. et quelques 

MSS Prud. 

Inrationabilia A 302. 

I nrationabiliter A 211. 

Jntravcrsutn II .S. 740. 

Jactatrix Ps. 430 b. 
Licite I S. 502 a, adv. 



J/atesis II S. 804 a, i. q. vanitas. Vid. 
Ducange s. v. 

Médiatrice II. 012 b. 

Microcosrnus 11 S. 1K)2. La citation 
dans Georges Is. Or. III 22, 2 no se 
trouve pas dans l'édition d'Arevalo, 
Ducanj^e cite ce mot d'après Ger- 
vaise de Tilbury saoc. XIII). 

Monimen P X 1132. Cité par Ducange 
d'après Ebradus Bethunensis, et 
dans une autre signification d'après 
le Pape Nicholas II (847-55). 

Negatrix Ps. 0.30. 

Obsorbeo C. X. l'i'i. 

Potatoria fvasa) A. 'i72. 
Praeconabilis I S. 105. 

Punctulis Ps. 85S. 

Rationabiliter 11 S. 1005. Déjà dans 

Servius. 
Rancide P. X 30'.. 
Bequescit Ps. 840. 

Sacello 11 S. 41 b : diminutif de sa- 

culus. 
Semi férus A. 21(). 
Soccis 1 S. 040 b,i. q. ligonibus: Dietz 

Soc II c, Koerting 88:i3, Holdcr 

tom. m, col. 1500. 
Strofosus A. pr. 25 i. q. dolosus, 
Subterius Ps. 8()0 c. 
Super apparitio C XII 1. 
Superfertur I S. 320,. 

Toxicantur H. 538 b. 
Tultus C Vil 37. 

Venenîfera 11. 233. 
Vertibilitate A 202. 
Violatio (colore) Ps. 8<J0 d. 
Voluptuosinn 1 S. 256 b. 



I 



^1 



lu 



INDEX GRAECUS 



"Ayio*;, A. Intr. 1, d. 
alyôxcpw;, A. 621, b. 
a'îpeatî, Ps. 707, a. 
Aîij.opp£OÛaa, C. IX, AO. 
axpoç (?), Ps. 470, d. 

cod. acrios. 
àxTfi Is. 136, 6. 
aXaXo; P. X, 2. 
âixapTu, H. Introd. a {bis). 
âixapttyéve.at, H. Introd. a. 
"Aajxwv, A. 443. 
iti-'f îx'jpTOî, Is. 36'i 'fer). 
ivxTÎOT.jjL'., H. 461. 

àvopaovixw;, P. Il, 162 cod. : = viritim). 
àvÔpioirouop'iftT,;, A. 5f)2. 
àvOpojro;, A. 552. 
oTOÔs •-;•-;, Is 88. 
ô-rtoOeîwjti;, A. Introd. o. 
â/api;, II, S. 1046, 6, P. XIII, 61. 
à/apf,î, C. V' 128. 
o/Épwv (?}, C. V 128. 

liow, C. VIII, 34. 

lâptôjt;, C. III 23, P. XIII 12. 

Ff., Ps. 816. 
yjavci;, H. 403 a. 

Ai/TjAOî, A. 234 (et codem loco ite- 

rato.) 
Zz'.w'j;, II, S. 161. 
ciaToiJL-r., 1. S. 364 (ter.) 
ôlo;. C. XII, '.>0 I. S. 628 /. 
St'^La ? , II S. 937 a. 
SJvajxi;, C. IV 7. 

"EAcf'.'xwv, Ps. 511 e. 
é';. Praef. pr. c. 
È-i, C. XII pr. b. 
£~i'jâvôia, C. XII pr. a. b. 



Ipvov, I. S. 477. 

è'pT.jxoî, Ditt. 45a. 

Iptç, Ps. 10 a, 500. 

Euyapiç, II S. 1046 6, P. XIII 61. 

£Ù/apiat:a, II S. 1046 6, P. XIII 61. 

ZeÛîCAiÔî), II S. 859 6, c. 

'Hjjipa, Praef. pr. c. 
•f,tJLi8c-a, I. S. 165. 

«e-o;, P. 936. 

béÀw, Ps. (K) a. 

ÔEvap, A. 800 b. 

Geo'fâv'.a, C. Xll, pr. b. 

hmpC^, H. 310, I. S. 383, P. X 220. 

epf.vr., A. 749 d (bis). 

Oiûpa^, Ps. 126. 

■la; (?), Ps. 860 e. 
'It,(joû;, p. 764, c. 
ïitTTo;, P. XI, 87. 

KaeT,u.epLv(Jç, Praef. pr. e, C. X, expl. 

xapxos, C. V 117 d. 

xaTatxiTO; (?), I. S. 706. 

xEpaç, H. 135 b, 

xepaûvtov, Ps. 470 b. 

xt-ç^-kf,, II s. 867 h. 

xXârs'.v [% c. H 42. 

xTkÉTXTT,;, Ps. 562 a. 

xX'vr., A. 205 6. 

x)vôw, Ps. 2 b. 

xoiiJLT,Tf,piûv, C. X 48 a. 

xoivclî (xo'.voû, chinum cod.). P. X, 221. 

xôvoao;. P. X 495. 

xuiveoî, Ps. 858. 

xûxV.;. I. S. 188 d. 

xû|i|iT,. I. S. praef. 12 a. 

y.ûa)V (xuvô;), A. 201 C. 






I 



288 

Ki^iû, P. 111 1. 

\vj%ù%éa, 11 S. 563 c. 

Xîjxi;, H. 23i. 

\rM, C. VI 13. 

■ajxvo; (A!u"/r.?), P. X 212 5. 

Xûpîtv, H- 31G h. 

)vO/vo;, C. V l't. 



Mi/Tj (machia Cod.), Praef. pr. d. 
•x!yz;(fjiiyiXTi), Ps. 10 O- 
îxâav, C. VlU, :Vi a. 

aiao; (Tr*'v 'jî-f.jvi. H. 3r»8 5, lî, S. 

1013 a, P. X, 13 6, \U. i. 
iiéxpov, Ps. 829 c. 

jxovoi'.St,;, Is. 3t>'â (ter). 
[lop'ff,, A. 552. 

irjpixT.. C. XI TC. 'Lemma]. 

Nsxpô; fnicros Cod. , P. XI M 23. 
\Ô33.» 11, S. 859 h. 

N'jTo; (?), 1. S.. 628 /. 

Z; ',:^ v,/ -.--'. 11. S . , ti88 a . 
limz, U, S., tiSrta . 
5'jlov, C. V, 117 h. 

■'((Ao;, Ps. SM. 

ovo;, IIS. 813. 

fjvjÇ, Ps. 8G0 b. 

fcO'î, CV. 117 6. 

ôoxtô. 1 s. 4WJ. 

oùpavo;, P. X 933, XIll 12, cl. €. 

O'jpO't, 1 S. 347, c. 

ouTo; (TOÙTwv), Ps. 10 a. 

Ila/aidj, H. 365 b. 

ri/A-, H. 365 5. 

«i<S, Ps. 861. 

rsîvi, H. 762 b, 1 S. 120 b. 

réxoixii, ïs. 101 c, II, S. 519 a utroque 

loco peto Cod). 
CT,W,. I S. 619 b. 
ctwï (?), l's. 860 e. 
zXitxw, H. 274 {aplata Cod.). 
•sXijpov, P. X 485 (pleuros Cod.) 
rAT,poai"XT,vov, 1 S. 364. 
wsû'ia, A. Intr. 1, d. 
roxf.piov, I. S. 188 f. 
xpis'^v. Ps. 865, b. 
TpîT.ov, -:>, Ps. praef., 32. 
rpôîîaxov, A. 682 b. 
xpo?f,xTj;, A. pr., 25 a. 
xjp C. V 136 6. 



INDEX GRAECVS 



'IV,'. Ao;, H. 2:îi, 

^ôv)v, 11, 2;Vt. 

la^iiciv, C. XU 71 5. 

r -' r Xlil 203, X j3fe 

3...... ,,_;,p;Tfj2i), C. X 51. 

ÏTtpa<pf£[i., C. IV' 4 c. 

sxr.vojîïxa'. i r/o'.vo^ixi'. ?), H. 3(»8 

r^ô;! 1*. X, 'lOl. 

vtîyjj;, Ditt. pr. 6. 

(5TVXX), 1. S. i')35 6. 

rcpo?^» C. 11129 6. II s. 37 c. 

3'j--toçivxTt;. .'\. pr., 25 a. 

aCo''K C. XII 22. 

T^{7M7, I* XI 19. 

T/ IV 'i ,: 1 - 2 : .' H - '* kS . 
T/o'vo;. H. 36". 

T..>,, Ci 82. 

îwfpojv, c. ! 82, A. 588. 

TioTa ■ IX 18 6, A. 745 fe. 

i, Ditt. pr. 6. 
A. 475, Ps. 10 a. 
I II S. 89'» m. 
l's. b'i 6. 

z.., ,., P. xr.i. 

x.oiwo;, C. i\' i3, \'l 02 h. 

•(v;, A. 022 a. 

{iowp, il 11 l'a 6. 

•I»5T;'v, r 1!1 20:^, X :)3 h. 
■^7.lm, t . XI 1 pr, 6, A. 958. 
•l'i-vov. I s. 42. 
\ 731. 

2;), H 123 a. 

«[•jA'.TXlio;. II. 3lK) «- 

A. 475, F'^ l<^ '■' i'^''-^». 

\ (littcra). 11 S (.S8 6. 
/l'vs C \", liH. 
/ïA//>;, 1. .S. ;Vi7 a. 
yâo:;, C. IX 81 (hem ma j. 
•/'ép'.c, Il s. 1040 h. 
/ipiffjAx, P. XIII •«1. 

1' X 301. 
/ f,/.a., .\. ii88 c. 
/spoujivi. C. IV '1, c. 
Xpiaxô^, P. X 17. 

Xp'jdri;, Is. ti;i5 6, xpjjov, Ps. 854, 865 b, 
Xpucrciaxoixo;, Is. ♦>32 b ibis.) 

«rj/fj. Praef. pr. d, Ps. Intr. a. 
v://.;, Ps. Intr. a. 



INDEX LATINVS 



Aaron C Xll HV.» h. Ps. 548. 

Abaddir I S. (127 a. 

Abbacuc C 1\' 3'.». 

Abdenago A. 1 »3 b. 

Abcl H. pr. '.« a. d. 

Abessalon vel Absalon H. 'JVi a. 

Abram, Ps. pr. 1, 2, lU, 37 1.; D. 13, 

15 a. 
Abraham A. 30. 551 b, 985 a, 986 a ; 
Ps. pr. 1, 2, II, 1".», :^, 45 (ter), Ps. 
48 b. 57 d, f. :Wi; I). 13, 15 a. 
Accinctus C. X 75 a ; Ps. (iOO a. 
Acestes II S. 302 b. 
Achar Ps. 537, 5'i.% 5'i5. 
Acharon H. 502. 
Achaz D. ««1. 
Acinaces IIS. (')(»*• a. 
x\crisius I S. r)8 b. c. 
Actiacus lis. 528. 
Actium II S. 528. 
AdamC. III '.*7 : A, 1010 b, 1024; H. 

715 a. 
Adamitae H. 403 b. c. 
Adeder D. 101 b. 
Ad Lateranis 1 S. 585 c. 
Admetus II S. 54 i. 
Ado (i. e. Adonis) P. X 228 a. b. c. 
Adorata (nomen propr. P. IV \^. 
Adrianus 1 S. 271, 272, 27'i ; P. XUI 

79. 
Adulterium P. X. 185 a, (203), 213 b, 

227f; I S. 026a: 11 S. 22 b. 
Aegeus II S. 5'« c. 
Aegvptiacus C. \' 0',). 
Aegyptus H. '.02 b. c;I S. 621» d. n; 
II S. 354 a. c, 528, 5ai, 8«kS b, 809 
a. b, 921 a (bis), b (quiuquiens), 925, 
937 a; P. III 59 b. c. d. ; P. IV r.I ; 
P. X 2:>5, 25t> a. c. 
Aeneadae A. 447. 

Aeneas A 447; 1. S. 550 b (bis); H S. 
:ii3 b. 



Aeschol D 13. 

Aesculapius I S. 172 b ; IIS. 54 e. f. 

Aesopus P. X 20. 

Aethiopes Ps. ()5'(. 

AferP.lVn-, Ps. pr. 40 a. 

Africa I S. 01 b, 525 a. b. c. ; Il S. 

240 b, 300, 800 b, 944; P. IV (il. 
Africanus 11 S. 2'i0 b, 300; P. IV 17. 
Agag Ps. ;i88 a (bis) b. 
Agenor I S. lil b. 
Agnes P. A' IV 1 a. 
Ai (civitas) Ps. 548. 
Alamanni IIS. 801» c. 
Alba P. XI 203. 

Alcmena, Alcmene P. X227 passim. 
Alecto Ps. 10; 1 S. ;-«18. 
Alexander II S. 40 b, 550. 
Alexandria P. IV 01 ; P. V 25. 
AJlophylus H. 500 a. b. 
Almo P. X 100. 
Amalthea 11 S. 652; P. X 018. 
Amasio, Amasius I S. 271, 274 ; P. X 

182 a. c, 22 a. 
Ambrosia CIll 2:^ a ; P. X 7a3b ; P. 

Xlll 12. 
Ambrosius (Sanctus) II S. 1057 a (de 

Virg. II 2; in Luc. H 8.) 
Amelech C. Xli 109 a ; Ps.388 a. 
Amor qui et CupidoPs. 437. 
Amniades, Amnius I S. 551 a. b. 
Amphitrio P. X 227, passim. 

Anchises 1 S. iOUa ; U S. 343 b. 

Ancus l S. 193. 

Aner D. 13. 

Anicius I S. 551b. 

Anima et animus H. 527. 

Antichristus C. VI 107. 

Antinous I S. 271, 274 (bis), 549 b 
S. 5ti2. 

Antiochia 1 S. 549 b; U S. 562. 

Antiochus Epiphanes A. 512 d. 

Antonius II S. 354 a, 528. 

19 



li 



zyti 



INDEX LATIN\'S 



INDEX LATINVS 



. I 



fW«^ 



Anubis A. 195 b. 
Apis U S. 81% b. 

Apollo C IX 1 c; A. 402, 438 a, 4:« b; 
Ps. 242 ;I S. 171 a. b (bis), f.2«» c : 
Il S. 5i h. i, 5(o bis), \m : P. lll "8 ; 
X 11»2 b. 
Appenninus II S. 521 a. 
Apulia U S. 5<.'.i. 7,1 a. 
Aquarius A. (122 a. 
ArabiaC. V«»2; XII 71 b. 
Arabicus C. X 51. 
Arapba H. 500 b. 
Archigallus l S. «vW a. 
Arelas P. IV X>. 
Argivi I S. <>2it c. 
Argo tnaviset puella) I S. 117 c. 
Argus I S. 021 > c. 
Ariadne I S. i:^'.», 1V2 a. b bis 
Arrianus A pr. H b ; Ps. 107 a. b. 
Arrius Ps. 711. 
Ascanius P. Xï 103. 
Asia Ps. 8«i8: H S. 5li2. 
Assur H. 4V.». 
Assyria !ï S. 550. 
Asyndeton l S. !<>'.♦ b. 
Athenienses H. 2i'i 
Attis II S. 51. 

Augustinus A. m, 44nb Epp. 2:^2. 3\ 

7?Jb; H. 828 CD. 21.2 . IIS.12:ib 

(Epp- Joh. Tract. 11 14); 218 c (C. 

D, '«.8), 823 cf. C. D.ir,, 8). 

Augustus l S. 251 ; II S. 431 a.b. Cf. 

Caesar, Octavianus. 
Aurichalcum I S. 347 a. 
Aurora II S. 503 b.; H. 2.3'» add.). 
Avaritia (nomen propr.)Ps. 4(11, 407 b, 
'•♦■.'.♦, 471, 4H2, V.»2, 41t3, 501, 502, 507, 
511 d. é^W), 55*i, 557, 5«i»i, 5<iO, 589, 
M», fi02. 
Aventinus I S. 121. 

Baal A. 325 b. c. 

Babjlon H. 448. Babylonia H. 143, 

448. Babylonii D. *.»2 a. 
Baca sive baccu C. 11155; H. 270a. b; 

Ps. pr. :fâ a. b. ; P. I 4tl a. b. 
Bacchanalia l S. <i28 e. 
Bacchica ibid. 
Bacchus Ps. pr 33 b ; II S. 858 b; P. 

II 65. Vid. etiam Liber Pater. 
Bactra, Bactriani A. 012 b. 
Baia H S. 741 a. 
Barc binon P. IV 33 a. 



Bassus 1 S. 558 b. 

Belial H. 520 a Ps. 71 'i. 

Bellona Ps. 50»i. 

Belzebul P. V 2ti7. 

Beneventum II S. 701. 

Benignitas (nomen propr.} Ps. 578, 
589, 51«». 

Berecynthia 1 S. 028 c : II S. 51 ; P. X. 
11M; b, 1002. Cf. Ops, Mater Deum, 
Cubebe, Cybele. 

Bcrecynthiacu-* 11 S. 51. 

Berna P. X 52V b. 

Bethléem C. XI 178; H. 778 c; D. 101a, 
105. 

Biblia Sacra Praef. 2*.> a iKccles. IX 
10); C. V li8(Ps. CXXXV 10,, C. 
Xll 131 (Apoc. VI 9), 190 'Gènes. 
XL151);A. pr.39(Ps.CXVllll05^ 
A. 1 c (Johan. XIV 10), 15 (Johan. 
l 18). iW (Gènes, l 3), 148 a Ps. 
CXXXVl 2 , l''l b Paul. Ep. Rom. 
I 20), 221 c (Johan. XX 27-8j, 22»! 
(Sap. VI 11 1 , 327) Os. 11 17;, 518 
{Johan. U lu, 544 a Matth. XX VII 
251,551 bfJohan.VIII :«>,»M)2b(Isai. 
VU iV, 713 a Marc. VI 40i, 707 c 
(Gènes. 1 2«> , 858 (Ps. LXXVl 10?) 
8<k3 b i Is. IJ !• , 9«;3 c (Matth. IX 0, 
\)m b (Ps. LXIV I2i ; 11. pr M\ e 
Paul, ad Gai. V 17 , 11 281 Paul. 
ad Ihess. 1 1\' 4), 295 (Exod. 
XXXVllI 18), 404 c.(Paul. ad Gai. 
V 13 . \a} b iPs. CXXXVl 't\ 402 d 
(U Petr. 2. 21), 507 (Paul, ad Rom. 
Vin 20, 509 (Paul, ad Ephes. l 
2, 14), 0.75, iJohan. VllI 39) 715 c 
(Gènes. 111 12-13, 778 b (Ruth 

I 11,, 778 d (Ruth 1 22, 785 Isai. 
X\I 1 , 792 Act. XIV 22), 824 
(Matth. XV 41), 859(Luc.XVI l't , 
912 b (Deut. V 5) ; Ps. pr. 2 Gènes. 
XXll l8),9(Paul. ad. Ephes. VI 12 , 
42 (Paul, ad Hebr. \'Il 3 , 48 b 
(Gènes. X\11I 10 . 49 b (ibid. 13-15), 
59 b (Johan Xl\ 2:^), Ps. 4 b (Is. 
LXV19,2;i b (Luc. Xll U), 2'il b 
(Sophon. lII 15),261 fPs. LXXVI 7', 
287(Levit.XlV5?),:i84(Paul.llTim. 

II 8i, ;388b (l Regg. X\' 33,397 a 
(1 Regg. 24), b (ibid. 39), c^ibid. 4,3), 
410 a (Hab. III 4\ 421 (Luc. XV! 
24), 484 b (Paul. I Tim. «i, 9), 53») a. b 
(Jos. VI 17-20), im (I Regg. 20, 11), 



291 



015 a (Matth. VI 34), 020b (Ps. X 2), 
715 b 

-^00 (Johan. XVII 21), 772 a (Paul. I 
Cor. 13, 3), 779 b Paul. 1 Cor. 12, 3P, 
785 (Id. Ephes. IV 20), 790 a. b. 
(Matth . VI 15 et 20 , 780 a ( l Regg. 7), 
819 (Matth. Xll 43 4), 857 a (Johan. 
X 9), 845 (Luc. Il 1, Eccl. XI 9), 
80>8 (Apoc. cap. I), 902 Paul. ad. 
Gai. V 17;; l S. pr. 45 b (Act. 
XXVlll 14Vi), 511 (Johan. VI 45); 
11 S. Intr. a (Matth. XIV 13 ss. et 
28-29;, II S. 99 Eccl. lll 22), 155 
(Isai. V8 , 10()biPaul. llCor. IV 18^ 
195 b (Job XXXVill 1'.), 213 b 
(Eccl. Xlll), 258 b (Paul. Il G.r. 
V 10), 55<Î(I Regg. XV 12). 058 Paul. 
Hebr. VllI 13), 804 a (Paul, ad Rom. 
VIII 22„ 884 c (Matth. Vil 14, 894 i 
(Paul 1 Tim. V 17), 89'i g (Ps. 
XXXV 9), 909 (lob VO,), 102:i (Luc. 
VIII 5 8s.. 7, 13), 1047 a Matth. 
VI H 32 .'), 1055 a (cf. Matth. Xlll 8), 
1057 b (Luc I 39) : P. II 209 b Paul. 
Il Cor. Xll 10), -Si^S (Exod. Vil 1 , 
IV 289 b (Apoc. VI 9), X 128 Gènes. 
H 7). 981 (Act. V 41) ; D. 28 (Gènes. 
XLV 5), 29 (Exod. ce. lll et IV) ; 
45 (Num.c. XXI), 73(1 Regg. ce. XVI 
et XVII), 77 l Petr. 1 12. 90 (IV 
Regg. c. XX ). 92 a. b. Ps. 
CXXXVl 2et 4 . 93 (Ps. LIV 27). 
ÎMi (Il Regg. XX 1 sqq), 97 (Luc. 1 
2«>-38), 109 a. b. (Luc. Il 14-15), 128 
(Eccl. IX 15), 138 (Matth. XIV 29), 
154 (Matth. XXVll . 

Bidens H. pr. 7. 

Bilanx P. IV 12. 

Bitumen P. \' 11!9. 

Blemmvi 11 S. 823. 

Boetius I S. 32 (Cons. Phil. I 4, 15), 
551 b, 552. 

Bonus a greco quod est boo, C. VIII 
34. 

Boreas P. X 192 b. 

Bosforum 1 S. G29 d. 

Brittania H. 881. 

Bromius C. 11123b; I S. 131; Il S. 49.;. 

Bucula Ps. 255. 

Byzantei f^nummi) P. Il 102. 

C littera P. II 438 b. 
Caecubus 1 S. 127 b. 



Caelus (nomen propr.) I S. 53 (bis). 
Caesar P. I 62 b ; P. IV 54 a. b. Vid. 

etiam Julius. 
Caesaraugusta P. IV^ 54, 63 a. 
Gain H. pr. 9 a. b. c. d., 11 a. b., 

25 b. 
Caiphas D. 161. 
Calep H. 407 a. 
Camillus II S. 5.58 c. d. 
Campania I S. 127. 
Campus Martius l S. 181 ; P. X 45 a. 
Cana H. 409 b. 
Canaan H. 409 b. 
Cananeus H. 'i09 b. 
Cannae 11 S. 509. 
Canopus, Canopicus P. III 59 a. b. 

d. ; P. X 255. 
Capella P. X. 618. 
Capitolium A. 508, l S. 182 a, b (bis), 

218 b, 548 c ; 11 S. 703 (bis). 
Capricornus A. 621. 
Caries 1 S. 434, 597 c. 
Carrae II S. .574 b. 
Carthaginiensis II S. 947. 
Carthago II S. 569; P. IX 17 ; P. Xlil 

51, cf. 35 a. 
Cassianus P. IV 45 b. 
Castor I S. 227. 
Catilina l S. .520, 529. 
Cato l S. 381 b, 545 d. e. f. 
Caucasus A. 429 a. b. 
Cauter, Cauterium P. V Z^ a. c. 

4W b. 
Cecrops C. lll 71. 
Celeus II S. 918 a. 
CensoriusP. Il 320 a. 
Centaurus l S. 205. 
Cerauni Ps. 470 a. c. 
Ceres l S. pr. 5 a. b; II S. 218 b, 

918 a. b. 
Cethegus I S. .526. 
Chalcedonia Ps. 857 a. 
Chaldaei 512 c. 
Chalybs Ps. 143 ; P. I 72. 
Chaos C Xll 40 a. b. ; 1 S, 9i a : II S. 

90. 
Charon H. 502; l S. 386 a. 
Charybdis C VI 107 ; A. 747 a. b. 
Cherintus H. pr. 36 a. 
Cherubim C IV 4 a. c. d. 
Chi littera II S. 688 b. 
Christianissimus I S. 623 a. 
Christianus A 492, 551 b; Ps. 526; 

I S. pr. 52 ; l S. 549 b (bis), 602 b, 



INDEX LATIN V S 



293 



292 



INDEX LATIN VS 






vr 



i 



618 c. d., t>54, 669; P. i 75 b; P. V 
25; P. X 409. 
Christicola C. X 57 b ; l S. 481 b. 
ChristusC. IX 37, XSTb. XI 42, 50, 
Xll 17, l^^l (quater, 169 c: A. 43, 
84, 344, 379 a, 408, 5(Xi, 518, 5ii a, 
552, 604. 613 a. b., 4K»6 a, 707, 773, 
m b, (96;^ tit.i, 986, 987 a, 988 b, 
989, 9*K), 1006 b, 1010 a, 1061^ ; H^pr. 
24, H. 467 c (bis . d, f>36, 785, 792 : 
Ps. pr. 2, 39 b, 45, 59; Ps. 1, :«, 
76 b, 78 b, 2:30 a, 375 b (bis), :»4, 
545, 785, 837 a, 868 : 1 S. 480, 489, 
572,587b (bis, 592 a, 595 c, OU, 
ei3- Il s. Intr. f; H ^ ^-•^ ^'' 
1023 a; P. 1 ^« a, l\' K'. 24 a, 
189 a. b, V297. X 17, 11131 ; D m 
c. 77 a. b ; 81, H8. 105, 124, 15-'i, 158. 

Chrysostomus l S, 611'' a. 

Cichimorum i. e. Sichemorum^t Ps. 
pr. 40 b. 

Cicero 1 S. 526. Cf. rullius. 

Circe 1 S. 234. 

Circus H. :3*)l a. b, 7»12 a. 

Claudia familia P. H 5:«. 

Claxendix II S. 10. 

Cleo pat ra II S. 354 a, 528. 

Coa insula C. Vil 156 b. 

Coenoleiia P. XI 17*. 

Colles V^n 1 S. 414. 
CoUina lis. 68*i. 
Complutum P. IV 4^1- 
Concordia nomen propr.) 
rm b, 7»), 7;ii, "43 b, 746, 

82:1 

Constans nomen propr. 11 S. 7 b. 
Ccmstantia (nomen propr. 1 S. 46:3 a. 
Constantinus 1 S. pr 52 : 1 S. 410 a 
bis\ 46:3 a. b. c. tter , 018 a, 022 a ; 
Il S. 6 a. 7 b, 8, 17 c, 0:>4. Constan- 
tinus Magnus II S. 1115, (1117). 
Constantinus Minor II S. 1115. 
CordubaP. IV 1\». 
Corinthus 11 S. :3.52 b. 
Cornelia 1 S. 561 a. 
Cornu Copiae) l S. 205. 
Corone l S. 171 a (ter . 
Cornuta tlumina 11 S. ♦•*»<'' b. 
Corvinus 11 S. 5<i5. 
Crassus (nomen propr. 1 S. 561 a. 
Crepundia A. 643; II S. 1 b ; P. lH 

19 a, X 126, 784. 
Creta (nomen propr. C. V r*2 ; 1 S. 
61 b. 



Ps. 684. 
799, 802, 



Cubebe, Cubele P. X 190 b. 
Cucufas P. IV 33 b. 
CybelellS.521b,863;P. X 19*i b. 
Cybeleius hostis IIS. 521 b. 
Cjclades 1 S. 188 c. 
Cyclops 11 S. .54 h. 
Cyllenius A. 412. 
CJnicus A. 201 b. c. 
Cynosura A. »i2*. 
Cyriis A- 512 c. 

Daedalus A. 203 b. 

Daemon C. 1 37 ; l S. :369 c, :377. 

Daha 11 S. 8(«c. 

Danuvius 11 S. 004 b. 

Daphnis H. 2:34 a. 

Datianus P. V 0. 

David C. IX .. 

H. 5(K)b; Ps.:r 

l). 77 a. 
Degencr C. VU 12 

11 S. ' X i:'.". 

Delos, Ucuub ï\ X 188. 

Delphos, Helphicus A. 438 a ; P. X 188 

DesesC 1 i\ : US. 1076. 

Deucali.'i. .V ^C ■ P- X 410 b. 

Dia C. XII Wa. 

Diacones Ps. 502 a. 



\ '.i8:. .1. lŒX» ; 
VS4 (bis', 800 a; 

Xll 193; H. 045; 



Diana H S. 5:^. 



. I .( 



i27 a, 495 a. 



Diane ^i. e Danae 1 S. <>8 a. b. 

DidoP. XI1151. 

Diespiter II S. 860. 

Digamma II S. 972 c. 

Diomedes II S. 544 .i. 

Dionysia II S. 858 a, 8. 

Dionysius 11 S. 858 b. 

Dionysus l S. 028 f 

Dipsa D. 45 a. 

Dirocheum D. pr. a. b. 

Discinclus C. X 75 b : Ps. 6(X> a ; 

Il S :37 a. 
Discordia nomen propr. Ps. 081 b, 

61K) b, 722. 
Dius 1 S. 81 a. b. 
Divortium A. pr. 9 a. b . H '» : H S. 

856 a- b. 
Dodona A. 4'»1. 
Dogmata Catholica P. X 20. 
Dracones C. V 56 ; 11 S. 713; 
Dryades 1. S. 303. 

Duellio, duellis, duellium l*. X o3 b. 
Dulia H. 404 b. 
Duo negativa P. X 136. 



P. 1 a5. 



Ebdomada A. 980 a, 987 b. 

Ebion (Hebion Cod.) H. pr. 'M a. 

Ectasis P. V 493. 

Kfraim, Efrem C. Xll 189. 

Efrata C. XII 78. 

Kgeria A. 215 b ; P. X 403 b. 

Eleazar C. X 154. 

Elephantinus P. 11 264 d. 

KliasC. Vil 20 a, 27 d. 

Kmanuhel A. 002. 606. 

Kmpirici P. X 501 b. c. 

Encrâtes, Encratici P. l\' 109 b. 

Ephesus Ps. 868 ; Il S. 495 a. 

F:picurus A. 201 b. 

Epirus 11 S. 528. 

Eridanus 11 s. 000 a, 702. 

Erinnys Ps. .5»k). 

Fruma P. 11264 a. 

Frycinus I. S. 18<) b. 

Ilseforium H. 230 c. 

Etruria, Ftrusci P. XI 20(> a ; I S. 182 

b. \'id. etiam Tusci, Tuscia. 
Eu do X us l. S. 555 c. 
Eulalia 11131;add.K 
Eumenides l. S. 356. 
Europal S. 01 a. b.; P. X 222. 
Euryalus 11 S. 856 a. 
Evander, F.vandria 1 S. 550 

II S. 302 c. 
Exfibulare Ps. 633. 
Exquoquo II S. 978 a. 

Fabii 11 S. 573. 
Fabricius II S. .558 a. 
Facesso A. 659 : P. ^'l 77 a. 
Falernus l S. 127 a. b. 
Fastus A. 594 ; Ps. 182 a. 

b. c ; Il S. 427 b ; P. 

X CA't a. b. 
Fatum II S. :373 a, 429. 
Faunus A. 840; P. IV 37. 
Favonius II S. 978 b. 
Fecatum P. XIII 81 b. 
Félix (nomen propr.) P. IV 29. 
Ferculum C. lll 16, X 74 ; Ps. 

P. l\' 42. 
Ferrugo C. IX 79; H. 870; Ps. 355. 
Fescennina carmina l S. 271. 
Fides (nomen propr.) Ps. 730, 7134, 

743 b, 740, 799, 802, 823, 850 c. 
Finitum pro infinito C. X 108; 1 S. 

470 b; P. X 144 c, 513, 016. 
Flaccus P. X 140 b. 



a. 



b; 



l) : I S. Mi 
1 1 479 a ; 



428; 



Flora, Floralia l S. 266 ; II S. 563 a. 
Folium C. V 083. 
Fornicatio II S. 8.36 ; P. X 185 a. 
Fornix A. 523; H. 036 a. b ; Il S. 556, 

830. 
Fragitidae P. X 1071. 
Fortuna (nomen propr.) I S. 205, 210. 
Forum P. VI 14. 
Fraus (nomen propr.) Ps. 629. 
F'ructuosus (nomen propr.' P. IV 

24 b, VI 22. 
Furiae A. 'ilb : Ps. 10 a. b ; I S. 356, 

368. 

Gabii, Gabinus P. X 1015 a. 

Gabriel II S. 1057; D. 97. 

Gades I S. 220 a. 

Gat'tulia, Gai-tulus 11 S. 809 a. 

Gagates P. X 150 a. 

Galaulae 11 S. 809 d. 

Galgala Ps. :388 b. 

Galilaea II S. Intr. a, pr. 7 b. 

Gallia II S. 004 a ; P. 1 94, (X 456 b. 

Gallica lingua 11 S. 699 a. 

GallienusP. Xlll 35 b. 

Gallus fnomen propr.) II S. 558 c, 

688 a, 703; P. X 197 b. 
Gallus {sacerdos Cybeles) II S. 51, 

523, 088 a ; P. X 197 a. b. 
Ganeo H. 322 ; Ps. 343. 
Ganymedes A. 622 a ; I S. 70 a. c, 274. 
Garamans II S. 809 b. 
Gehenna Ps. 490. 
Geloni A. 430 b. 

Gênera vehiculorum II S. 1089 a. 
Genethliaci II S. 37:3 a. 
Genius II S. 373 a, 379. 
Germania II S. 604 a. (bis). 
Geryon 1 S. 220 b. 
Getae, Geticus II S. 699 a, 730. 
Glitinnae H. 289. 
Gluto H. 322. 
Gnosius Gnosus C. V 52 ; A. 618. 

(iolias H. 500 b. 
Gracchus 1 S. 501 a. 
GraeciaC. XII 202 ; Il S. 860 a. 
Gregorius II S. 187 a. b. 
Guursebalt H. 230 c. 
Gymnosophista A. 458. 
(iypsus A. 458. 

Haebrus A. 429 d; Il S. 495 b. 
Haeresis A. pr. a. b ; Ps. 707 b. 



294 



INDEX LATIN V S 



INDEX LATINVS 



295 



ÏT: 



!I 



'1 



1 1 



Haereticus A. 782 b. 
Hamadryades l S. 303. 
HammonA. 443; Il S. 355. 
Hannibain S. 569, 741 a. 
Haurio C. VII 142 ; I 6 b : P. X 590. 
HebraeiC. \' 89 b, \'il % Ht braeum 

H. 52:^a; Ps. 241 a. 
Hécate A. 460; I S. 369 b. 
Hector, Hectoreus II S. 343 a. b. 
Hélice A. 024. 
Hellespontus I S. 111. 
Heltes Ps. 689. 

Hercules A. 4.33: H. .02; Ps. 520: 
1 S. 116 b (bis , 118, 120 h, 205, 
P. X 227 passim, 2.'», 2'.l', 285, 
881 b. 
Hesperides II S. 606 b. 
Hesta II S. 972 c. 
Hezechias D. 9<1 
Hiber P. l 117. 

Hiberus H S. 605 b: P. I 117. 

HieronvmusC. IV 4 b Ep. ad Da- 

mas."xVinil7);A.133rinDan. III 

92), 325 b in Os. II 17 Ps. .380 (Vita 

Pauli3 : D. 101 d (Epp. CVIII 11). 

(H}ieTUsaIem H. 448 ; Ps. pr. 40 a ; Ps. 

813 bis), 831 ; H S. 950 a. b ; D. 161. 

(H ierosolyma A. 512 a ; D. 121, 1.32. 

Hippocrates vid. Hypoc rates. 

Hippolvtus II S. 54 a. b; Sanctus) 

P. XI 19 a, 87. 
Hispania Ps. .'155: II S. 605 b ; P. l 

94,117,016, IV 43. 
Holofernes Ps. f» a. b. 
Honorius II S. 654. 
Horatius A. 293 a Sat. I 8. 13 : 
H. 288 Carm. I 12. 55-6) Ps. 521 b. 
(A. P. 63, ; 1 S. 127 b (Carm. I 37, 
5); II S. im a (A. P. 45;. 
Hostorium H. 445 b. 
Humilitas (nomen propr.) Ps. 199, 

203, 230 b, 254 b, 267, 289 b. 
Hunnia II S. 716 a. 
Hjacinthus P. X 192 b. 
Hjdrius A. 622 a; H. 614 a. 
Hjlas I S. 116 b. 
Hyperboreus Ps. 614 b. 
Hypocrates (Hippocrates) P. X 498. 
Hyrcania, Hjrcanus A. 427; P. X 
620. 

Iber, Iberus vid. Hiber, Hiberus. 
Ida I S. 187. 



Idolâtrie H. 404 c ; 1 S. 419, 595 c, 602 

b. 638 b: II S. 271,340 
Idolothytum A. 186; I S. '.(.8; P. XI 

llia i. f Cnrone I S. 171 b. 

Iliacus I S. 628 a. c. 

Imbecillis, imljecillus P. X 721 a. b. 

I mitât ricia A 3«K). 

Inachus. Inachius C Hl '.>S : 1 S. 629 

b ; Il S. 869 a. 
Inanimis, Inanimus P. X 721 b. 
Incestum P \ 185 a. 
India, Indiens, Indus A. 425 e ; 

H. (kV. ; lis. (..SK a. ; P. IV X. X 

279. 
IndoIesC Xll(18; H. 696: P. II 493. 
Innocentia nomen propr Ps. 79;). 
Inscriptio Latina I S. 404 c. 
Iphigenia 1 S. 395 c. d. f. 
Ira (nom* n propr.) Ps. 113 a. b. 155. 

Iracundia Ps 113 a. 
Isidorus A. 4:« (Orig. IX 1, 119-22 ; 

P. X52'i unde?). 
Isisl 1 s 629 passim, TKiOa; II 

S. 8«i9a. 
Israël A. :^\ a : H. 500 a ; Ps. 397 b ; 

P. X 626 : D 59, 92. 
Israheliticiis H. 409 a ; Ps. 371. 
Ister II S. 604 b. 
Italia IS. 48,57, 234: IIS. :>;V4 b, 702. 

950 b. 
Itali II S.im h. 
Italiens I S .'J. 

Janus 1 S ZV: : Il S. 950 h. 

Jephtet \ 11 27 b. 

Jeremias A. 749 d. 

Jesbitenob H. 500 b. 

Jesse D. 73. 

Jésus Ps. 38i; Il S. Intr. passim, 

Johannes C. Vil 73, 76 a. 

Johannes Constantinopolitanus Ps. 

511 d. 
Johannes Evangelista H. pr. 36 a ; 

Ps. 8t>8. 
Johannes Scotus Ps. 5,32 b: P. X 

1132 b. 
JonasC VII 82 b, 110, 111. 
Jonathas Ps. 3*»7 a. b. c. d. 
Jordanes C. VII 72, XII 178 ; Ps. W; 

D.59, 117 b, 118. 
Joseph C. \ l 57 b, 67; A. 603. 



JosueH. 467 a: Ps. 5.36 a. 

Jovis 1 S. <J8, 72 (Jovis maximam par- 
tsm nom. cas.) A. 402, 624 (bis); 
1 S. 214, 252, 627 a. b. 629 c (bis) : II 
S. 54 f. i. h : 35(>, t)52 (bis), 859 b, 
972 a (bis), 100<) b ; P. X 222, 227, 
passim, 415. Vid. etiara Jupiter, 
Juppiter. 

Juda C. XII 181 ; Ps. 384, 545. 

Judaea C. XII 202 ; A. 509; Ps. pr. 
U) b. 

Judaei C. \'ll 27 d. XI 101, XII 188; 
A. .321, :ra, bW a, 551 b ; H. 448, 
467 d, 625: l>. '.3. 101 a, 128). 

Judith Ps. (i<>a. 

Jugurtha I S. 525 b. c. d. 

Julia 1 S. 404 c ; P. X 203 a. b. 

Julianus l S. pr. 52. 

Julius A. r)3'.» c ; 1 S. 404 c. 

JunoC. m 98; l S. 252. 

Jupiter A. 20'J b. Juppiter 1 S. 5\>,(>4, 
70 c, 62*J c. 

Justus (nomen propr.) P. IV :^. 

Juvenalis Pref.8c. (1 15): C. V ll'.t VI 
46'*); 1 S. l'Mi b (\'in 2i7-5). 

Laberinthus A. 203 a. b. 

Labor (nomen propr. Ps. 629. 

Laceus Ps. 325 a. 

Lacedaemon II S. 2'.7, 519 b. 

LacunarC. V 142; II S. 8:^. 

Lampsacus I S. 111. 

Laquear. laqueareC.\' l'«2; II S. 838. 

Lares I S. 20'i a. b, 42:^ a; P. X 261. 

Largitas 'nomen propr.) Ps. ti02. 

Larva (umbra daemonicalis) 1 S. (XU b. 

Laurentia II S. 563 b. 

Laurentius P. II 55<) b, XI 19 a. 

Laurentum II S. .'^)3 b. 

Laverna II S. 870 c. 

Lazarus C. X 15-4. 

Lazureus Ps. 858 

Lectisternium I S. 609; P. V 179, X 

105(i. 
Leda 1 S. 64. 

Lémures I S. 423 a (ter). 
Lena H . 2tK). 
Léo papa Ps. 4 a. (de Pentecoste 

111 1.) 
Lcontinus ager II S. 940. 
Lepidus II S. 41 a. 
Lerna P. X 881 b. 
Levi, Levita P. II 39. 



Leviathan H. 520 b. c. 

Levitidis Ps. 502 a. 

Liber (pater) Ps. pr. .33; I S. 188 b, 

628 f. g; II S. 218 b, 49(), 688 a, 694, 

858 b ; P. IV 37. 
Libia vid. Livia. 
Libido (nomen propr.) Ps. 53 c, 311, 

313. 
Libya, Libyens II S. :%0, 037 a. 
Libystis ifs. 300. 
Licinius I S. 410 b, 4<;3 3. 
Ligo I S. 640 b. c. 
Lif^uria, Ligures H S. 701. 
Lilybaeum II S. 941. 
Lipsia II S. 937 a. 
Livia 1 S. 251. 
Livius A. 675 b. 
Locusta C. VII 69 c: D. 117 a. 
Loth Ps. pr. 11, 15,32. 
Lucanus 1 S. 554 c (X 187) : II S. 839 

{VII 810;. 

Lucas A. 100(3. 

Lucina I S. ^Md; II S. 222. 

Luna I S. 3<>1 a (bis), 363 (bis), :i«i'i ; 

II S. 53; P. X327a. b. 
Lupa P. Xl\' 55. 

Lupanar H. (m; Ps. 02 a : V. XIV 55. 
Lupercus, Lupercalesll S. 8(12: P. IV 

14(). 
Lusitania P. IV 37. 
Luxuria nomen propr.) Ps. 311 a, 

312, 32(j, 439 a. 
Lydius quidam P. X 222. 

Maenades 1 S. IH'i. 

Maeandri C. VI 142. 

Magal Ps. pr. 46 b. 

Magalia, mappalia Ps. pr. 46 b. 

Mambre D. 13 (bis). 

Mammon P. 1 58 b. 

Mânes Ps. 02 b ; 1 S. 424. 

Manichaei A. 82«> a ; H. pr. ;¥> a. ' 

Manilius II S. 703. 

Marcion H. pr. 36 a. b. c. 

Maria A. 695; Ps. .384 (bis); H S. 

1057 ; D. 8, 97. 
Marins l S. 524, 525 e. 
Mars I S. 167 a, 168, 181, 626 c: P. X 

185 b. 
Marsus II S. 516 b. 
Marsyas 11 S. 516 b. 
Martyr Ps. 25 b, 772 b ; II S. 675; P. 

I 64 b, 75 b, III 1 a, 1V20, 21, 24 b. 



296 



INDEX LATIN V S 



INDEX LATINVS 



297 



II 



f; Il 



Xi b, 3.'i a, il a, b, 45 b, 63. (85 , 112, 

IS, 146, 214 a, Vil 16, X 11)9, 37ti. 

466,481,701». 
Maspiter 11 S. ^'^. 
Massiliensis P. IV 46. 
Massvlus P. IV W. 
Mastruca l! S «199 a. 
Mater Deum 1 S. 628 b. c; H S. 515, 

521 b, SfiS. 
Matesis, Mathesis H S. 8'.t'» a. 
Mattheiis A. 1006 b. 
Mathematici IIS. 373 a. 
Matuta II S. 5t>3 b. 
MauretaEÏa A. VSi. 
Mauri A. 't33. 

Maxentius l S. 'lU) b, '.«vi b, VJO a. 
Maximianus P. III 5'.> d. 
MediA. 4;i3; H. '*'i9. 
Megaera Ps. ItKi ; I S. ;i68. 
Megala civitas 1 S. t",2H b. 
Megalesia civitas 11 S. sra 
Megalesia, Megalesius 1 S. <.28 d; li 

S. 86;^. 
Melchisedech Ps. pr. :i*J a. b, '.V a.5'.<. 

Memphis H. 462 a. 

Menda, mendacium, mendum A. 

P. !X m. 

Menelaus P. UI 5'J d. 

Mentor V. X 211. 

Mercurius .V. 1V»:> b, \.v2, i S. 85 a. b. 

c. d, 87 a bis), 101 b ; 11 S.:'.:.'. c(l>is), 

519 a (bis . b; P. X 227 passim. 
Meretrix H '«il b : Ps. 1>2 a ; 1 S. lii ; 

Il S. m>; V. X 228. 
Meritorium H. (kill, 761 b; P. XU' -• 
Messias P. X 17. 
Metus fnomen propr. l*s.«'2'' 
Micipsa 1 S. 525 b. c. 
Microcosmus 11 S. "''.►2. 
Milioll S. '*6b bis 
Minerva II S. 5'«i a ; P. XIV 27. 
Mi sac h A. 143 b. 

Mola A. m); 1 S. 2it3 a; P. UI l?.». 
Moria (mous) A. 680. 
Moses C. X 1 1 lt>5. 
Movses C. VU C \!I 144, 161, 1«» 

a' b : A, 315, ^j a, ii^, Mî : H. 467 a, 

«H2 b; Ps. 873; P. Il 3*>8. 
Multuro (adv.). Ps. 857 b. 
.Malviiis pons I S. 482. 
Mvsii il -S. 708. 

Nabugodonosor H.4'.>8. 
Narbo, Narbona P. IV 34 a. b. 



Nathan A. lOOt) c. 

Xaxos I S. 188 c. 

Nazarei 1 S. £^49 b. 

Nazarenus c. Vil 1:1 S. 549 b fbis^ , 

j» y 25. 
Nazareth C. VU 1: 1 S 540 b. 
Neaeral > 1 .'; P.X 240 a. 
Nebuh. 1 S. S2a. b. 
Nectar C. XI m b : P. X 783 a. b, 

Xni I2a. 
Xeelcscol 11. 477. 
Nemaeus I S. 118 
Nembroth H, 1 13; Il S. 3W. 
Neptunus II S. Intr. c. ; 968, 972 a, 
Nero 1 S. r.s:) c; Il S. trA). 
NestMi l'. X 408 b. c. 
Nilicolae Ps. «M-5. 
Nilus l's. .:r.. «kV.; II S. <..2lb(bis>, 

<t2T l'.. c fbisj. 028. 
Niplmin H. ZVt ladi! . 
Ni^ns II S HT.»", a. 
Nova lus IV XI l'» ^• 
XugaeC Vll'.)«; Ps. 2'ila. c; 1 S. 

574 b. c. d. 
Numa A.215 b.c. d; 1 S. Wta; P.X 

lU.i a. 

Nysa IS. 628 f: Il S„ s:.',t c. 

Oholus c. I SVi; 1 S.6'.5d. 

Obses A. i«.2; I S.:>85a. b. 

Octavia P. IV 54 a. 

Octaviamis l S. 251, 25'.» ; IIS. :i:)4 b, 

431 a. b, 4:^6, 528; I'. IV 5. a. b. 
Olybrius, (Uybriacus l S. 55 a. 
Olympus 1 S. 50. 
Omphale P X 2.0 a 
Ophiuchus A. 618. 
Ops l S. :'*.. 627 b. tas c ; P. X 155 b, 

1'. 1(»>2. 

Orciis 1 N. tOi' bis). 
O reste s l S. :il>5 c. 
Orfa II.5i)0 b.778c. 
Organum A. 148 a, 'M) c ; D. 92 a. 

b. c. 
Orgia I S. 188 b; I*. H '••'■ 
Orichalciis I S. ;^7 b. 
(Jsiris I S. 62*.» d. h : 11 S.8tl*.l a. 
Ostiensisvia I'. XI l 45 b. 
Ovidius A. 212 c. et 11 S. m^ Met. 1 

84-6). 

Pachynum IIS. 047. 
Padus II S. 606 a, 702. 



Paganus 1 S. 449 a, 619 b (bis), 620 a ; 

P. X 2^.M3 b. 
Pagus l S. 449 a. b,619 a. b ; P. X 2^)6 

a. b. 
Palatium I S. 585 c. 
Palatum P. X 9;«, XIU 12 d. 
Palestinus H. 500 a. 
PallaH. 86, 8ti8; P. 135. 
Palladium II S. 544 a. b (quater. 
Pallas H. 86 ; ïl S. 221, 544 b, 57'. a. 

072a .bis), 
l'an 11 S. 862. 
Pannonia 11 S. 716 a. 
Panthéon A. 508. 
Paphos II S. 226 b. 
Papilio Ps. 743 a. 
l'arabola evangelica IS. 1055 a; II S. 

I02;i s. 
ParalipomenonH. 778 d. 
l'arapsis, parobsis Ps. 5132 a. b. 
Parcitas noraen propr.) Ps. 557. 
Parius 11 S. 2i(i a ; P. Xll 51 a. b. 
Parosll S. 246 a; P. XU 51 b. 
Parthi I S. 561. 
l'arvissimus Ps. 620 d. 
Pasiphae 1*. X 185 d. 
Patientia (nonn;n propr.J Ps. 113, a, 

118 a. b, 128, 1()2, 174. 
Patrinius(?) I S. 259. 
l'atripassiani A. 101. 
Paulinus I S. 558 a. 
Paulus Ps. 772 a ; 1 S. pr. 45 b, l S. 

549 a, 558 a, 883 b; Il S. pr. ;m\ b, 

60 c, 8941; P. IV 34a, XII 47. 
Pelagiani A. 910 c. 
Pelorumll S. 941. 
Pelusium, Pelusiacus C. V 58; II S. 

025. 
Perdix (nomen propr.) P. V. 173. 
Persiphone A. 475. 
l»ersica lingua Ps. pr. 24 a ; 11 S. 

699 a. 
Persius H. 790 c (UI 56-7j. 
I Vtrus 1 S. 549 a. b, 583 a, 585 a ; Il S. 

Intr. a, pr. 1, :^1 b , 60 c, US. 187a; 

P. \' 25. Xll 47. 
Phaedra II S. 5'i b. 
Phares A. ;^ll b. 
Pharii A. '.MA a. 
Pharao C. V 82 b, VI 62 a, 72 a, XU 

141; II S. 921 a; P. II :^. 
Pharos C. \' 82 a. b ; A. 369 b, 11 S. 

921 a. 



Phidias P. X 292. 

Philippeus ;nummus) P. Il 102. 

Phinees C. VU 27 c. 

Philyra l S. 56. 

Philisti Ps. 397 a. 

Phlegethon, (Flegetos), Phlegethon- 

tius, C. 111 1V»9 ; A. 751 ; I S. 381 d. 
Phoebus 1 S. 627 d. 
Phrygia 11 S. 521 b. 
Picus (nomen propr.) l S. 234 (bis). 
Pileas li. c Pylades) l S. ^^.^5 c. 
Pinarii l S. 120 b. 
Plato A. 200 b. 
Plebis scitum I S. 571 c (bis) ; P. V. 

<î(j b. 
Plutol S. 3803(bisl, 406, 
Pollux A. 459 a; I S. 227. 
Pompeius. Pompeianus A. 530 b ; 1 S. 

5tll a. 
Posse (nomen propr.) D. 101 b. 
Praecluus C. IV 37. 
Praetorium P. V 101 b. 
Priamus 11 S. 343 b. 
Priapus 1 S. 104 b (bis); Il S. 870 d. 
Priscianus I S. 554 a. 
Probus C 1 73 a; P. 1 25 a. b. 
l>rocinctus Ps. 606 ; 1 S. 461 ; II S. 

37b; P.X 419. 
Proserpina A. 460; I S. »>1 b, :^9 ; 

II S. 53; P.X 236. 
Proslibulum H. C^'^: Ps. 92 a; P. 

XIV 55. 
Prudentius C. VU 27 d ; A. 133; H. 
328 : Ps. Intr. pr. b, 888 expl. ; l S. 
pr. Inlr. b,80; Il S. Intr. a, 84«i a. 
914 b, 017; P. XU 27 (bis). 
Pudicitia (nomen propr.) Ps. 43, 53 a, 

yii. 311. 
Pulvinar l S. 609 ; P. V 179, X 105«i. 
Punicus 11 S. 246 b ; P. XIU 1 a. 
Pus I S. 17. 
Pvra P. III 13, X576. 
Pyrrha A,202; P. X 410 b. 
Pyhtagoras H. ZiS, 790. 
Pythius A. 439. 

Quaestionarius P. XI 64. 

Quattuor numina quae ignibus pre- 

esse dicuntur U S. 972. 
Quaxillum C IX 58. 
Quietare Ps. 562 a. 
Quirinus I S. 539. 



298 



INDEX LATINVS 



INDEX LATINVS 



299 



» ■ I 






1 1 



' > ■, !» 
V I'' 

J M 



Raab Fs. 53f» a. 

Ratio (nomen propr.) Ps. 501, 502. 

Rationabiiiter 11 S. 1005. 

Rea quae et Uia vel Silvia. 1. S. 

167 b. 
Recensetos, recensus, recensitus F. 

XI 147. 
Regestum, registron P. X 1131 a. h. 
Renones II S. G1»0 a. irenouem cc.d.i 
UesesC. 16, Vlli:«a; US. 1076. 
Resplenduit A. ï>06. 
Rhenus 11 S. 604 a. 
Rhodope Rhodopeius A- 429 c, VM) c. 
Rogus P. Ill 13, X 576. 
Roma C. XII 202; A. 508 ; 1 S. IW, 
182 a, 186 a, 218, 221, 381 a. b. c, 
414, 525 d, 573 a, 587 b, 588 b, 500; 
Il S. 64, 348, 352 c, 407, 416, 505, 
552,558 a. c. e, iA'A bis), 703, 730, 
741a. c (bis , 928, 942. 1115; P. X 
167, XI 45 b, Xm :-i5 b. 
Romanus A. 215 a. c, 225, 551 c : 
Ps. U»2 ; 1 S. 114 b bis), 182 a, 272, 
349 b, 381 c, 391, 4«i3 a. b. c. 525 
c. d. e, 526, 5:fJ, &45 e, ^46 a. 550 b, 
551 b, 558 a, 585 a, 597 b. c ; II S. 
7 b, 181, 298, 343 a. b, :M8, 352 a. b. 
425, 4:i0, 431, 467, 5Hi a, 521 a, 528, 
5:«, 558 a. b. c, 5*12, 688 c, iMlb, 70:i, 
704, 713, im a, 940, 941 (bis , 942, 
H43, 95;^, «Cyi, lOOfi a {bis ; P. IV 7»'., 
V 22, XU 57. 
Romula US. 2<.«; P. V 22. 
Romuleus 1 S. 181 ; P. V 22. 
Romulidae A. 225. 

Romulus A. 215 b; Ps. 5<i8 b : 1 S. 
l«.«6a ; Il S. 416, 81« f : F. X 415, 
613 b. 
Rostra P. XI 45 a. 
Rudus, rudera A. 725 b. c. d; P. Il 

IW b. 
Ruth H. 500 b, 778 a. b, 785. 

SabaC. XU 71b. 

Sabaei C. X 51, XU 71 a, 

Sabaoth C. IV 7. 

Sabelliani A. pr. 3 c, A. 178 a, :^l. 

Sabellius A. 179 b : Fs. 711 b. 

Sabinus l S. 114 b; 11 S. 558 a. c. 

Sacra platea I S. 218 a. 

Sagittarius A. 622 b. 

Sala m and ra H. 828 b. 

Salamon, Salomon A. 226 c, 512 b, 



100«i b : Fs. 80() b, 813; II S. 213 b; 
D. 81. 
Salem Fs. pr. 40 a. b. 
Salii I S. 120 a. 
Sallustius M S. 186 b et 631 a (Cat. 

1 2). 
Samnitis U S. 51») a. 
Samuhel l»s. :«8 a. b ; 1 S. «Ml 
Sancta 'l'rinitas C. V M\ VU 7«1 a. 
(c ; A Intr. 1 a. b. c. d, cf. 3-'é, A. 
178 b, 243, 245 ; H. 493; Ps. pr. 57 
b. f, Fs. 3 a. '. a, 8:«, 850 c. 
Sara, Sarra Ps. pr. 12, .5. iS b l)is . 

D. 15 a. 
Sarmata II S. 808 b. 
Satelles C. XU 99; A. 938; F. I 75 a, 

X 1002 a. 
Saturnalia II S. 859 a. 
Saturninus P. IV 163. 
Saturnum oppidum i II S. 950 b. 
Saturnus A. 189 ; I S. 42, 51, 53, 5r., 72, 

ti27 a. b bis). 
Satyri I S. 13f. ; P. 1\' 'SI. 
Saul Ps. 'Sm a. b, ;f.l7 a. d, U S. 556: 

P. X 026. 
Scantinia P. X 204. 
Scarioth Ps. 530 a. b. 
Schisma F. X 19 b. 
Scipio 1 S. f.61 a. Scipio Nasica 1 S. 

:i8i b. 
Scotus A. 216 a. b, 
Scutale D. 76. 

Scvthia, Scvthae etc. A. 426 b. 427; 
Fs. VA\ b ; U S. 2«.>4, 808 a. b; 
F. XU 41 b. 
Sedechias P. X 626. 
Sedulius A. 245. (Carm. Fasch. l :^05- 

3(H). 
Segmenta P. V 531, X 1021». 
Semetipsum l'. X 1064 b. 
Senatus I S. <i08 b. 

Senones U S. i^ b, 703; P. X luT b. 
Seraphim C. IV a. c. d. 
Serapis868 a. b. 869 a. 
Seres H. 288. 

Serpens aeneus D. 45 b. c. 
Serra P. V* 173, 217. 
Servius P. V 2t)8, l%5. 
Sibylla U S. 893. 
Sicilia U S. 940, 941, 944. 
Siciliensis II S. 302 b. 
Sidrach A. 143. 
Signum barbatum I S. 349 b. 



Silla (i. e Sulla) I S. 526. 

Siloa fons A. 680; D. 131. 

Simia U S. 869 b ; F. X 256 a. b. 

Simon Magus H. pr. :36 b. 

Simplicitas (nomen propr.) Ps. 245. 

Sincopa Ps. 463. 

SiriusC. XII 22; U S. 958. 

Smyrna Ps. 868. 

Sobrietas (nomen propr.) Ps. 113 c, 

.345 a, 419, 427. 4't8 b, ()04. 
Soccum 1 S. 640 b. 
Sodoma, Sodomitae H. 735; Ps. pr. 

24 b. Ps. 42 b. c. 43. 
Sol H. 914 : l S. 2^4, 354, :M'A a ; x. X 

228 b. c, 327. 
Solinus H. 881 (p. 219, 2<i) : Ps. 86\> c 

(88. 10-14). 
Sôlum, Sôlus P. XU 17. 

Sophista, sophisticus A. pr. 30 a. b : 

U S. 8«K); P. X 40'ia. b. 
Soranus A. 209 b ap. Aug. C. D. 

VII9). 
Sosia F. X 227 passim. 
Sospitate (sospite, cod.j Ps. 7'.Ki. 
Sparta U S. 247 a. 
Spes (nomen propr.) Ps. l'J9, 202, 

2^4 b, 2r.7, :m ; P. X :-«>o. 

Sphinx U S. 8']9 b : P. X 25<i b. 

Stemma A. 985 c ; I S. 485 ; P. X 908 a. 

Stephanus P. 1 pr. a. 

SterculusP. U 'i'*9. 

Stropha, strophe C. 111 29 b: A. pr. 
25c; II S. 37 b; P. Il 318. 

Strophium C. U 29 a ; U S. 37 b. 

Styx Ps. 520. 

Subterior H. 7'Hl a ; Ps. SliO c. 

Subtus (praepositio, 1 S. 3;-{0. 

Subudus P. VI 128. 

Subura P. XI 45 b. 

Succinctus I S. .'36<3 a. 

Sucinum P. 111 21. 

Suggilo P. X 999. 

Sulphur C. V i;^<) a. b ; Fs. 43. 

Superbia (nomen propr.} Ps. 178, 227, 
254 b, 272, 287 b. 

Superstitio H. 395 ; I S. 39 a. b. 

Suppetiae C. III 57 a. 

Sycophanta A. pr. 25 a. 

Symmachus I S. pr., Intr. a. b, 1 S. 52, 
80, 578 b, 62'i, ()26 b. d, «>35 a, «338 a, 
(V46 b, 648; U S. Intr. f, U S. 4 a, 
17 b, 75, 270, 643, 6/.8, 843, 851, 914 b, 
917, 95;^, expl. 



Synna, Synnaticus II S. 247 b. 
Svrtes, Syrticus C. VU 30 a. b ; U S. 

Syxtus P. II 22. 

TaenarusA. 749 b. 

Taenia, taeniola U S. 1106 a. 
Tagus U S. r)05a. 

Tarpeius A. 508; I S. 548 c. 

Tarquinius Priscus 1 S. 182 b; US. 

100<]b.T. Superbusll S. 416. 
Tarraco P. IV 2:^, VI 1 (lemma). 
Tartarus C. IX 18 b ; A. 745 a. b. 
Taurica 1. S. 3115 b. c. f. g. 
Tautones H. 873 b. 
l'ermetes I S. 43'». 
Terminus I S. 206 ; U S. 1006 a. b. 
Terrenum mare U S. 928. 
Tetrarcha C. \ 1 69. 
TharsosC. VU lu5. 
Theatrum H. 31(1: P. X 220. 
Theodorus U S. (kV». 
Theodosius U S. 730. 
Theseus U S. 5'i b. 
Thessalia, Thessalus A. 477 b: 1 S. 

89 : P. X 8()9. 
Thomas A. 221 c. d. 
Thracia U S. 495 b. 
Thus P. X 950. 
Thyle H. 881. 
Tiberis, Tiberinus, Tybris 1 S. 171 ; 

P. XI 174. 
Tiberius , Tiberinus, cod.) 1 S. 251. 
Tingis P. IV 45 a. 
Tirynthius P. X 2:^9. 
Tisiphone, Tessiphone, Thesiphone 

A. lit" b, 475 : Ps. 10 a ; I S. ,3»)8. 
Titan Ps. 208 b. 

Titus (imperator) A. 5.31» b : D. 121. 
Tobias C. X 69. 
Tonans C. VI 81. 
Toparcha 1 S. 525 a. b. c. 
TragoediaP. X 1115. 
Tribunal C VI 98 a. b ; Ps. 71%; 1 S. 

622 c; P. XI 225. 
Tribuni U S. 422 b. 
Trinacrius II S. .%2 b. 
Triptolemus U S. 1»18 a. b. 
Trivia (nomen propr.) 1 S. '.M]9 a. b ; 

Il S. 5:^. 
Trochus P. X 55 b. 
Troia, Troianus l S. 628 a ; U P. 

:V*3 b, 544 b, 1»68. 



m) 



INDEX LATINVS 



i:^ 



Ir 



Trophaeiim C. VI IM ; Fs. « a. b. c ; 

lis. 5*il. 
Trous (i. e. Tros) l S. 70 b. 
TulliusC. VI 'il b. 
Tullus sive Tullius Hostilius l X. 

Turbo Ps. 287 b ; P. X 55 a. b. 
Turris Collina 11 S. G8«i. 
Tus P. X 950 ; D. HM). 
Tuscia 1 S. 57; Il S. :W2 c : P. XI 20«l 
Tuscusl S. 57; H S. :i02 c. 
Typhon I S. (129 e. 
Tvphoneus A. 197 b. 
Tyrannus C IV W, V'I G2 a. b; Xll 

150 a. c : l S. 22. 
Tyrii P. XI il 51. 

Ulixes US. 544 a. 

Ulva A. 7i>4; l S. 175, «>'àO d. 

Unie H. 270 b. 

Unionitae A. 178 a. b. 

llnxor 1 S. 204 b. 

UrC. XII ir,9b. 

Uticensis 1 S :>'.tl e. 

VagitusC. XII «11; 1 S. 203 b. 
Valerianus I*. XIH «6 a. 
\'alerius P. IV 80 a. b, 8:1 
Vascones F. 1 9V. 
Vates C. VII 110; 

P. X 625 a. b. 
Vaticanus I S. 203 b, 581^ a. 
Venerius 11 S. 972 b. 
Venus I S. 108, 221, 266, 620 c (bis) ; 

II S. 226 a. b (bis), 56:^ a, 972 b ; 

l'. lll 78, X 185 b, 228 a. b. c. 
Vergiiius .Virgilius, cod.) Praef Vi c. 

(Aen. X m); C. I 73 b (G. 1 145-6), 

1115 G. 1325,, 111 «i:ic (G. I 74), 98 
G. lll 15;i ; A. T'iO Bue. \'l 17j ; 



H. 912 c Aen. XI 133); Ps. la 
(Aen. VI 5ti), 229 (Aen. IV 13),:^;« a 
Bue. VIII 5V, 728 b (G. l 264) ; 
1 S. 2'V* .Ven. VU 181), 5:» (Aen. 
lll li ; II S. 544 a (spect. ad Aen. H 
163 ss.^ 558 d (Aen. IV 825), 856 a 
(Aen. IX 379),10(X)b (Aeo. 1 278). 
Vesontium civitas I S. 40V c. 

V'espasianus D. 121. 

\'esta li S. 972 a. c (ter). 1067. 1089 b. 

VelernusC. XI •-'* a. b; I S. 7. 

Via 1 vS. 507 b. 

Victoria (nomen propr.) l S. pr. 1 c, 
52; II S. 6d, 37 a, 59 a. 

VietusC. VU 57; 1 S. :.07 a : U S. 81. 

Villanus l S. V'.O b. 610 c ; P. X 2'.H>b. 

Vincentius P. IV 8(^ a. 

\'irbius U S. 54 e. 

Virgo Vestalis U S. 89'i d. n, 911 a. 
b,972a. b. 

Virtus nomen propr.) Ps. I'm, 1/*, 
305, 316 a, 3'2»1, 4'i8 l), 6t)6, 681 b, 
.i!K)a,722, 79Ï), 8.31. 

Viscus H.mi: V. X 448. 

Visio angelica l). 101 d. 

Vitium (nomen prcpr. Ps. Intr. pr. 
a, Ps. 3ir. a, 32»), 467 b, 681 a. 

VokanusII S. 972. Cf. X'ulcanus. 
X'oluptas (nomen propr.) I*s. 313. 
N'ulcanalia U S, 859. a. 
VulcanusIS. 135 b, 626 c (bis) 
185 b, 213 a. U. 

Wandalus IIS. 808 b. 

Xenones U S. 688 b. 

/ephyrus US. 978 b. 
Zoroaster A. 494 a. 



P, X 



ABBEVILLE. 



IMPRIMERIE F. PAILLART 



V\' 



*fi 



1/ -— .nuc :*r'^ 




-îjpsïSŒiin^sr^ 






V; 




En Vente, à la même Ldbraine 



Manuel de paléographie latine et française, su.v. d un dictionnaire des 
abréviaîums et accompagné dun album de 24 planches en Phototyp.e par 
Maurice Pmn:, membre de rinst.tut. professeur à 1 Ecole des Chartes 
3' édition. Paris, 1910, 1 vol. rn-8 et album in V, br. iofr. ; rei. t. l^ ir. 

Recueil de fac-similés d'écriture du V au XVII' siècle (™«""«^"^^ ^^^^^^ 
français et provençaux) accomp^^né de transcriptions par Maurice Prou 
membre de l'Institut, prof, à l'Ecole de» Chartes. 1 vpl. in-4 cart. 20 tr. 

Musée des Archives départementales. Recueil de fac-similés héliogra- 
phiques de documents tirés des Archives des préfectures, des ma.nes et des 

hospices, publié par le Ministère de l'Intérieur, i vol. gr. in-f de planches 
et 1 vol. petit in-folio de texte 

Archives de l'Empire. Inventaires et documents publiés par «[<J[J J?^^^»^^";- 
pereur. Monuments historiques (Cartons des Rois), par M. Jules Fardif 
Paris, 1866, in-4 de 800 pages, accompagnés d un atlas gr. in-folio^ de 

15 planches, br • ■ 

Ce volume contient le t.Ue intégral ou l'analyse da 4.446 documents ou PJ^^Cf» f^'»: 
tives à •HTloi?"«Uérale et à o^lle^^des provhices. Le plus ancien .^e-^f documents est 
un^rharta deChlld.hprl I" daie de janvier 528 ; les plus récentes s'arrêtent a )]^^J''*''- 
vr ;^.; ;.sV h.rminé^^ u.ie table de noms el de lieux qui rend les recherches faciles. 

Lecture et transcription des vieilles écritures. Manuel de paléographie 
des XVI., xvn- et xvuV siècle, composé de pièces extraites de collectuDns 
publiques et particulières, par A. de Bourmont. Pans, 1881, In-f. br. iOfr. 



Les Archives de l'Histoire de France, par Ch. V 

1 vol. in^ br. 15 fr. ; rel. t. 



Langlois et H. Stein. 
17 fr. 



Wanuel de Bibliographie générale (Bibliotheca Bibliografica nova), par 
H. Stein. 1 vol. in-8 br. 15 fr. ; rel. t. 1/ ir. 

Bibliographie générale des C^rtulaires français f" relatifs à »'Histoire 
de France, par Henri Stein, 1 vol. in 8». . . br. 15 fr. , rel. t.. . i/ ir. 

Etat général par fonds des Archives départementales de France. Ancien 
régime et période révolutionnaire. 1 vol. gr. in-4, br •">" i»". 

Chevalier (Ulysse . Répertoire des sources historiques du Moyen Age. 
Première partie : Bio Bibliographie, nouvelle édition, refondue, corrigée 
et considérablement augmenté* . 1^-1907. 9 fasc. en 2 vol. gr. in-8 de 
4 832 col 



Deuxième p.. me î Topo- Bibliographie, IW» 19(X^, 2 vol. gr. 
6 fascicules br 



IK) fr. 

in-S" en 
00 fr. 

120 fr. 



d'IUIie (li^iu par 



Les deux ouvrages pris ensemble. 

Les source» de l'Histoire de France. 

Première partie. — Des origines aux Guerres 
Auguste MOLINIER. 

1 Epoque primitive : Mérovingiens et Carolingiens. 1 vol. in-8«. 
11. Epoque féodale : Les Capétiens jusqu'en 1180. 1 vol. in 8'. 
111. Le« Capétiens, 1180-1828. 1 vol. m «'. 
IV Les Valois, 1461-1494 introduction générale, 1 vol. in-8 
VI. lable générale des matières de» cinq fasc , rédigée pur M. L. Polain. 

Deuxième partie. - Le XVI* siècle, 1494-1610, par Henri Hauser, pro- 
fesseur à l'Université de Dijon. 

I. Lea premières guerres d'Italie. - Charles Vlll et Louis XII (1494- 

1515), 1 vol. in-8« .. ^ . , ^. 
II. François I" et Henri II (151515o9j. 1 vol. m 8'. 
Chaque vol • br. 5 fr. ; relié toile 7 fr. 



AbbfvlJle. — Fiiifirimerii' F. P.villart 






N 



1 



un. 



I 




NOV 2 4 1917 



r*mim:2 



%^^.. 



m^^ 






-m^. 



È^ 


Jj^^H ^nE 




^ 

w 

^ 

* 


"•s---: . 


, ■•i"^ •■' 'ilS^^IC 


)WB|>- 




â 



>^ 




1 




fc 




..■■i 


,^,. 



Hn 


K;a||h 


:-m 


ebKi^I— 


i-§^ 


^»^ 


1 


^^1 


'f^ 


Bklw 


•- 1 


|p^,v5 



X. 









'^ï^ 



/^ 







:^^*i:-- ^3^- 



¥»L ^*^^ 



rT 



-#'^-. '^J 



f « 



Fv 
P'^'"' 



^Ps-3|!r* 



ai*.- 



■'.-• t 



1^ ^^t\ 





BR 


mi 


m 


f^3B 


ri 


§k 


/ 

L. 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 




010672621 



A 









"^*'îj£àà 



I ■ 



wêêl 








X 




Burnam 




07 



I 




■.:*.« 






Commentaire anonyme sur Prudence 



Hs 




r 



€ m^j- 



.-.'-■■va 




r*'^ 

..>'^ 



Pi 



\p-, 



^■^\ \-< 







^-^ 









f 



M^^^ 



/W7^ 






y 



■i. 



ï»t-''-..- 



« -a 








B'-r ''^ 


^ 


WiL 




J;" ' 




|.i^ 


Y 


"fe??pi' 


^^ 


>,•• 






/>